Xử lý nguyện vọng, lọc ảo: Không để xảy ra sai sót làm mất quyền lợi người dự tuyển

Phóng viên: Thưa Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Tiến Thảo, có thể nói, cùng với thi, xét tuyển là những khâu quan trọng nhất trong tuyển sinh. Quyền tự chủ tuyển sinh gắn với trách nhiệm của các cơ sở giáo dục đại học được thể hiện ra sao trong thực hiện xét tuyển năm nay?

Vụ trưởng Nguyễn Tiến Thảo: Tuyển sinh đại học những năm gần đây cơ bản ổn định và đạt nhiều kết quả tích cực. Việc triển khai Luật Giáo dục đại học số 125/2025/QH15 tiếp tục khẳng định quyền tự chủ của cơ sở đào tạo, nhưng quyền tự chủ phải được thực hiện trong khuôn khổ bảo đảm chất lượng, công bằng và trách nhiệm giải trình. Các trường được tự xác định số lượng tuyển sinh, lựa chọn phương thức và tổ chức tuyển sinh; đồng thời phải công khai, minh bạch và chịu trách nhiệm về toàn bộ quyết định tuyển sinh.

Trong tuyển sinh có hai hoạt động liên quan chặt chẽ nhưng tách biệt về chức năng: thi và xét tuyển. Thi là hoạt động đánh giá để tạo ra kết quả, dữ liệu hoặc nguồn tuyển; xét tuyển là quá trình cơ sở đào tạo sử dụng một hoặc nhiều nguồn kết quả, đối chiếu với yêu cầu đầu vào, chỉ tiêu và điều kiện của chương trình để lựa chọn người học. Một trường có thể tự tổ chức kỳ thi, phối hợp tổ chức thi hoặc sử dụng kết quả do đơn vị khác tổ chức, nhưng quyết định sử dụng nguồn kết quả nào và trách nhiệm về chất lượng tuyển sinh cuối cùng vẫn thuộc về cơ sở đào tạo.

Phóng viên: Hiện các cơ sở đào tạo đang sử dụng nhiều phương thức tuyển sinh vào các ngành/chương trình đào tạo. Làm thế nào để bảo đảm chất lượng khi có sự đa dạng nguồn tuyển, điều kiện dự tuyển, thưa ông?

Vụ trưởng Nguyễn Tiến Thảo: Tuyển sinh đại học hiện nay sử dụng nhiều nguồn kết quả, như kết quả thi tốt nghiệp trung học phổ thông, kết quả học tập trung học phổ thông, kết quả kỳ thi độc lập hoặc kỳ thi bổ trợ, chứng chỉ quốc tế, chứng chỉ ngoại ngữ và các hình thức kết hợp phù hợp với yêu cầu đầu vào của chương trình đào tạo. Sự đa dạng này phản ánh quyền tự chủ của các trường, nhưng không có nghĩa mọi nguồn tuyển đều giống nhau hoặc phù hợp như nhau với mọi ngành, mọi chương trình.

Nguồn kết quả nào có độ tin cậy cao và chất lượng, dự báo tốt khả năng học tập của người trúng tuyển, phù hợp với yêu cầu chương trình và tiết kiệm chi phí thì sẽ được nhiều trường lựa chọn và duy trì. Ngược lại, nguồn kết quả không chứng minh được giá trị tuyển chọn hoặc làm phát sinh thêm thủ tục, chi phí nhưng không nâng cao chất lượng đầu vào thì các trường phải chủ động rà soát, điều chỉnh hoặc không tiếp tục sử dụng.

Bộ Giáo dục và Đào tạo không lựa chọn phương thức thay cho các trường. Bộ quy định các nguyên tắc chung về nguồn tuyển, điều kiện dự tuyển, quy đổi tương đương, điểm cộng, xử lý nguyện vọng và công khai thông tin để bảo đảm thí sinh được xét chọn công bằng giữa các phương thức.

