Mỗi năm, Đồng bằng sông Cửu Long xuất khẩu hàng chục triệu tấn hàng hóa, chủ yếu là nông sản và thủy sản. Dù vậy, theo ông Trần Văn Minh, Giám đốc Cảng vụ Đường thủy nội địa khu vực IV, hệ thống logistics hiện nay chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển. Vùng chưa có cảng nước sâu đủ khả năng tiếp nhận tàu container lớn để xuất khẩu trực tiếp.
Hệ quả là phần lớn hàng hóa vẫn phải trung chuyển lên thành phố Hồ Chí Minh để thông quan. Điều này không chỉ làm tăng chi phí vận chuyển mà còn kéo dài thời gian giao hàng, khiến doanh nghiệp mất lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Bên cạnh đó, các hạ tầng phụ trợ như kho lạnh, kho ngoại quan, bãi container rỗng hay hệ thống kiểm định chất lượng vẫn còn thiếu hụt nghiêm trọng.
Ở góc độ quản lý địa phương, ông Nguyễn Văn Khởi, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ cho biết, dù đã được Trung ương định hướng là trung tâm logistics vùng, nhưng hệ thống giao thông hiện vẫn chưa đồng bộ. Các tuyến cao tốc đang dần hình thành song chưa hoàn chỉnh; nhiều tuyến đường thủy bị bồi lắng, trong khi tĩnh không cầu thấp khiến tàu trọng tải lớn khó lưu thông.
Đáng chú ý, Cảng Cái Cui, cảng lớn nhất của Cần Thơ vẫn chưa khai thác hết công suất do hạn chế về độ sâu luồng và thiếu dịch vụ logistics đi kèm.
Theo Tiến sĩ Bùi Thiên Thu, Giáo sư Đại học Okayama (Nhật Bản), chi phí logistics của Việt Nam hiện chiếm khoảng 17–18% GDP, cao hơn mức trung bình toàn cầu. Riêng tại Đồng bằng sông Cửu Long, con số này lên tới 30–40% giá thành sản phẩm nông sản, một tỷ lệ rất lớn, làm giảm đáng kể lợi nhuận của doanh nghiệp.
Dù vận tải thủy có lợi thế tự nhiên và đảm nhận khoảng 20% lượng hàng hóa cả nước, nhưng đầu tư cho lĩnh vực này lại khá hạn chế, chỉ chiếm 2–3% tổng vốn đầu tư giao thông. Tiến sĩ Bùi Thiên Thu nhấn mạnh: “Không thể mãi dựa vào lợi thế tự nhiên của đường thủy nội địa. Muốn nâng cao hiệu quả vận tải, phải tăng mức đầu tư thêm 5–7% cho hệ thống giao thông thủy.”
Ngoài ra, mạng lưới logistics tại Cần Thơ hiện còn phân tán, chủ yếu do các doanh nghiệp nhỏ lẻ đầu tư, thiếu sự liên kết và tích hợp. Thành phố chưa có trung tâm logistics quy mô vùng đủ khả năng kết nối kho bãi, vận tải, thông quan và quản trị số trên cùng một nền tảng.
Trong khi đó, khu vực Trần Đề (Sóc Trăng cũ), nơi được đánh giá có tiềm năng trở thành cảng biển chiến lược vẫn chưa phát huy được vai trò do hạ tầng còn hạn chế, chủ yếu phục vụ tàu cá và vận tải nội địa. Trước thực trạng trên, các chuyên gia và nhà quản lý cho rằng Cần Thơ cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp để tạo bước đột phá.
Ông Huỳnh Thanh Sử, Phó Giám đốc Sở Công Thương thành phố Cần Thơ nhấn mạnh, ưu tiên hàng đầu là hoàn thiện hạ tầng giao thông liên vùng. Trong đó, việc đẩy nhanh tiến độ các tuyến cao tốc như Cần Thơ–Cà Mau và Châu Đốc–Cần Thơ–Sóc Trăng sẽ giúp hình thành trục kết nối chiến lược giữa các địa phương trong vùng và thành phố Hồ Chí Minh.
