Pháo hoa rực rỡ trên cầu cảng Sydney, Australia, đón chào năm mới 2026. Hàng triệu người đổ về Quảng trường Thời đại, Hoa Kỳ, cùng đếm ngược khi quả cầu Chòm sao gắn 5.280 viên pha-lê hình tròn trượt xuống một trụ hình tròn đúng vào thời điểm bước sang năm mới. Thế giới hân hoan bước sang năm mới, để lại đằng sau một năm 2025 tràn ngập khói súng và những phận người mỏng manh trước các cơn bão của thời cuộc…
Từ trên cao nhìn xuống, Dải Gaza được các phóng viên chiến trường miêu tả như một phế tích của nền văn minh cổ đại mới được phát hiện sau nhiều thế kỷ chìm trong bóng tối. Những mảng tường vỡ vụn, những tòa nhà chỉ còn lại cái khung trơ trọi, các khu phố loang lổ hố bom…
Thêm gam màu trầm vào bức tranh u ám đó là những hàng người đói khát tranh giành đồ cứu trợ. Những cặp mắt trẻ em thất thần vì nhịn đói lâu ngày. Những đám tang được tiến hành vội vã trong không khí mệt mỏi, u uất và bất định bởi biết đâu đấy, một vài trong số những người tham dự đám tang đây, ngày mai lại buộc phải đi theo những nạn nhân mà họ đưa tang trong ngày hôm nay!
Ở Dải Gaza, cái chết có thể bắt kịp bất cứ ai.
Đã hơn hai năm Israel tiến hành chiến dịch trả đũa “Thanh kiếm sắt” nhằm vào lực lượng Hamas ở Dải Gaza để báo thù cho vụ tấn công ngày 7/10/2023 của lực lượng này nhằm vào Israel khiến 1.200 người thiệt mạng, hơn 250 người bị bắt làm con tin. Đến những ngày đầu năm 2026, kết quả của đòn trả đũa khốc liệt này là hơn 70 nghìn người Palestine, trong đó có nhiều phụ nữ và trẻ em, đã thiệt mạng, hàng trăm nghìn người khác bị thương. Một thảm họa nhân đạo bao trùm Dải Gaza khi hầu như toàn bộ 2,3 triệu người Palestine ở đây bị đói theo nhiều cấp độ, đánh dấu lần đầu tiên nạn đói được ghi nhận bên ngoài châu Phi, phản ánh tình trạng nhân đạo ở mức tồi tệ chưa từng có tại vùng lãnh thổ Palestine…
Dải Gaza không phải là vùng đất duy nhất bị tàn phá bởi chiến tranh. Pokrovsk, thị trấn của Ukraine là một thí dụ khác cho thấy chiến tranh đã hủy hoại hoàn toàn một thị trấn trù phú như thế nào. Thị trấn 60 nghìn dân trước chiến tranh vốn là một căn cứ hậu cần hết sức nhộn nhịp của Ukraine, đã trở thành chiến địa giành giật suốt mấy năm qua của hai phía, giờ đã gần như thành bình địa. Pokrovsk đổ nát hoàn toàn, không có khí đốt, điện nước, không có hệ thống sưởi ấm, không còn một tòa nhà nào còn nguyên vẹn. Từ chỗ là một vị trí hết sức trọng yếu trong tuyến phòng thủ của Ukraine, giờ đây, vai trò chiến lược của Pokrovsk đột nhiên biến mất chỉ vì không một vùng đất hoang vu nào lại có ý nghĩa trong giao tranh…
Pokrovsk không phải là trường hợp cá biệt. Nhiều thành phố khác ở Ukraine cũng tương tự Pokrovsk với cảnh tượng hoang tàn giống như trên mặt trăng vậy.
Cuộc nội chiến ở Sudan đã gây ra đợt di tản nội địa lớn nhất trong lịch sử thế giới với hàng triệu người bị kẹt giữa làn đạn của quân đội quốc gia và lực lượng bán quân sự Lực lượng Hỗ trợ Nhanh (RSF).
Năm 2025 cũng chứng kiến giao tranh ở Myanmar, trong khi bạo lực băng nhóm và xung đột vũ trang ở Haiti dẫn đến cuộc di tản chưa từng có với 1,4 triệu người.
Trên biên giới Thái Lan - Campuchia, một hình ảnh quen thuộc lại tái hiện: Các máy bay F-16 của Thái Lan gầm rú không kích dữ dội các cứ điểm đối phương, trong khi hàng dài người dân Campuchia lũ lượt chạy sâu vào nội địa để tránh nguy cơ trở thành nạn nhân của bom đạn chiến tranh. Hàng trăm người thiệt mạng, gần một triệu người đã phải rời bỏ nhà cửa đi lánh nạn trong cuộc xung đột vũ trang giữa hai nước láng giềng vốn cùng là thành viên của ASEAN…
Năm 2025 quả thật là một năm chết chóc.
Nhưng đấy chưa phải là những điều tồi tệ nhất trong một năm vừa qua.
Vào những năm 60 của thế kỷ XX, Chiến tranh Lạnh đang ở thời điểm cao trào, cả Liên Xô và Mỹ, hai cường quốc sở hữu một lượng lớn vũ khí hạt nhân khi ấy, nếu xung đột trực tiếp với nhau, sẽ không loại trừ khả năng mang các loại “đồ chơi” có sức hủy diệt kinh người ra để so đọ! Ở thời điểm ấy, nhân loại đứng bên bờ vực của một cuộc chiến tranh hạt nhân gần hơn bao giờ hết! Chỉ nhờ có đầu óc tỉnh táo ở những phút cuối cùng của cả hai bên mà thảm họa hủy diệt nhân loại mới bị loại bỏ.