Vì vậy, thước đo của tự chủ tuyển sinh không phải là trường có bao nhiêu phương thức, mà là phương thức đó có tuyển đúng người, phù hợp yêu cầu đào tạo và có thể giải trình được hay không.

Phóng viên: Trong xử lý nguyện vọng xét tuyển, “lọc ảo”, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang làm thế nào để bảo đảm việc tôn trọng quyền tự chủ xét tuyển của cơ sở đào tạo, đồng thời bảo đảm quyền lợi hợp pháp của mỗi thí sinh, người dự tuyển?

Vụ trưởng Nguyễn Tiến Thảo: Cần hiểu đúng rằng “lọc ảo” không phải là việc Bộ Giáo dục và Đào tạo xét tuyển hoặc quyết định điểm trúng tuyển thay cho các trường. Mỗi cơ sở đào tạo tổ chức xét tuyển theo phương thức, tiêu chí và điều kiện đã công bố, tự xác định danh sách thí sinh đủ điều kiện trúng tuyển và chịu trách nhiệm về quyết định của mình.

Xử lý nguyện vọng chung phải giữ đồng thời ba yêu cầu: Tôn trọng quyền tự chủ xét tuyển của cơ sở đào tạo; bảo đảm mỗi thí sinh chỉ trúng tuyển một nguyện vọng cao nhất; và không để sai sót dữ liệu hoặc sai sót trong thao tác kỹ thuật làm mất quyền lợi hợp pháp của người dự tuyển.

Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học Nguyễn Tiến Thảo

Hệ thống chung xử lý thứ tự nguyện vọng để trong trường hợp một thí sinh đồng thời đủ điều kiện ở nhiều nơi, thí sinh chỉ được xác định trúng tuyển vào nguyện vọng cao nhất theo thứ tự đã đăng ký.

Trong quá trình xử lý, các trường phải kiểm tra đầy đủ điều kiện dự tuyển của từng thí sinh; tính hợp lệ của kết quả thi, chứng chỉ quốc tế, chứng chỉ ngoại ngữ; việc áp dụng điểm ưu tiên, điểm cộng và các tiêu chí phụ. Đối với chương trình sử dụng nhiều phương thức hoặc tổ hợp xét tuyển, cơ sở đào tạo phải chịu trách nhiệm về căn cứ, phương pháp và kết quả quy đổi tương đương, bảo đảm các mức điểm sau quy đổi phản ánh tương đương mức độ đáp ứng yêu cầu đầu vào của cùng một chương trình.

Sau mỗi chu kỳ, cơ sở đào tạo phải rà soát danh sách dự kiến trúng tuyển do Hệ thống trả về, đối chiếu với chỉ tiêu và toàn bộ thông tin tuyển sinh đã công bố; ở chu kỳ cuối, cơ sở đào tạo quyết định điểm trúng tuyển. Người đứng đầu cơ sở đào tạo phải bảo đảm kết quả công bố đúng quy chế, đúng cam kết, đúng điều kiện bảo đảm chất lượng và không làm thay đổi bất lợi các điều kiện đã công bố đối với thí sinh.

Như vậy, xử lý nguyện vọng chung phải giữ đồng thời ba yêu cầu: Tôn trọng quyền tự chủ xét tuyển của cơ sở đào tạo; bảo đảm mỗi thí sinh chỉ trúng tuyển một nguyện vọng cao nhất; và không để sai sót dữ liệu hoặc sai sót trong thao tác kỹ thuật làm mất quyền lợi hợp pháp của người dự tuyển.

Phóng viên: Đến nay, thời gian xử lý nguyện vọng xét tuyển đại học, cao đẳng sắp kết thúc. Công tác xử lý nguyện vọng xét tuyển đại học, "lọc ảo" đang đi đến những bước cuối cùng để đưa ra kết quả. Xin Vụ trưởng cho biết rõ hơn về kế hoạch công bố kết quả?

