An toàn giao thông: Hiệu quả lớn từ bước đi nhỏ

Tấm đệm tài chính cho nạn nhân sau va chạm

Tại Hội nghị tổng kết công tác bảo đảm trật tự, an toàn giao thông năm 2025 và triển khai phương hướng, nhiệm vụ năm 2026 (tổ chức tháng 1 vừa qua), ông Lê Kim Thành - Phó Chủ tịch chuyên trách Ủy ban an toàn giao thông quốc gia, cho biết: Tính từ ngày 15/12/2024 đến 14/12/2025 đã xảy ra 18.601 vụ tai nạn giao thông, làm chết 10.491 người, bị thương 12.312 người.

Phía sau những con số ấy là vô vàn gia đình rơi vào cảnh khó khăn, thậm chí kiệt quệ về tài chính, sức khỏe lẫn tinh thần khi chi phí điều trị, phục hồi chức năng hoặc bồi thường thiệt hại vượt quá khả năng chi trả. Đó cũng là lý do bảo hiểm bắt buộc TNDS của chủ xe cơ giới được xem như tấm đệm giúp giảm bớt cú sốc sau tai nạn.

Theo quy định, khi không may xảy ra va chạm, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ thay mặt chủ xe bồi thường cho bên thứ ba về thiệt hại sức khỏe, tính mạng và tài sản trong phạm vi trách nhiệm.

Đơn cử, trong một vụ va chạm giữa ô-tô và xe máy tại Thành phố Hồ Chí Minh, nạn nhân bị chấn thương sọ não, chi phí điều trị ban đầu lên tới hơn 80 triệu đồng. Nhờ chủ xe ô-tô đã tham gia bảo hiểm bắt buộc TNDS, doanh nghiệp bảo hiểm đã kịp thời tạm ứng bồi thường, giúp gia đình nạn nhân có kinh phí phẫu thuật, vượt qua giai đoạn nguy kịch.

Những khoản chi trả ấy không chỉ mang ý nghĩa vật chất kịp thời, mà còn góp phần giảm áp lực tâm lý, hạn chế mâu thuẫn giữa các bên sau tai nạn. Ở góc độ xã hội, đó là một cơ chế chia sẻ rủi ro cần thiết, giúp những va chạm bất ngờ không biến thành bi kịch kéo dài.

Tác động đến ý thức người cầm lái

Nhiều người vẫn nghĩ bảo hiểm bắt buộc TNDS chỉ phát huy tác dụng sau tai nạn, tuy nhiên thực tế việc tham gia bảo hiểm có tác động phòng ngừa ngay từ trước khi rủi ro xảy ra. Khi mua bảo hiểm, chủ xe ý thức rõ rằng mọi hành vi vi phạm giao thông gây tai nạn đều kéo theo trách nhiệm bồi thường. Dù doanh nghiệp bảo hiểm chi trả trong phạm vi quy định, người gây tai nạn vẫn phải chịu trách nhiệm pháp lý, dân sự, thậm chí hình sự nếu vi phạm nghiêm trọng.

Chính mối liên hệ giữa việc cầm lái và trách nhiệm tài chính khiến nhiều người điều khiển phương tiện thận trọng hơn. Tác động của bảo hiểm thể hiện rõ trong lĩnh vực kinh doanh vận tải. Khi toàn bộ phương tiện bắt buộc phải tham gia bảo hiểm, chi phí bồi thường và phí bảo hiểm trở thành một phần của bài toán quản trị rủi ro.

Từ đó, nhiều doanh nghiệp chủ động đầu tư bài bản hơn cho an toàn: Lái xe được đào tạo định kỳ về kỹ năng xử lý tình huống; kiểm tra nồng độ cồn, chất kích thích trước ca làm việc được siết chặt; thiết bị giám sát hành trình được theo dõi thường xuyên để kiểm soát tốc độ và thời gian lái xe.

Đại diện một doanh nghiệp xe khách tại miền trung cho biết, sau khi tăng cường quản trị rủi ro gắn với yêu cầu bảo hiểm, số vụ va chạm của đơn vị đã giảm gần 30% chỉ trong hai năm. Con số ấy cho thấy, bảo hiểm không chỉ là khoản chi phí bắt buộc, mà còn là một “cơ chế nhắc nhở” khiến doanh nghiệp và người lái buộc phải thay đổi hành vi theo hướng an toàn hơn.

Với chủ xe cá nhân, việc mua bảo hiểm cũng tạo ra những thay đổi đáng kể trong thói quen sử dụng phương tiện. Khi được tư vấn đầy đủ về trách nhiệm pháp lý nếu gây tai nạn, nhiều người chú ý hơn đến bảo dưỡng xe định kỳ, kiểm tra phanh, lốp trước chuyến đi dài, cũng như cân nhắc kỹ khi cho người khác mượn xe. Có bảo hiểm không đồng nghĩa với được phép chủ quan; ngược lại, càng phải lái xe cẩn trọng để không gây thiệt hại cho bất kỳ ai.

Cần đẩy mạnh tuyên truyền an toàn giao thông

Nếu chỉ dừng ở việc chi trả sau tai nạn, bảo hiểm mới hoàn thành một phần vai trò. Phần quan trọng hơn là góp phần phòng ngừa rủi ro thông qua các hoạt động tuyên truyền, giáo dục về an toàn giao thông.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp bảo hiểm và Quỹ bảo hiểm xe cơ giới đang triển khai hàng loạt chương trình cộng đồng: Trao tặng hàng chục nghìn mũ bảo hiểm đạt chuẩn mỗi năm; tổ chức các lớp tập huấn miễn phí về kỹ năng lái xe an toàn cho tài xế xe tải, xe khách, xe công nghệ; phối hợp cùng các địa phương tuyên truyền tới nhóm có nguy cơ cao như học sinh, sinh viên, công nhân khu công nghiệp.

Điểm đáng chú ý là các chiến dịch truyền thông ngày càng nhấn mạnh thông điệp phòng ngừa, thay vì chỉ tập trung vào bồi thường. Mục tiêu cuối cùng của bảo hiểm không phải là chi trả, mà là để tai nạn không xảy ra.

Dù khó đo lường bằng con số cụ thể, nhiều chuyên gia giao thông cho rằng đây là một kênh tác động quan trọng đến hành vi người tham gia giao thông, góp phần xây dựng văn hóa lái xe an toàn, có trách nhiệm và nhân văn hơn.