Tích cực hỗ trợ tín dụng cho cơ sở sản xuất của người khuyết tật

Phát biểu tại Tọa đàm "Cơ sở sản xuất kinh doanh của người khuyết tật - Thực tiễn và kiến nghị", do Hội Bảo trợ người khuyết tật và trẻ mồ côi Việt Nam tổ chức ngày 17-4 tại Hà Nội, ông Nguyễn Trọng Đàm, Phó Chủ tịch Hội Bảo trợ người khuyết tật và trẻ mồ côi Việt Nam cho biết, dù đã đạt nhiều kết quả tích cực nhưng số lượng cơ sở sản xuất kinh doanh của thương binh và NKT chưa nhiều. Hầu hết cơ sở quy mô còn nhỏ, chỉ giải quyết việc làm cho 10-15 lao động, vốn ít, công nghệ lạc hậu, mặt bằng sản xuất chật hẹp, phần nhiều là sản xuất thủ công, sản phẩm chủ yếu tiêu thụ trong nước và địa phương, chỉ có số ít doanh nghiệp xuất khẩu ra nước ngoài, thị trường bấp bênh không ổn định.

Tại Thanh Hóa, Công ty TNHH Sản xuất dịch vụ và Thương mại Suri đang đóng BHXH hằng năm cho 16 lao động chính và gần 10 lao động thuê ngoài theo thời vụ với mức lương sáu triệu đồng/tháng. Giám đốc Công ty là chị Nguyễn Thị Thu Hiền, tuy đã 37 tuổi nhưng chị Hiền chỉ cao 88 cm, với đôi bàn tay bé xíu và đôi chân chỉ có thể tập tễnh bước đi những bước ngắn như một đứa trẻ lên 3. Đến năm 2010, chị Hiền đã quyết tâm thành lập công ty hoạt động với nhiều ngành nghề như: Sản xuất các mặt hàng bê-tông đúc sẵn, ống cống bê-tông thoát nước cho các công trình giao thông, thủy lợi; bàn, ghế đá gratino lắp ở công viên, trường học, bệnh viện; vận tải - san lấp mặt bằng, vận chuyển đất đá thải nội bộ. Năm 2011, để mở rộng thêm ngành nghề và tăng doanh thu cho công ty, chị Hiền có mở thêm một CLB giải trí bi-da dành cho thanh niên toàn thành phố đến vui chơi, giải trí sau những giờ lao động căng thẳng, mệt nhọc. Sau gần tám năm hoạt động, Công ty đã đi vào ổn định, hiện đang đóng BHXH hằng năm cho 16 lao động chính và gần 10 lao động thuê ngoài theo thời vụ với mức lương sáu triệu/tháng.

Một điển hình khác, đó là Tập đoàn Chân Thiện Mỹ, là cơ sở sản xuất kinh doanh của người khuyết tật tại Bắc Ninh, do Anh hùng Lao động Đoàn Xuân Tiếp sáng lập. Với mục đích dạy nghề miễn phí, tạo việc làm, đời sống ổn định cho các đối tượng NKT trên địa bàn tỉnh Hải Dương - Bắc Ninh và các tỉnh lân cận. Để phù hợp với sức khỏe, công ty chủ yếu đào tạp nghề như: Tranh thêu, may mắc, chặm khắc đồ mỹ nghệ, gốm sứ… Những sản phẩm làm ra đều do bàn tay khéo lép của người khuyết tật, đã được du khách nhiều nước trên thế giới đánh giá cao. Thu nhập bình quân của người lao động từ bảy đến tám triệu đồng/tháng, ai tay nghề cao thậm chí đạt thu nhập 15 triệu đồng/tháng; đã tạo việc làm cho gần 800 người lao động.

Bên cạnh những tín hiệu đáng mừng đó, thực trạng sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp NKT nói chung trên phạm vi cả nước vẫn còn nhiều hạn chế. Cả nước có tám triệu NKT nhưng số lượng được đào tạo nghề còn quá ít, tỷ lệ tìm được việc làm sau đào tạo còn thấp, chủ yếu tự tạo việc làm, số có thể tìm được việc làm trong các doanh nghiệp lớn hầu như không đáng kể. Trên thực tế, nhu cầu việc làm của nhóm đối tượng này là rất lớn và hiện chỉ mới đáp ứng một phần nhỏ. Mặt khác, phần lớn NKT có việc làm không ổn định, mang tính tạm thời, lao động chân tay; làm việc trong các tổ chức cơ sở mang tính nhân đạo, từ thiện. Rất ít người tìm dược việc làm ổn định trong các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp hoặc công việc đòi hỏi kỹ năng, trình độ chuyên môn. Vì vậy, thu nhập của NKT cũng tương đối thấp, không ổn định.

