Nhìn lại một chặng đường
Mục đích của Quỹ là biểu dương, động viên, khuyến khích hoạt động nghiên cứu khoa học của phụ nữ ở những nước đang phát triển, dưới hình thức trao giải thưởng cho các nhà khoa học nữ xuất sắc thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên.
Hiện nay Quỹ đang hoạt động tại 8 nước đang phát triển ở châu Mỹ La tinh, châu Phi và châu Á.
Hai người phụ nữ đầu tiên được vinh dự nhận Giải thưởng Kovalevskaia năm 1985 là Nhà giáo ưu tú Bùi Thị Tý và PGS.TS Nguyễn Thị Kim Chi. Từ thực tế giảng dạy, Nhà giáo ưu tú Bùi Thị Tý đã đi sâu vào phương pháp dạy Toán cho học sinh phổ thông trung học nhằm phát huy tối đa khả năng tiếp thu, vận dụng của học sinh, gieo vào suy nghĩ của các em những giá trị ứng dụng rộng lớn, không thể thiếu của Toán học trong cuộc sống. Từ đó nuôi dưỡng cho lớp trẻ niềm đam mê đối với lĩnh vực khoa học nhiều thách thức này.
PGS.TS Nguyễn Thị Kim Chi là điển hình của một nhà khoa học làm công tác quản lý doanh nghiệp, bà luôn gắn kết giữa nghiên cứu và ứng dụng, chuyển giao công nghệ, kêt quả là đã sản xuất được nhiều sản phẩm dược có tính ứng dụng cao trong thực tiễn.
Từ buổi ban đầu đó đến nay, Uỷ ban Giải thưởng Kovalevskaia đã xét chọn và trao Giải thưởng cho tất cả là 17 tập thể và 44 cá nhân các nhà khoa học nữ xuất sắc, tiêu biểu trong các lĩnh vực khoa học tự nhiên như: toán học, hoá học, vật lý, sinh học, nông nghiệp, y, dược... với nhiều công trình được chuyển giao công nghệ, đưa vào ứng dụng mang lại lợi ích kinh tế - xã hội cao.
Nhìn lại 30 năm, giải thưởng đã trở thành người bạn đồng hành tri ký với nữ trí thức Việt Nam suốt quá trình Đổi mới của đất nước, là sự ghi nhận, là nguồn động viên, cổ vũ phụ nữ thêm tự tin, hăng hái đi vào nghiên cứu khoa học, đặc biệt là khoa học tự nhiên - một lĩnh vực có vai trò then chốt trong nền kinh tế tri thức, cũng là lĩnh vực thường được xem như dành cho nam giới.
Những gương mặt tiêu biểu
Trong số 61 Giải thưởng đã được trao, có 14 Giải thưởng cho lĩnh vực nông nghiệp, 13 Giải thưởng cho lĩnh vực y – dược. 10 giải thưởng thuộc lĩnh vực Toán, Lý, Hoá.
Tên tuổi của nhiều ngườiđã gắn với nhiều sản phẩm khoa học đã được thương mại hoá như PGS. TS Nguyễn Thị Trâm với giống lúa lai hai dòng 100% "made in VN" được chuyển nhượng với giá kỷ lục 10 tỉ đồng.
TS Nguyễn Thị Ngọc Trâm với các sản phẩm điều trị u xơ tử cung và u xơ tiền liệt tuyến được điều chế từ cây trinh nữ hoàng cung CRILA.
Để theo đuổi con đường khoa học, mỗi nhà khoa học nữ là một tấm gương khắc phục mọi khó khăn, trở ngại.
Điển hình như PGS. TS. Nguyễn Thị Hòe, nguyên giảng viên Trường Đại học Bách Khoa thành phố Hồ Chí Minh, một nách 3 con, thậm chí phải bế con lên giảng đường ngồi học.
Nhưng dù phải mang con cùng đi sơ tán trong điều kiện chiến tranh bom đạn, dù điều kiện nghiên cứu khoa học nghèo nàn, nhưng bà đã vượt qua tất cả để nghiên cứu ra những dòng sơn cao cấp.
