Bài học về kỷ luật nằm ngoài sách vở

Trong giáo dục truyền thống, kỷ luật thường được hiểu là sự tuân thủ nội quy, quy định. Tuy nhiên, theo các chuyên gia giáo dục kỹ năng, kỷ luật ở trẻ em ngày nay cần được nhìn nhận như một năng lực tự quản: khả năng kiểm soát hành vi, quản lý thời gian và chịu trách nhiệm với lựa chọn của bản thân.

Điều này đặc biệt quan trọng với thế hệ Alpha - nhóm trẻ được đánh giá là có tư duy linh hoạt, sáng tạo. Tuy nhiên, theo Viện Tin học, nhóm trẻ này đồng thời cũng chịu tác động mạnh của môi trường công nghệ và thông tin đa chiều. Khi tiếp xúc sớm với thiết bị số và môi trường trực tuyến, nhiều em có xu hướng học nhanh nhưng khó duy trì sự tập trung và tính kỷ luật lâu dài.

Chị Nguyễn Thanh Loan, phụ huynh có con học lớp 6 tại Hà Nội, chia sẻ: “Điều khiến tôi lo lắng là con ngày càng thiếu tập trung và phụ thuộc nhiều vào điện thoại. Ở nhà, dù gia đình cũng nhắc nhở nhưng con vẫn khó duy trì được nề nếp sinh hoạt ổn định. Tôi sợ nếu không điều chỉnh sớm, con sẽ dần thiếu tính tự giác và khó thích nghi với môi trường học tập có kỷ luật hơn”.

Mối lo ngại của chị Loan không phải là trường hợp đơn lẻ. Nhiều giáo viên bậc trung học cơ sở tại Hà Nội phản ánh rằng, học sinh hiện nay có xu hướng khó tập trung hơn, ngại vận động tập thể và ít có khả năng tự quản lý thời gian so các thế hệ trước, một phần do thói quen sinh hoạt phụ thuộc vào thiết bị điện tử và sự bảo bọc quá mức từ phía gia đình.



Chính vì vậy, việc tạo ra môi trường trải nghiệm thực tế, nơi trẻ phải tự thích nghi, tự quản và tuân thủ quy chuẩn chung, trở thành một yêu cầu cấp thiết trong giáo dục hiện nay.

Trên thế giới, các chương trình giáo dục trải nghiệm theo mô hình quân đội hoặc bán quân sự dành cho thanh thiếu niên đã tồn tại nhiều thập kỷ tại Hoa Kỳ, Anh, Singapore và nhiều quốc gia châu Á. Mô hình này không nhằm mục đích huấn luyện quân sự mà khai thác tính kỷ luật, cấu trúc sinh hoạt rõ ràng và tinh thần đồng đội của môi trường quân đội như một công cụ giáo dục nhân cách.

Tại Việt Nam, mô hình này bắt đầu thu hút sự chú ý của các tổ chức giáo dục ngoài công lập trong những năm gần đây, khi nhu cầu về các chương trình giáo dục trải nghiệm thực tiễn ngày càng tăng.

Một trong những chương trình đang triển khai theo hướng này là Trại hè Quân đội "Chiến sĩ Gen Alpha 2026", chương trình giáo dục trải nghiệm được xây dựng với sự tham vấn của các chuyên gia từ nhiều lĩnh vực, tổ chức tại các học viện, nhà trường trong Quân đội tại khu vực Sơn Tây, Hà Nội.

Chị Nguyễn Thị Việt Hà, Phó Ban tổ chức chương trình, cho biết: “Thiếu nhi bây giờ được tiếp cận sớm với công nghệ, đây cũng là điều nhà trường và nhiều phụ huynh lo lắng vì thông tin mạng, điện tử nhiều khi chưa được kiểm duyệt. Do đó, chúng tôi kết hợp với nhiều chuyên gia nghiên cứu ra chương trình này nhằm đem tới cho các con trải nghiệm mùa hè bổ ích, giúp các con có nền tảng phát triển và trưởng thành hơn”.

Bé Trần Phương Thảo, trại sinh tham gia trại hè, chia sẻ niềm vui khi được gia đình đưa tới trải nghiệm trại hè chiến sĩ: “Ban đầu con thấy rất lo lắng vì mình chưa tham gia quân đội bao giờ, nhưng sau đó con thấy rất háo hức vì mẹ bảo sẽ được gặp nhiều bạn mới và các chú bộ đội ở Học viện Phòng không-Không quân”.

Điểm đáng chú ý của chương trình là sự kết hợp giữa môi trường kỷ luật đặc trưng của quân đội với các nội dung phát triển kỹ năng mềm hiện đại, trong đó có đào tạo catwalk và kỹ năng dẫn chương trình, những lĩnh vực tưởng chừng không liên quan nhưng lại bổ trợ hiệu quả cho sự tự tin và khả năng thể hiện bản thân của học sinh.

“Dẫn chương trình là một kỹ năng cần thiết giúp các con tự tin hơn khi giao tiếp xã hội. Bên cạnh đó, với lớp học Catwalk khi đưa vào chương trình với tên gọi “Phong thái chiến sĩ”, nhằm giúp các bạn có một dáng đi đẹp và tự tin hơn, chống gù lưng và vai”, chị Đinh Phương Anh, Phó Ban tổ chức chương trình, chia sẻ về sự độc đáo này.

