Bảo vệ môi trường khu vực khai thác bô-xít, sản xuất a-lu-min ở Tây Nguyên

ND - Trong hai ngày 8 và 9-5, Ðoàn công tác của Bộ Tài nguyên và Môi trường (TN và MT) do Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên dẫn đầu đã làm việc với Tập đoàn Công nghiệp Than và Khoáng sản Việt Nam (TKV) và các địa phương có liên quan đến Dự án tổ hợp bô-xít - nhôm Lâm Ðồng và xây dựng Nhà máy a-lu-min Nhân Cơ tại tỉnh Ðác Nông.

Ngày 8-5-2009, đoàn công tác đã khảo sát Dự án tổ hợp bô-xít - nhôm Lâm Ðồng. Dự án gồm có phần mỏ - tuyển nhà máy a-lu-min và các công trình phụ trợ. Công suất khai thác mỏ hơn 4,3 triệu tấn quặng nguyên khai/năm; công suất nhà máy tuyển quặng bô-xít hơn 1,6 triệu tấn quặng tinh khô/năm; công suất nhà máy a-lu-min là 630 nghìn tấn a-lu-min/năm. Tổng diện tích cần thu hồi đất đến giai đoạn khai thác 5 năm đầu để xây dựng dự án là 1.620 ha (trong đó diện tích sử dụng cho khai thác sẽ hoàn thổ hằng năm từ 70-100 ha). Dự án thực hiện công nghệ khai thác lộ thiên, theo hình thức cuốn chiếu, kết hợp đổ thải trong và hoàn thổ; khai thác dứt điểm từng thân quặng; hạn chế đến mức thấp nhất việc mở nhiều khai trường trong một thời điểm khai thác; giải phóng nhanh nhất diện tích sẽ sử dụng làm bãi thải quặng đuôi của xưởng tuyển, kết hợp với công tác làm đường phục vụ khai thác lâu dài.

Ðể triển khai dự án, UBND tỉnh Lâm Ðồng đã có quyết định thu hồi tổng diện tích là 942,66 ha, trong đó đã có quyết định phê duyệt giá trị đền bù là 505,29 ha, xấp xỉ 150 tỷ đồng; tổng số hộ dân có đất thu hồi là 743 hộ, trong đó có khoảng 100 hộ đồng bào dân tộc Cơ Ho, Tày, Châu Mạ, Nùng... Ban quản lý Dự án đã bàn giao khu tái định cư cho các cơ quan chức năng của huyện Bảo Lâm sau khi đã đầu tư cơ sở hạ tầng giai đoạn một. TKV tặng 41 hộ đồng bào dân tộc thiểu số nghèo 41 căn hộ có diện tích 40 m2 khép kín, trị giá khoảng 67 triệu đồng/căn...

Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam Ðoàn Văn Kiển cho biết: Nguyên tắc của TKV là đất sau khi khai thác sẽ hoàn thổ, trồng cây xanh. TKV chỉ đạo ban quản lý thiết kế xây dựng hồ bùn đỏ theo hướng chia nhiều ngăn, tháo khô hồ bùn đỏ, có thể sử dụng làm đường; trồng cây xanh bảo vệ môi trường. Dự án đã được phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường (ÐTM) nhưng trong quá trình triển khai, ban quản lý dự án sẽ cập nhật, bổ sung, điều chỉnh... để bảo vệ tốt môi trường. TKV đã tuyển con em bà con ở vùng có dự án vào làm việc, cử đi học để có thể tham gia vận hành khi nhà máy đi vào hoạt động vào cuối năm 2010.

Phó Tổng cục trưởng Môi trường Bùi Cách Tuyến nêu ý kiến: Chủ đầu tư cần cập nhật, thay đổi một số điểm trong đánh giá tác động môi trường; Tổng cục Môi trường sẽ cùng TKV giám sát, có báo cáo với số liệu đầy đủ, khoa học về hồ bùn đỏ và phương án thải bùn đỏ; cần bổ sung vào báo cáo ÐTM về chất lượng phế thải, công bố kinh phí cho hoạt động bảo vệ môi trường...

