Trước đây, cư dân bản địa sống chủ yếu bằng nghề trồng lúa, dệt vải thổ cẩm và săn bắn. Ngày nay, bản Lác đã và đang phát triển mạnh du lịch cộng đồng, trở thành điểm đến nổi tiếng vùng Tây Bắc; từng được vinh danh “Các hộ kinh doanh lưu trú du lịch đạt tiêu chuẩn ASEAN giai đoạn 2016-2018” (ASEAN Homestay Standard 2016-2018).
Lên bản Lác những ngày này, giữa cái rét ngọt của núi rừng, trên từng cung đường nhỏ trong bản sẽ bắt gặp khách du lịch đang thong dong đi bộ hay đạp xe từng đoàn thư thái, tạo nên một bức tranh phong cảnh bình yên. Trong bản, các hộ homestay đang sắp xếp lại nhà cửa, chỉnh trang vườn hoa, dệt thêm nhiều thổ cẩm chuẩn bị phục vụ các đoàn khách dịp cuối năm.
Chị Hà Thị Thìn, chủ homestay số 12 ở bản cho biết: “Gia đình có một homestay kinh doanh lưu trú với mấy phòng nghỉ cá nhân, 1 phòng nghỉ cộng đồng. Vào các dịp lễ, Tết, ngày nghỉ kéo dài gia đình tôi gần như kín khách đặt phòng, nhiều khi khách phải đặt trước một tuần hoặc một tháng mới bố trí được”.
Cũng như nhiều hộ kinh doanh homestay khác trong bản, chị Thìn đang tích cực dọn dẹp, chỉnh trang lại khuôn viên nhà cửa, giặt giũ chuẩn bị thêm chăn ga, gối, mền để đón khách. Riêng về dịch vụ ăn uống, dù lượng khách có lúc rất đông, gia đình chị vẫn giữ vững nguyên tắc thực phẩm tươi, sạch để bảo đảm cho khách. “Những đợt cao điểm, gia đình tôi đón từ 30 đến 50 khách, chủ yếu là sinh viên, các hộ gia đình, khách nước ngoài. Phần lớn du khách đều có trải nghiệm, ấn tượng tốt về dịch vụ tại bản Lác và giới thiệu thêm bạn bè tới đây”, chị Thìn cho biết thêm.
Tới bản Lác, du khách sẽ được đắm mình trong không gian sinh hoạt của người Thái với những nếp nhà sàn làm từ gỗ, lợp mái lá cọ truyền thống hoặc mái ngói, phía trước nhà là những ao nước trong xanh, cánh đồng lúa tạo nên cảnh đẹp mộc mạc nên thơ, gần gũi thiên nhiên. Cùng với đó, tiếng dệt thổ cẩm lách cách nhẹ nhàng tạo ra những nếp váy áo rực rỡ sắc màu từ đôi bàn tay khéo léo của người phụ nữ Thái. Du khách còn được thưởng thức những món ăn đặc sắc, đậm đà bản sắc dân tộc như cơm lam, thịt nướng, gà đồi, cá suối... mang hương thơm mắc khén đặc trưng của vùng núi Tây Bắc. Đêm về đắm mình cùng những lời ca, điệu xòe Thái trong không gian giao lưu lửa trại với người dân bản địa, để lại những dấu ấn khó phai...
Ông Vì Văn Bằng, Trưởng bản Lác cho biết: “Bản có tổng cộng 123 hộ, trong đó có 80 hộ đăng ký kinh doanh du lịch cộng đồng; cùng đoàn kết, chia sẻ, tương trợ nhau để phát triển du lịch. Chúng tôi tự hào là một trong những bản du lịch cộng đồng đầu tiên của Việt Nam, và đang phát huy tốt”.
Mô hình bản du lịch cộng đồng đã được người dân địa phương khởi xướng từ những năm 1990, kết hợp việc duy trì các hoạt động lao động truyền thống, góp phần phát triển kinh tế và gìn giữ văn hóa dân tộc Thái. Nhiều năm qua, bản Lác vẫn luôn là điểm du lịch tin yêu của hàng chục triệu lượt du khách trong và ngoài nước. Vào những dịp Tết đến Xuân về, gần như 80 hộ trong bản đều kín khách. Mỗi hộ đón trung bình 20 đến 30 khách, mỗi lượt khách nghỉ vài ngày. Du khách ở tại đây đạp xe tham quan trong bản và các bản lân cận; tham gia các hoạt động trải nghiệm như leo núi, đánh bắt cá suối, dệt thổ cẩm, thu hoạch mùa màng cùng bà con…
Xác định rõ tầm quan trọng của mô hình du lịch cộng đồng, những năm qua, cấp ủy, chính quyền địa phương luôn coi trọng tuyên truyền, vận động và cụ thể hóa các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước vào quy ước, hương ước trong bản. Mọi người dân đều có trách nhiệm nhắc nhở nhau thực hiện nếp sống văn hóa, giao tiếp lịch thiệp, giữ gìn tình làng, nghĩa xóm thuận hòa, đầm ấm. Kiên quyết không để tệ nạn xã hội xâm nhập vào cộng đồng, ổn định an ninh trật tự, làm tốt công tác vệ sinh môi trường, tạo ấn tượng đẹp trong lòng du khách. Bản Lác hiện có 98,5% đồng bào dân tộc Thái, có 9 dòng họ gồm 22 chi họ cùng sinh sống đoàn kết hòa thuận. Nhờ đó đời sống kinh tế của bà con không ngừng được cải thiện, đến nay, 100% số hộ có nhà ở kiên cố và bán kiên cố.
Tổng số khách du lịch đến tham quan và lưu trú tại địa bàn trong năm ước đạt gần 20.000 lượt người/năm, trong đó phần lớn tập trung tại bản Lác. Trải qua hơn 35 năm xây dựng, hình thành và phát triển, mô hình du lịch cộng đồng tại bản Lác vẫn luôn là điểm đến hấp dẫn bậc nhất được nhiều khách trong nước, quốc tế lựa chọn, đặc biệt vào dịp cuối tuần, lễ, Tết. Bên cạnh hoạt động du lịch, các hộ dân trong bản vẫn duy trì cấy lúa, trồng hoa màu, bảo tồn và phát huy nghề dệt thổ cẩm truyền thống, bảo vệ cảnh quan thiên nhiên, môi trường sinh thái.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Mai Hạ Lê Đức Hùng cho biết: Hằng năm, xã tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao gắn với bản sắc dân tộc tạo điểm nhấn quảng bá du lịch, trong đó lấy bản Lác làm trung tâm. Thời gian tới, tiếp tục tập trung chỉ đạo triển khai thực hiện các biện pháp thu hút du khách, khuyến khích người dân đa dạng hóa sản phẩm du lịch, gắn hoạt động du lịch với tuyên truyền văn hóa, nét đẹp truyền thống của địa phương. Thực hiện tốt công tác quảng bá, giới thiệu hình ảnh thiên nhiên, con người của bản Lác đến với du khách trong và ngoài nước.
