Tắc nghẽn những mạch ngầm thoát nước
Nhiều năm qua, phần diện tích phía sau hai dãy nhà tại đa số khu dân cư bị sử dụng sai mục đích. Không ít hộ dân tự ý xây tường bao, bịt cổng, dựng mái che để xe, trồng cây, chăn nuôi, biến khu vực này thành “sân sau riêng”. Những việc tưởng nhỏ ấy lại khiến hệ thống cống, rãnh thoát nước bị che lấp, thu hẹp dòng chảy, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, duy tu, nạo vét.
Khi xảy ra tắc nghẽn, công nhân không thể tiếp cận để mở nắp cống, đưa dụng cụ, thiết bị vào xử lý. Một điểm tắc nhỏ có thể kéo dài nhiều ngày, gây ứ đọng nước thải, phát sinh mùi hôi, mất vệ sinh môi trường và làm tăng nguy cơ úng ngập cục bộ khi mưa lớn.
Ông Nguyễn Văn Thêm, một hộ dân sống tại phường Nếnh, chia sẻ: "Trước đây, chúng tôi sử dụng khoảng đất sau nhà để xe máy, đặt chậu cây, có nhà còn dựng mái che tạm. Đến mùa mưa, nước thải tràn ngược, mùi hôi kéo dài, khi cần sửa chữa thì công nhân không vào được. Sau khi giải tỏa, cả dãy nhà thông thoáng hơn, mới thấy giữ lối kỹ thuật chung quan trọng như thế nào".
Trước thực trạng đó, ngày 6/3/2026, Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Ninh ban hành Văn bản số 1935/UBND-KTN yêu cầu các phường khu vực bắc sông Cầu khẩn trương kiểm tra, xử lý, dọn dẹp vệ sinh phần diện tích phía sau hai dãy nhà cho từng tuyến phố. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Phạm Văn Thịnh yêu cầu các địa phương báo cáo rõ tiến độ, nguyên nhân chậm triển khai, đồng thời giao cơ quan báo chí tăng cường tuyên truyền để người dân hiểu, đồng thuận và cùng thực hiện.
Thực hiện chỉ đạo của tỉnh, Sở Xây dựng giao Trung tâm Thoát nước và Xử lý nước thải phối hợp, hướng dẫn, đôn đốc, kiểm tra các địa phương. Ngày 1/6/2026, Trung tâm ban hành Văn bản đề nghị Ủy ban nhân dân phường Bắc Giang và Ủy ban nhân dân các phường, xã khu vực bắc sông Cầu phối hợp giải tỏa, tạo điều kiện nạo vét, khơi thông hệ thống thoát nước. Trung tâm xác định chỉ tổ chức nạo vét tại những vị trí đã được dọn dẹp, bảo đảm lối tiếp cận, an toàn lao động và đủ điều kiện thi công.
Điểm sáng sự quyết liệt và nhân văn
Trong quá trình triển khai, phường Nếnh là một trong những địa phương có cách làm quyết liệt, bài bản và hiệu quả. Từ cuối năm 2025, phường đã ban hành kế hoạch, tổ chức các đợt ra quân, thành lập tổ công tác do lãnh đạo phường trực tiếp chỉ đạo, với sự tham gia của công an, quân sự, các đoàn thể và tổ dân phố. Trước khi giải tỏa, phường gửi thông báo đến từng hộ, vận động trực tiếp, tuyên truyền trên hệ thống truyền thanh cơ sở.
Nhờ làm tốt công tác dân vận, đa số hộ dân đã tự giác tháo dỡ công trình, vật dụng vi phạm. Nhiều mái che, lều lán, chuồng trại, đống phế thải tại các khu My Điền, Phúc Long, Ninh Khánh, Yên Ninh được dọn dẹp. Không gian phía sau hai dãy nhà trở nên thông thoáng, thuận lợi cho việc kiểm tra, duy tu, nạo vét hệ thống thoát nước.
Chị Trần Thị Thắm, hộ dân khu My Điền 2, cho biết: "Ban đầu cũng tiếc công, tiếc của, nhưng khi thấy cả khu sạch sẽ hơn, nước thoát tốt hơn sau mưa, chúng tôi mới hiểu việc làm này là cần thiết. Bây giờ người dân tự giác giữ gìn, không còn tùy tiện đổ rác hay để đồ bừa bãi như trước".
Điểm nổi bật trong quá trình này là vai trò chủ động, sâu sát và quyết liệt của Trung tâm Thoát nước và Xử lý nước thải tỉnh Bắc Ninh. Không chỉ thực hiện nhiệm vụ chuyên môn về duy tu, nạo vét, Trung tâm đã chủ động tham mưu, hướng dẫn, đôn đốc và phối hợp các địa phương để tháo gỡ từ gốc những điểm nghẽn tồn tại nhiều năm trong vận hành hệ thống thoát nước đô thị.