Thứ trưởng Tài nguyên và Môi trường Nguyễn Xuân Cường cho rằng: TKV cần rà soát các nội dung trong đánh giá ÐTM; rà soát, hoàn thiện việc cấp giấy phép khai thác; nên thống nhất phương thức và hệ thống quan trắc. TKV phối hợp tỉnh xây dựng quy hoạch sản xuất cho toàn vùng, nghiên cứu kỹ thuật hoàn nguyên, xây dựng trung tâm lâm sinh để có mô hình tổ chức đào tạo cho nông dân về trồng trọt trên đất đã hoàn nguyên; có giải pháp xử lý đuôi quặng; giải quyết vấn đề bùn đỏ. TKV nên thuê áp dụng vận tải băng chuyền để vận chuyển a-lu-min, chỉ nên chuyên chở ô-tô ở những chỗ khó khăn...

Trong tháng 5 này, Bộ sẽ có văn bản đề nghị TKV bổ sung báo cáo ÐTM, đến quý III sẽ hoàn thành báo cáo ÐTM có sửa đổi, bổ sung. Ðồng thời, TKV phải chấp nhận bỏ kinh phí để làm mô hình môi trường thật tốt ở dự án này. TKV nên tổ chức thêm một số hội thảo khoa học về việc hoàn thổ, xử lý bùn đỏ để học tập kinh nghiệm của nước ngoài và sự sáng tạo của Việt Nam. Bộ TN và MT sẽ thành lập tổ giám sát để theo dõi, giám sát các hạng mục công trình ngay trong quá trình xây dựng, thường xuyên thực hiện việc quan trắc; Bộ TN và MT giao Tổng cục Môi trường xây dựng chức năng nhiệm vụ của tổ giám sát này.

Trong ngày 9-5, Ðoàn công tác của Bộ TN và MT đã đi khảo sát thực địa khu vực sẽ xây dựng Nhà máy a-lu-min Nhân Cơ tại Ðác Nông. Tại đây, Bí thư Tỉnh ủy Ðác Nông Trần Quốc Huy cho biết: Thời gian qua chủ đầu tư đã làm tốt công tác dân vận và hỗ trợ địa phương phát triển hạ tầng, đào tạo nhân lực. Tỉnh Ðác Nông sẽ cố gắng bảo đảm tiến độ di dời dân trong khu vực dự án và tổ chức tái định canh. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ðác Nông Trần Phương, đề nghị Bộ TN và MT giúp đỡ tỉnh tăng cường năng lực cho Sở TN và MT để có thể tham gia kiểm soát được vấn đề môi trường ngay từ giai đoạn đầu; giúp địa phương giám sát môi trường. Tỉnh đề nghị Bộ có hướng dẫn cho chủ đầu tư thuê đất của người dân để sử dụng khai thác bô-xít xong rồi trả lại đất cho dân thì phải tính toán như thế nào cho phù hợp. Ông Bùi Quang Tiến, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần A-lu-min Nhân Cơ (VNAC) cho biết: Báo cáo đánh giá tác động môi trường của dự án hiện đã trình Bộ TN và MT thẩm định, phê duyệt. Bộ TN và MT đã chuyển cho UBND tỉnh Ðác Nông thẩm định, phê duyệt theo quy định phân cấp mới. Theo Giám đốc Sở TN và MT tỉnh Ðác Nông Trương Văn Hiển, tỉnh đã lập hội đồng thẩm định với sự tham gia của các nhà khoa học để đánh giá và hội đồng đã yêu cầu chủ đầu tư cần làm rõ các căn cứ thiết kế nhà máy với công suất 600 nghìn tấn a-lu-min/năm và khả năng mở rộng tới 1,2 triệu tấn/năm. Ðồng thời, chủ đầu tư cũng phải đánh giá kết cấu địa chất, địa tầng và khả năng chịu tải của khu vực hồ chứa bùn đỏ vì trên địa bàn tỉnh Ðác Nông có một số vị trí đứt gãy có khả năng xảy ra dư chấn. Chủ đầu tư cần quan tâm một số vấn đề quan trọng khác như: Ðánh giá tác hại của hóa chất bay hơi khi lưu giữ, cân bằng nước chung trong cả khu vực, chất thải nhà máy nhiệt điện...