Sau khi nhận giải thưởng Kovalevskaia, bà đã gây dựng và hiện là Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn Sơn KOVA với những sản phẩm ngày càng đa dạng, đáp ứng được yêu cầu của những thị trường khó tính khi xuất khẩu.
Vừa là nhà khoa học, vừa là nữ doanh nhân, ba Nguyễn Thị Hoè vẫn không quên trách nhiêm với phụ nữ, với thế hệ trẻ. Bà là người sáng lập Giải thưởng Kova và hàng năm tổ chức trao giải thưởng và học bổng với giá trị hàng tỷ đồng.
PGS.TS.Trần Thị Luyến – nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Thủy sản Nha Trang, vừa chăm sóc chồng bị bệnh nặng, nuôi dạy 2 con học giỏi trưởng thành, chị vừa miệt mài nghiên cứu những đề tài khoa học có tính ứng dụng cao trong chế biến thực phẩm và, đào tạo được nhiều sinh viên cho ngành thuỷ sản. Có thể kể đến các nhà khoa học nữ trong lĩnh vực y - dược đã mang lại niềm vui, hạnh phúc cho hàng vạn gia đình, như GS. TS Dương Thị Cương với những công trình nghiên cứu trong lĩnh vực hiếm muộn và phát hiện, điều trị sớm ung thư cổ tử cung.
PGS TS Bạch Khánh Hoà - luôn thậm lặng đứng sau thành công các ca mổ, các ca ghép tạng bằng những công trình nghiên cứu sâu trong lĩnh vực huyết học...
"Tạm biệt" nữ Chủ tịch đầu tiên
Giải thưởng có được thành công hôm nay không thể nhắc tới vai trò to lớn của người đứng đầu Ủy ban Giải thưởng, một nhà ngoại giao tài năng mà tên tuổi đã gắn với tiến trình hoà bình của dân tộc, là biểu tượng cao đẹp của con người Việt Nam, của phụ nữ Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế. Đó chính là bà Nguyễn Thị Bình – nguyên Phó Chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam, Chủ tịch của Ủy ban giải thưởng Kovalevskaia Việt Nam liên tục từ năm 1985 đến nay.
Là người có điều kiện đi nhiều nước trên thế giới, tiếp xúc với nhiều nhân sĩ, trí thức quốc tế, từng là Bộ trưởng Bộ Giáo dục, hơn ai hết, bà hiểu được tiềm năng của phụ nữ trong lĩnh vực khoa học công nghệ và khả năng đóng góp của trí thức trong xây dựng và phát triển đất nước.
Với vai trò là Chủ tịch Uỷ ban Giải thưởng Kovalevskaia, bà đã định hướng, lãnh đạo Uỷ ban lựa chọn ra những nhà khoa học nữ tiêu biểu để trao Giải thưởng.
Đồng thời đưa ra nhiều gợi ý quan trọng cho các thành viên Uỷ ban tìm kiếm, phát hiện và bồi dưỡng các nhà khoa học nữ trong những lĩnh vực khoa học có vai trò quan trọng trong từng giai đoạn phát triển của đất nước.
Dù rất gắn bó với Giải thưởng, nhưng do điều kiện sức khỏe, bà Nguyễn Thị Bình đã chuyển giao chức Chủ tịch Uỷ ban Giải thưởng cho GS.TS. Nguyễn Thị Doan – Phó Chủ tịch Nước CHXHCN Việt Nam vào đúng dịp Giải thưởng tròn 30 tuổi.
| Ngày 6-3, tại Hà Nội, Giải thưởng Kovalevskaia năm 2015 được trao tặng hai gương mặt nhà khoa học nữ. Đó là: PGS.TS. Đặng Thị Cẩm Hà, nguyên Trưởng phòng Công nghệ sinh học môi trường, Viện Công nghệ sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và TS. BS Phạm Thị Ngọc Thảo - Phó Giám đốc Bệnh viện Chợ Rẫy TP Hồ Chí Minh. |
