Biến tri thức thành động lực phát triển

Từ sản xuất nông nghiệp, phát triển du lịch sinh thái đến chuyển đổi số, đội ngũ trí thức tỉnh Vĩnh Long ngày càng phát huy vai trò trong nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ vào thực tiễn. Nhiều mô hình sáng tạo góp phần nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, tạo sinh kế và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội địa phương.

Trí thức trẻ ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất cây giống tại tỉnh Vĩnh Long.
Trí thức trẻ ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất cây giống tại tỉnh Vĩnh Long.

Từ tri thức đến những mô hình sản xuất hiệu quả

Anh Trầm Minh Thuần, sinh năm 1993, ngụ ấp Chợ, xã Long Hiệp, tỉnh Vĩnh Long vừa được vinh danh trong danh sách “Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm đổi mới”. Tốt nghiệp thạc sĩ ngành Luật Kinh tế, anh Thuần không chọn công việc nơi đô thị mà trở về quê hương, gắn bó với nông nghiệp, mong muốn đổi mới phương thức sản xuất, nâng cao giá trị và xây dựng thương hiệu cho hạt gạo quê nhà.

Anh Thuần là Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Long Hiệp có 72 thành viên, diện tích liên kết sản xuất lúa có thời điểm đạt hơn 200 ha. Đơn vị chú trọng xây dựng vùng nguyên liệu, nâng cao chất lượng sản phẩm. Trong đó, thương hiệu Gạo Hạt Ngọc Rồng đạt chứng nhận OCOP 4 sao cấp tỉnh.

Hiện hợp tác xã có 1 sản phẩm OCOP 4 sao, 5 sản phẩm OCOP 3 sao và đang nghiên cứu phát triển thêm các dòng gạo theo định hướng ESG. Anh cho biết: Hợp tác xã xác định ứng dụng khoa học, công nghệ là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả sản xuất. Từ năm 2023, đơn vị đưa máy bay không người lái vào phun thuốc bảo vệ thực vật với hơn 2.000 giờ bay, phục vụ diện tích sản xuất hơn 5.000 ha qua nhiều năm.

Ở khâu sau thu hoạch, máy móc được đầu tư phục vụ chế biến, đóng gói, hút chân không, in ngày sản xuất và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Cùng với đổi mới sản xuất, công tác quản trị của hợp tác xã từng bước được số hóa thông qua quản lý dữ liệu thành viên, nhật ký canh tác và bán hàng trực tuyến.

Một số công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) được ứng dụng để hỗ trợ quảng bá, phân tích thị trường và tìm hiểu nhu cầu người tiêu dùng. Nhờ đó, trong ba năm gần nhất, tổng doanh thu từ sản xuất, kinh doanh gạo, vật tư và dịch vụ nông nghiệp của hợp tác xã vượt 29 tỷ đồng; thu nhập thành viên tăng khoảng 30% so với trước khi tham gia.

Hợp tác xã còn tạo việc làm thường xuyên cho 8 lao động có trình độ đại học trở lên và hơn 40 lao động thời vụ tại địa phương. Không chỉ trong sản xuất nông nghiệp, tri thức và công nghệ còn được vận dụng sáng tạo vào phát triển du lịch sinh thái. Năm 2016, sau khi tốt nghiệp thạc sĩ chuyên ngành Quản lý tài nguyên và môi trường, anh Nguyễn Tấn Vàng cùng vợ là chị Trịnh Thị Ngọc Hiện trở về quê khởi nghiệp cùng dự án “Kinh doanh với người giữ rừng”.

Dự án đạt giải Ba Cuộc thi Dự án khởi nghiệp lần thứ hai năm 2016 do Trung tâm Nghiên cứu kinh doanh và Hỗ trợ doanh nghiệp tổ chức. Anh Vàng chia sẻ: “Ban đầu, mô hình Người Giữ Rừng tập trung khai thác giá trị sản vật từ rừng. Tuy nhiên, hai vợ chồng nhận thấy vẻ đẹp của hệ sinh thái rừng ngập mặn cũng là tài nguyên quý giá cần được giới thiệu, bảo tồn.