Dưới sự chỉ đạo của ông Nguyễn Tiến Tùng, Giám đốc Trung tâm Thoát nước và Xử lý nước thải tỉnh Bắc Ninh, lực lượng chuyên môn đã bám sát hiện trường, rà soát từng tuyến cống, từng đoạn rãnh, từng vị trí bị che chắn, lấn chiếm; từ đó đề xuất phương án giải tỏa, tạo điều kiện nạo vét, khơi thông dòng chảy. Điều đáng ghi nhận là cách làm này không dừng lại ở xử lý sự cố khi đã xảy ra ngập, mà chuyển mạnh sang tư duy phòng ngừa, chủ động phát hiện và xử lý nguyên nhân gây tắc nghẽn ngay từ cơ sở.
Ông Nguyễn Tiến Tùng cho biết: Trước đây, có điểm tắc phải mất 3 đến 4 ngày mới xử lý xong vì khó tiếp cận, phải vận động, thương lượng với từng hộ dân. Khi hành lang kỹ thuật được giải tỏa, nhiều vị trí chỉ cần một ngày là xử lý xong. Năng suất và hiệu quả duy tu tăng lên rõ rệt.
Theo ông Tùng, chống ngập đô thị không thể chỉ trông chờ vào các dự án lớn, tuyến cống chính hay trạm bơm tiêu thoát nước, mà phải bắt đầu từ những việc cụ thể, bền bỉ hằng ngày, đó là giữ thông thoáng từng tuyến rãnh, từng nắp cống, từng lối tiếp cận phía sau khu dân cư. Nếu những “mạch ngầm” này bị bịt kín, hệ thống thoát nước sẽ khó vận hành hiệu quả, nhất là trong điều kiện mưa lớn, mưa cực đoan ngày càng xuất hiện nhiều hơn.
“Chúng tôi không chỉ giải tỏa để nạo vét, mà còn muốn thay đổi nhận thức. Mỗi hộ dân cần hiểu rằng bảo vệ không gian hạ tầng kỹ thuật phía sau nhà chính là bảo vệ môi trường sống, tài sản và sự an toàn của chính mình cũng như cộng đồng. Trung tâm sẽ phối hợp các địa phương làm kiên trì, làm quyết liệt, làm bằng được để từng bước xóa bỏ hình ảnh cứ mưa là ngập”, ông Nguyễn Tiến Tùng nhấn mạnh.
Ý thức cộng đồng là then chốt cho sự bền vững
Từ thực tiễn triển khai, có thể thấy dấu ấn của các lãnh đạo đơn vị thực thi công tác này không chỉ ở các văn bản chỉ đạo hay kế hoạch nạo vét, mà còn ở tinh thần dám nhận việc khó, dám đi vào những tồn tại lâu năm của đô thị. Với cách làm bám sát hiện trường, nói đi đôi với làm, Trung tâm Thoát nước và Xử lý nước thải đang từng bước chuyển từ cách làm bị động sang chủ động phòng ngừa, từ xử lý từng điểm tắc sang khơi thông cả hệ thống, từ duy tu kỹ thuật đơn thuần sang đồng hành cùng địa phương trong lập lại kỷ cương hạ tầng đô thị.
Thực tế sau các đợt giải tỏa cho thấy hiệu quả rõ rệt. Khi dòng chảy được khơi thông, mùi hôi giảm, khả năng tiêu thoát nước được cải thiện, nguy cơ tắc nghẽn và úng ngập cục bộ giảm đi. Nhiều người dân sau khi chứng kiến hiệu quả thực tế đã đồng tình ủng hộ.
Anh Hoàng Minh Khánh, kinh doanh dịch vụ tại khu Ninh Khánh, cho rằng: Trước đây để đồ phía sau nhà có thể tiện một chút, nhưng khi ngập úng thì thiệt hại lớn hơn nhiều. Giờ khu dân cư sạch hơn, thông thoáng hơn, khách đến cũng thấy dễ chịu. Đây là cách làm văn minh và lâu dài.
Giải tỏa không gian phía sau hai dãy nhà mới chỉ là bước đầu. Quan trọng hơn là duy trì kết quả sau giải tỏa, không để tái lấn chiếm, không để những lối kỹ thuật vừa được khơi thông lại tiếp tục bị bịt kín. Điều này đòi hỏi sự vào cuộc thường xuyên của chính quyền cơ sở, tổ dân phố, lực lượng chức năng và ý thức tự giác của từng hộ dân.
Với sự chỉ đạo quyết liệt của tỉnh, sự chủ động của Trung tâm Thoát nước và Xử lý nước thải cùng sự đồng thuận ngày càng cao của nhân dân, Bắc Ninh đang từng bước trả lại sự thông thoáng cho những “mạch ngầm” đô thị. Một đô thị văn minh không chỉ đẹp ở mặt tiền, mà còn phải sạch, thông, an toàn từ những không gian kỹ thuật phía sau mỗi dãy nhà.