Vụ trưởng Nguyễn Tiến Thảo: Sau khi rà soát điều kiện dự tuyển, các cơ sở đào tạo đối soát dữ liệu và hoàn thiện thông tin phục vụ xét tuyển. Giai đoạn xử lý nguyện vọng chung được triển khai từ ngày 4/8 đến ngày 10/8/2026; các chu kỳ xử lý, lọc ảo được thực hiện trên dữ liệu đã kiểm tra.

Việc rà soát kỹ ở bước này là cần thiết, bởi sai sót về kết quả thi, chứng chỉ, đối tượng ưu tiên, phương thức hoặc điều kiện xét tuyển có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của thí sinh.

Theo Kế hoạch đề ra, từ ngày 4/8 đến 17 giờ ngày 10/8, Hệ thống và các cơ sở đào tạo thực hiện xử lý nguyện vọng; trước 17 giờ ngày 13/8, các cơ sở đào tạo thông báo kết quả trúng tuyển đợt 1; thí sinh hoàn thành xác nhận nhập học trực tuyến trước 17 giờ ngày 21/8. Các trường hợp cần xử lý theo phương án riêng sẽ được thông báo và hướng dẫn cụ thể.

Phóng viên: Các trường đại học và thí sinh cần làm gì sau khi kết thúc quá trình xử lý nguyện vọng?

Vụ trưởng Nguyễn Tiến Thảo: Sau khi hoàn thành xử lý nguyện vọng chung, trách nhiệm của cơ sở đào tạo không kết thúc ở việc xác định điểm trúng tuyển. Trước khi công bố kết quả, từng trường phải rà soát toàn bộ danh sách, bảo đảm thông tin đúng, đủ và thống nhất giữa Hệ thống tuyển sinh chung với thông tin tuyển sinh của nhà trường; kiểm tra điều kiện dự tuyển, đối tượng và khu vực ưu tiên, kết quả thi, chứng chỉ, điểm cộng, kết quả quy đổi; đồng thời bảo đảm chỉ tiêu, cách thức xét tuyển và điều kiện trúng tuyển đúng với quy chế và thông tin đã công bố.

Cơ sở giáo dục đại học tự chủ tuyển sinh, tự chịu trách nhiệm và thực hiện đầy đủ trách nhiệm giải trình về toàn bộ quyết định tuyển sinh. Khi công bố kết quả, cơ sở đào tạo phải công bố điểm trúng tuyển và các điều kiện, tiêu chí theo từng phương thức; đồng thời tổ chức để từng thí sinh tra cứu được điểm xét tuyển của mình, tên phương thức trúng tuyển, ngành hoặc chương trình trúng tuyển và điểm trúng tuyển tương ứng của phương thức đó. Công khai đầy đủ là điều kiện để thí sinh đối chiếu và là một nội dung cụ thể của trách nhiệm giải trình.

Sau khi công bố, các trường phải hỗ trợ thí sinh tra cứu, xác nhận nhập học và xử lý kịp thời những trường hợp có sai sót về thông tin, dữ liệu. Hướng dẫn nhập học phải rõ về thời gian, hồ sơ, hình thức nộp, học phí, lộ trình học phí, chính sách học bổng, điều kiện duy trì học bổng và điều kiện học tập; kết quả xác nhận, nhập học phải được cập nhật, thống kê và báo cáo đầy đủ theo quy định.

Đối với thí sinh, việc được thông báo trúng tuyển mới là cơ sở chuyển sang bước xác nhận và hoàn tất thủ tục nhập học, chưa đồng nghĩa với việc đã chính thức trở thành sinh viên. Thí sinh cần kiểm tra kết quả trên Hệ thống tuyển sinh chung và cổng thông tin chính thức của cơ sở đào tạo; hoàn thành xác nhận nhập học trực tuyến trước 17 giờ ngày 21/8/2026 và làm theo hướng dẫn của trường.

Xin trân trọng cảm ơn Vụ trưởng!