Quyền Cục trưởng Cục Ðịa chất và Khoáng sản Việt Nam (Bộ TN và MT) Nguyễn Văn Thuấn, lưu ý chủ đầu tư vấn đề an toàn cho hồ chứa bùn đỏ, nhất là nguy cơ tràn ra ngoài khi có mưa lớn. Khu vực xây dựng nhà máy có chất lượng quặng tốt và dày, trong khi đó khu vực này hầu như không còn rừng, mà chủ yếu là thảm thực vật, cây công nghiệp, cây lâu năm do người dân trồng, nguồn nước khá dồi dào. Thứ trưởng Nguyễn Xuân Cường cho rằng dự án triển khai ở Nhân Cơ có lợi thế lớn vì khu vực này lượng bô-xít giàu nhất Tây Nguyên và có thể rút kinh nghiệm từ dự án Tân Rai (Lâm Ðồng) đang triển khai xây dựng. Thứ trưởng đề nghị chủ đầu tư quan tâm hơn nữa tới công tác chuẩn bị cho sự ra đời của nhà máy, trong đó có báo cáo ÐTM và các thủ tục hành chính liên quan. Vị trí mà chủ đầu tư chọn làm nơi xây dựng hồ chứa bùn đỏ là một thung lũng có tính tụ thủy, tuy về mặt lý thuyết có thể ngăn đập thành hồ kín nhưng trên thực tế cũng phải tính đến sự an toàn tuyệt đối. Tỉnh Ðác Nông cần hoàn thiện quy hoạch tổng thể, trong đó có quy hoạch khai thác khoáng sản (bô-xít) và có tính đến ảnh hưởng của biến đổi khí hậu; tỉnh cần tiếp tục thăm dò trong phạm vi diện tích 286 km2, sáu khu mỏ và vùng lân cận để hoàn thiện bức tranh tổng thể bô-xít cho Tây Nguyên nói chung và Ðác Nông nói riêng.

Phó Tổng cục trưởng Môi trường Bùi Cách Tuyến, yêu cầu chủ đầu tư phải hết sức lưu ý việc thiết kế hồ chứa bùn đỏ, vì Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải trong hội thảo về khai thác bô-xít mới tổ chức gần đây đã chỉ đạo, hồ chứa bùn đỏ của dự án phải có thiết kế được duyệt thì mới cho phép triển khai. Trong báo cáo của dự án, chủ đầu tư cũng cần phải đánh giá hết được các yếu tố phát thải của tất cả các hạng mục thuộc Nhà máy a-lu-min Nhân Cơ.

Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên chỉ đạo đoàn công tác của Bộ rà soát lại toàn bộ công việc của TKV phối hợp với địa phương triển khai dự án Nhà máy a-lu-min Nhân Cơ và bàn các giải pháp để triển khai Kết luận số 245 của Bộ Chính trị và Quyết định 650 của Chính phủ, để đưa ngành sản xuất a-lu-min - nhôm thành ngành công nghiệp mũi nhọn của Việt Nam, góp phần CNH, HÐH đất nước. Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên đề nghị tỉnh phải chủ động làm tốt công tác quy hoạch, trong đó có quy hoạch đất đai để phục vụ nhu cầu mở rộng phát triển Nhà máy a-lu-min Nhân Cơ trong tương lai. Nên có điều tra tổng thể, tính đến việc phát triển Ðác Nông theo hướng nào, khi trữ lượng bô-xít ở đây lớn nhất cả nước. Do khu vực xây dựng vị trí hồ chứa bùn đỏ hiện có rất nhiều hộ dân sinh sống, tỉnh cần lưu ý đến lợi ích của người dân trong việc đền bù giải phóng mặt bằng, hỗ trợ phát triển ngành nghề, đồng thời chú trọng việc hoàn thổ. Sau khi TKV hoàn thành tất cả hồ sơ, sau ba tháng, Bộ TN và MT sẽ cấp phép khai thác. Về sáu khu vực thăm dò còn lại, nếu không có tranh chấp và tỉnh đồng ý, bộ sẽ cấp phép cho khai thác thăm dò. Nên khai thác cuốn chiếu từng khu vực, tránh tình trạng "ngon ăn, khó bỏ". Về môi trường, Bộ giao cho Tổng cục Môi trường xem xét lại báo cáo ÐTM sau khi chủ đầu tư đã sửa đổi, bổ sung. Nếu phân cấp cho tỉnh phê duyệt báo cáo ÐTM thì bộ cũng phối hợp với tỉnh để tái thẩm định; đồng thời, Bộ sẽ thành lập tổ giám sát việc thực hiện báo cáo ÐTM. Chủ đầu tư cần phối hợp Sở TN và MT tỉnh Ðác Nông xây dựng hệ thống quan trắc môi trường cho tỉnh, trọng tâm là quan trắc chất thải.

HÀ HỒNG                                
(Tổng hợp từ báo cáo đoàn công tác của Bộ TN và MT