Với phiên bản trải nghiệm một ngày, học sinh được tiếp cận một cách cô đọng các nội dung cốt lõi của chương trình. Cấu trúc sinh hoạt theo mô hình quân đội, từ giờ giấc tập hợp, thực hành điều lệnh cơ bản, đội hình khối, đến sinh hoạt theo tổ đội, tạo nên khung kỷ luật bao trùm toàn bộ hoạt động trong ngày.

Đặc biệt, hoạt động tri ân và giáo dục giá trị sống thông qua giao lưu với các chiến sĩ và chuyên đề "Lòng biết ơn" được thiết kế như một điểm kết nối cảm xúc quan trọng của toàn chương trình. Không chỉ dừng lại ở việc lắng nghe chia sẻ, học sinh được trực tiếp tham gia các hoạt động tương tác, đặt câu hỏi và bày tỏ suy nghĩ của mình trước những câu chuyện thực tế về tinh thần trách nhiệm, sự hy sinh và ý thức phục vụ cộng đồng.

“Lần đầu tiên con được mặc bộ quân phục này, con thấy rất tự hào vì được sinh ra và lớn lên tại Việt Nam. Con còn được tham gia rất nhiều hoạt động thú vị như nhảy dây, kéo co và được ăn rất ngon”, bé Trần Bảo Anh, trại sinh trại hè “Chiến sĩ Gen Alpha” chia sẻ.

Nhiều học sinh lần đầu tiên nhận thức rõ hơn về giá trị của những điều tưởng chừng quen thuộc trong cuộc sống hằng ngày, từ gia đình, nhà trường đến xã hội. Đây cũng là nền tảng để hình thành thái độ sống tích cực, biết trân trọng, chia sẻ và có trách nhiệm hơn với bản thân và cộng đồng. Kết thúc ngày trải nghiệm là nghi thức trao huy hiệu "Chiến sĩ Gen Alpha", một nghi lễ mang tính biểu tượng nhằm ghi nhận sự nỗ lực của từng học sinh.

Một trong những lo ngại chính của phụ huynh khi cho con tham gia các hoạt động ngoài trường là vấn đề an toàn. Theo thông tin từ ban tổ chức, 100% học sinh tham gia được bảo hiểm theo quy định, có cán bộ y tế trực 24/7, trực ban giám sát liên tục, hợp đồng vận chuyển đạt chuẩn an toàn và quy trình xử lý tình huống khẩn cấp được xây dựng sẵn. Toàn bộ hoạt động diễn ra tại khuôn viên các học viện quân đội - một không gian có tính tổ chức cao, an toàn và phù hợp với các hoạt động rèn luyện thể chất tập thể.

Chương trình cũng có sự tham gia của ban cố vấn chuyên môn gồm các chuyên gia từ nhiều lĩnh vực như giáo dục, dinh dưỡng và khởi nghiệp. “Chương trình có sự cố vấn và giúp sức của các đồng chí trong quân đội, đồng thời cũng được lựa chọn và giảm tải nhằm phù hợp với nhiều độ tuổi khác nhau, từ trung học cơ sở đến trung học phổ thông”, chị Việt Hà khẳng định. Đại diện ban tổ chức cũng cho biết, toàn bộ chương trình có quy trình bảo đảm an toàn và quản trị rủi ro, tất cả các phương tiện đều có bảo hiểm, đặc biệt là chế độ dinh dưỡng cho các con.

Từ phía gia đình, nhiều phụ huynh nhìn nhận các chương trình trải nghiệm như một bài học cần thiết trong quá trình hình thành thói quen cho trẻ. Anh Giang Xuân Biên, phụ huynh bé Giang Quốc Huy, chia sẻ về mong muốn khi đưa con tới trại hè “Chiến sĩ Gen Alpha”: “Ở nhà, việc nhắc con tự giác rất khó. Nhưng sau khi tham gia chương trình, cháu có ý thức hơn trong việc tự sắp xếp đồ đạc và quản lý thời gian”.

Theo anh Biên, giá trị lớn nhất không nằm ở kỹ năng cụ thể, mà ở sự thay đổi nhận thức. “Khi con hiểu vì sao cần kỷ luật, việc thực hiện sẽ dễ dàng hơn và tạo thành thói quen tốt cho hoạt động hằng ngày của con”, anh Biên chia sẻ và bày tỏ thái độ tích cực về chương trình.

Nhìn từ góc độ giáo dục, điều quan trọng nhất mà các mô hình trải nghiệm tương tự mang lại không phải là các kỹ năng cụ thể có thể đo lường ngay sau một ngày học. Giá trị sâu xa hơn nằm ở việc học sinh, đặc biệt với thế hệ gen Alpha vốn quen với môi trường dễ chịu, được trải nghiệm một môi trường đòi hỏi sự tuân thủ, kiên nhẫn và hợp tác, đây là điều cần thiết để các con cân bằng giữa phát triển tri thức và rèn luyện kỹ năng sống. Và có lẽ, chính những bài học “nằm ngoài sách vở” ấy mới là nền tảng bền vững nhất cho hành trình trưởng thành của mỗi đứa trẻ.

​