Từ đó, mô hình mở rộng hoạt động du lịch trải nghiệm, giúp du khách hiểu hơn về giá trị của rừng và trách nhiệm bảo vệ hệ sinh thái”. Sau 10 năm hoạt động, điểm du lịch Người Giữ Rừng tại xã Thạnh Phước, tỉnh Vĩnh Long đã tạo việc làm cho 30 lao động địa phương, từ lao động phổ thông đến người có trình độ trung cấp, cao đẳng, đại học. Những năm gần đây, cơ sở đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong truyền thông, quảng bá trên mạng xã hội, đặt phòng trực tuyến và sử dụng AI hỗ trợ quản trị.

Mô hình không chỉ thu hút du khách mà còn góp phần nâng cao giá trị sản vật địa phương, tạo sinh kế cho người dân sống trong khu vực rừng ngập mặn, gắn phát triển du lịch với bảo tồn thiên nhiên. Phó Trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Hồ Trọng Tâm cho biết, sau hợp nhất, tỉnh có hơn 52.000 trí thức trình độ đại học trở lên, trong đó có 6.620 thạc sĩ, 530 tiến sĩ và 70 giáo sư, phó giáo sư.

Đội ngũ trí thức trong các lĩnh vực giáo dục đào tạo, khoa học và công nghệ, chăm sóc sức khỏe Nhân dân, tài nguyên và môi trường chiếm khoảng 70- 80% tổng số trí thức toàn tỉnh. Đây là nguồn nhân lực quan trọng trong nghiên cứu, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, đổi mới công nghệ và nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm.

Phát huy vai trò trong phát triển khoa học - công nghệ

Theo số liệu tổng hợp sau hợp nhất, tỉnh đã rà soát 160 nhiệm vụ khoa học và công nghệ. Trong đó, 96 nhiệm vụ đã được nghiệm thu, 4 nhiệm vụ đề xuất nghiệm thu, 48 nhiệm vụ đề xuất tiếp tục thực hiện và 12 nhiệm vụ đề xuất dừng. Có 71 đơn vị tham gia chủ trì các nhiệm vụ, trong đó có 12 doanh nghiệp.

Đến tháng 9/2026, toàn tỉnh có 35 tổ chức khoa học và công nghệ đang hoạt động, 15 doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận doanh nghiệp khoa học và công nghệ. Chuyển đổi số tiếp tục được đẩy mạnh trên nhiều lĩnh vực. Đến tháng 10/2026, tỉnh đã hoàn thành việc hợp nhất 12 nền tảng, hệ thống thông tin dùng chung; Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh triển khai 28 phân hệ.

Toàn tỉnh có 345 tổ công nghệ số cộng đồng với 3.348 thành viên, hoạt động tại 124 xã, phường. Trong tổng số 238 hệ thống thông tin, có 162 hệ thống được phê duyệt cấp độ an toàn thông tin, đạt 68,1%. Sàn thương mại điện tử của tỉnh đã hỗ trợ 1.320 doanh nghiệp, hợp tác xã đưa 4.584 sản phẩm lên giới thiệu, kinh doanh. Những kết quả này góp phần mở rộng kênh phân phối, giúp các chủ thể sản xuất tiếp cận thị trường và người tiêu dùng thuận lợi hơn.

Từ góc độ đội ngũ trí thức trẻ, thạc sĩ Nguyễn Võ Nhất Duy, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Trí thức trẻ Bến Tre cho rằng, để phát huy hiệu quả nguồn lực này, cần tạo điều kiện để trí thức trẻ tham gia xuyên suốt quá trình triển khai nhiệm vụ, từ xác định vấn đề đến đánh giá kết quả ứng dụng.

Mỗi nhiệm vụ cần xác định rõ mục tiêu, trách nhiệm và có kết quả kiểm chứng được, bảo đảm hoạt động nghiên cứu xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của địa phương. Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Ngô Văn Tán nhận định, trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với tăng trưởng, nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Sau hợp nhất, Vĩnh Long đang chú trọng kết nối nhà khoa học với doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân; đồng thời tạo điều kiện để trí thức trẻ tham gia giải quyết những vấn đề đặt ra từ thực tiễn. Phát huy vai trò đội ngũ trí thức không chỉ dừng ở nghiên cứu, đề xuất sáng kiến mà quan trọng hơn là đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất và đời sống, biến tri thức thành nguồn lực trực tiếp phục vụ phát triển kinh tế-xã hội, góp phần xây dựng tỉnh phát triển nhanh và bền vững.

Có thể bạn quan tâm