Đa số các đại biểu tham dự tọa đàm đều có chung một nhận định, làm thế nào để thúc đẩy nhiều hơn sự phát triển của các cơ sở sản xuất của NKT trong điều kiện cạnh tranh bình đẳng của cơ chế thị trường là câu hỏi lớn. Để trả lời câu hỏi đó, đòi hỏi nhiều sự thay đổi từ chính sách dành cho người khuyết tật đến việc tăng cường những hỗ trợ tích cực cho các cơ sở sản xuất của NKT, trong đó tập trung vào hai vấn đề lớn là: Đào tạo nghề và hỗ trợ tín dụng.

Theo Thiếu tướng Lê Mã Lương, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp của thương binh và người khuyết tật Việt Nam, nguyên nhân chủ yếu do nhận thức của các cấp chính quyền về dạy nghề và tạo việc cho NKT chưa đầy đủ; hệ thống dạy nghề vừa yếu lại thiếu, chưa đủ khả năng đáp ứng công tác dạy nghề cho đối tượng. Hơn nữa, nội dung chương trình, ngành nghề và hình thức đào tạo cũng chưa hợp lý, kết cấu quá nặng về lý thuyết, thiếu thực hành, chưa có giáo trình dành riêng cho NKT.

Thiếu tướng Lê Mã Lương, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp của thương binh và người khuyết tật Việt Nam chia sẻ tại buổi toạ đàm.

Bên cạnh đó, đội ngũ giáo viên dạy nghề cho NKT còn yếu cả kiến thức, kỹ năng và nhận thức về các lĩnh vực kỹ thuật, sự phạm; phần lớn các doanh nghiệp chưa nhiệt tình khi nhận lao động là NKT vào làm việc với các lý do như: Pháp luật lao động quy định thời gian làm việc của đối tượng không quá bảy giờ/ngày, 42 giờ/tuần, không phù hợp với dây chuyền sản xuất.

Thiếu tướng Lê Mã Lương nhận định: “Trên thực tế, xét theo giác ngộ độ bình đẳng về cơ hội, quy định thời gian làm việc này vô hình trung làm giảm cơ hội việc làm của NKT vì ảnh hưởng đến quy trình và năng suất lao động, đặc biệt là những cơ sở sản xuất theo phương thức dây chuyền, ca kíp”.

Chia sẻ về những khó khăn, chị Nguyễn Thị Thu Hương, Giám đốc Doanh nghiệp xã hội Thương Thương Handmade (Hà Nội) tâm sự: “Tôi sinh ra không may mắc phải căn bệnh xương thủy tinh, gia đình đông con, mẹ làm công, bố công nhân. Nhưng từ bé đến giờ, không bao giờ tôi từ bỏ cuộc sống và luôn cố gắng vượt qua số phận để làm việc có ích cho xã hội. Cái khó khăn nhất của doanh nghiệp xã hội là vì các thành viên có sức khỏe yếu, làm sản phẩm chậm hơn người bình thường nên giá thành cao, rất khó tiêu thụ”.

Về phía ông Nông Văn Chuân, Tổ Hợp tác sản xuất chổi chít người khuyết tật Bình An, xã Cư Lễ, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Cạn khó khăn nằm ở chính các thành viên là NKT, họ khó tiếp cận được nguồn vốn ưu đãi từ các tổ chức tín dụng; các chính sách về NKT chưa thật sự đi vào cuộc sống như vấn đề hỗ trợ đào tạo nghề, chuyển giao công nghệ sản xuất, khuyến khích NKT tự tạo việc làm… NKT tham gia sản xuất của cơ sở chưa qua các lớp đào tạo nghề, vấn đề học nghề rất khó khăn: Trình độ học vấn thấp nhận thức chậm, thời gian học nghề kéo dài; cần cầm tay chỉ việc, việc đi lại giao tiếp; mua bán còn khó khăn, tự ti, mặc cảm…

Qua chia sẻ từ phía những doanh nhân là NKT, các đại biểu đều mong muốn trong thời gian tới, sẽ có nhiều hơn nữa các chính sách hỗ trợ cho người khuyết tật hòa nhập với xã hội, đặc biệt là trong lĩnh vực: Hỗ trợ tín dụng và đào tạo nghề để NKT vượt qua mặc cảm, tự tin hòa nhập cộng đồng, làm chủ cuộc sống và đóng góp cho sự phát triển của xã hội.