Song song đó, cần nạo vét luồng để tàu lớn có thể ra vào Cảng Cái Cui; xây dựng hệ thống cảng vệ tinh dọc sông Hậu nhằm nâng cao năng lực tiếp nhận và trung chuyển hàng hóa. Việc nâng cấp Cảng hàng không quốc tế Cần Thơ cũng được xem là giải pháp quan trọng để tăng khả năng vận chuyển hàng hóa, đặc biệt là nông sản tươi.
Ngoài ra, dự án đường sắt thành phố Hồ Chí Minh–Cần Thơ đang được nghiên cứu sẽ mở ra phương thức vận tải mới, giảm áp lực cho đường bộ và đường thủy.
Hiện Cần Thơ đang kêu gọi đầu tư hàng loạt dự án trọng điểm nhằm tạo nền tảng cho ngành logistics phát triển. Trong đó có Trung tâm logistics hạng II gắn với Cảng Cái Cui (100 ha), Trung tâm logistics hàng không (100 ha), bến cảng và dịch vụ logistics Thốt Nốt, cùng Trung tâm liên kết sản xuất–chế biến–logistics nông sản quy mô 250 ha.
Các dự án này được kỳ vọng sẽ tích hợp đầy đủ các chức năng như kho lạnh, bảo quản, chế biến và phân phối, giúp nâng cao giá trị chuỗi cung ứng nông sản. Đồng thời, thành phố cũng chú trọng cải thiện môi trường đầu tư, ban hành chính sách ưu đãi về thuế và đất đai, phát triển nguồn nhân lực và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý logistics.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Minh Phúc, Trường Đại học Ngoại thương, việc phát triển logistics theo mô hình tập trung, tích hợp là xu hướng tất yếu. Các trung tâm logistics tổng hợp sẽ giúp tối ưu chi phí, điều phối luồng hàng hiệu quả và tăng cường kết nối đa phương thức. Ông nhận định: “Cần Thơ có đủ điều kiện trở thành ‘trục xoay’ logistics của toàn vùng. Khi có một đầu mối đủ mạnh, Đồng bằng sông Cửu Long sẽ khắc phục tình trạng phân tán và manh mún hạ tầng.”
Về tầm nhìn dài hạn, lãnh đạo thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, Cần Thơ sẽ trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa đa phương thức quốc tế, đồng thời là đầu mối cung ứng sản phẩm nông nghiệp chế biến sâu.
Ông Nguyễn Văn Khởi cho biết, thành phố sẽ ưu tiên nguồn lực để quy hoạch và xây dựng trung tâm logistics cấp vùng gắn với hệ thống cảng biển, cao tốc và sân bay quốc tế. Bên cạnh đó, định hướng phát triển công nghiệp chế biến sâu và ứng dụng công nghệ cao sẽ góp phần gia tăng giá trị cho các sản phẩm chủ lực như thủy sản và trái cây.
Với lợi thế vị trí trung tâm, hệ thống giao thông đa dạng và tiềm năng lớn trong sản xuất nông nghiệp, Cần Thơ được đánh giá có nhiều điều kiện để trở thành điểm sáng mới của ngành logistics Việt Nam.
Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, thành phố cần giải quyết triệt để các điểm nghẽn về hạ tầng, nâng cấp cảng biển, đặc biệt là phát triển cảng Trần Đề, đồng thời tăng cường liên kết vùng.
Nếu các giải pháp được triển khai hiệu quả, Cần Thơ không chỉ nâng cao năng lực cạnh tranh của chính mình mà còn trở thành động lực tăng trưởng quan trọng, thúc đẩy sự phát triển bền vững của toàn Đồng bằng sông Cửu Long trong giai đoạn tới.