Hơn sáu mươi năm sau, bức tường Berlin bị phá bỏ, Chiến tranh Lạnh chấm dứt, cả một khối hợp tác quân sự ở phía Đông châu Âu đã bị giải thể. Ấy vậy mà một lần nữa, thế giới lại chứng kiến tình huống vũ khí hạt nhân thỉnh thoảng lại được đem ra như một đòn răn đe tối hậu. Đó là một trong những hệ lụy của cuộc chiến giữa Nga với Ukraine, năm 2025 là đã bước sang năm thứ tư.
Câu hỏi đặt ra: Liệu cuộc chiến giữa một cường quốc nắm giữ vũ khí hạt nhân với một quốc gia chỉ có vũ khí thông thường sẽ đi đến kết quả thế nào?
Tình huống đáng lo ngại chính là khi cường quốc hạt nhân không thua nhưng cũng không thắng. Khi ấy, sử dụng vũ khí hạt nhân trở thành một cám dỗ ghê gớm. Với phần lớn các nước châu Âu đứng sau Ukraine, nguy cơ cuộc chiến song phương giữa hai nước bị đẩy thành cuộc chiến đa phương càng trở nên nhãn tiền. Mà đó chính là một cuộc thế chiến!
Ngoài cuộc chiến giữa Nga với Ukraine có nguy cơ biến thành một thảm họa chiến tranh mang tính toàn cầu, năm 2025 còn chứng kiến cuộc giao tranh giữa Ấn Độ với Pakistan, hai quốc gia đều sở hữu vũ khí hạt nhân. Có lẽ nhận thức được nguy cơ nếu mở rộng xung đột thì vũ khí hạt nhân có khả năng được/bị đem ra sử dụng nên hai nước đã nhanh chóng dàn xếp để kiểm soát tình hình. Đó dường như là một trong những điểm sáng le lói hiếm hoi trên bức tranh toàn cảnh xung đột của 2025.
Vì sao nhân loại đã bước sang thế kỷ XXI hơn hai thập niên rồi mà những cuộc xung đột dường như càng nhiều hơn, dữ dằn, khốc liệt hơn?
Sẽ rất khó có câu trả lời thỏa đáng cho tất cả các bên liên quan đến xung đột. Tuy nhiên, nếu nhìn lại bức tranh toàn cảnh năm 2025, có thể nhận thấy một điều là hầu hết các cuộc xung đột diễn ra trong năm 2025 đều có đặc điểm chung: Đó chính là hệ quả của những mối mâu thuẫn, bất hòa đã được chôn lấp từ đâu nhưng trong những điều kiện chính trị mới, chúng lại trồi lên, lôi kéo các quốc gia vào những cuộc xung đột lớn, nhỏ!
Cuộc chiến Nga-Ukraine có nguyên nhân sâu xa là sự biến Maidan hồi 2014 mà Moscow cáo buộc rằng thực chất đó là cuộc “đảo chính”, lật đổ một chính quyền thân Nga! Trong môi trường mất lòng tin nghiêm trọng giữa Nga với một châu Âu luôn coi Đông tiến là một nghĩa vụ cứu giúp các quốc gia vệ tinh của Liên Xô trước đây (bằng cách kết nạp vào NATO), chiến tranh dường như là điều khó tránh khỏi.
Cuộc chiến (thực ra Israel nắm hoàn toàn quyền chủ động) trên Dải Gaza có nguyên nhân mà ai cũng thấy: Va chạm giữa Hamas và Israel dai dẳng trong nhiều năm qua, lại bước sang một vòng xung đột mới, trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump hoàn toàn nghiêng về phía Israel.
Mâu thuẫn kéo dài nhiều thập kỷ qua giữa Ấn Độ với Pakistan không phải là điều bí mật gì nên cuộc xung đột vũ trang ngắn ngủi trong tháng 5 năm 2025 chỉ là hệ quả tất yếu của những mối mâu thuẫn tiềm ẩn đó.
Cuộc xung đột biên giới khốc liệt giữa Thái Lan với Campuchia cũng chỉ là sự nối dài những tranh chấp biên giới nhiều năm qua mà đền Preah Vihear là một trong những điểm nóng nhất.
Ngay trong những ngày đầu năm 2026, Mỹ tiến hành chiến dịch đột kích quân sự - đặc nhiệm ở Venezuela, bắt sống vợ chồng Tổng thống Nicolas Maduro với tội danh liên quan đến ma túy. Việc quân đội của một nước tiến hành chiến dịch bắt sống Tổng thống một nước khác cho thấy trong thế giới ngày nay, chính trị cường quyền vẫn là một thực tế không thể phủ nhận.
Có thể dàn xếp được các cuộc xung đột nóng lạnh bằng những bản thỏa thuận, những hiệp định hòa bình, nhưng những nguyên nhân tiềm ẩn sâu xa thì vẫn còn đó, chỉ chờ dịp là bùng lên thành các cuộc chiến lớn, nhỏ.
Trong bối cảnh toàn cầu khi mà chính trị cường quyền đang lên ngôi, việc tìm ra lối thoát khỏi những vòng xoáy xung đột đòi hỏi phải có những đầu óc tỉnh táo, biết đặt quyền lợi quốc gia hài hòa với lợi ích quốc tế. Đó là bài học lớn nhất trong đời sống chính trị quốc tế khi bước vào năm mới 2026.
,
