Từ những sản phẩm đặc trưng của địa phương, nhiều nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp đã mạnh dạn đầu tư máy móc, ứng dụng khoa học công nghệ, từng bước nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và xuất khẩu.
Khơi dậy nội lực từ người nông dân
Một trong những điểm nổi bật của chương trình OCOP tại Vĩnh Long là sự thay đổi rõ nét trong tư duy sản xuất của người nông dân. Thay vì chỉ trông chờ vào việc bán nông sản thô với giá trị thấp, nhiều nông dân đã chủ động học hỏi, đầu tư chế biến sâu, xây dựng thương hiệu cho chính sản phẩm do mình làm ra.
Tiêu biểu là ông Phạm Văn Nhựt, ngụ xã Lương Hòa, người đã chuyển đổi mô hình sản xuất từ canh tác lúa truyền thống sang sản xuất theo hướng khép kín. Trên diện tích 3,5ha, ông không chỉ trồng lúa mà còn tận dụng rơm để nuôi bò, dùng phân bò làm phân bón hữu cơ cho cây trồng. Đặc biệt, ông đầu tư hệ thống xay xát, đóng gói để đưa sản phẩm gạo thành phẩm trực tiếp ra thị trường.
Nhờ đó, các sản phẩm như gạo tím Ba Nhựt và nếp cẩm Ba Nhựt đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao từ năm 2020. Việc sản xuất theo quy trình hữu cơ không chỉ bảo đảm chất lượng, an toàn mà còn giúp sản phẩm được người tiêu dùng tin tưởng. So với trước đây, giá trị thu được từ hạt lúa đã tăng gần gấp 5 lần.
Không chỉ riêng ông Nhựt, nhiều nông dân khác cũng mạnh dạn đổi mới. Bà Phạm Thị Thanh Phượng, ngụ phường An Hội, đã tận dụng nguồn nguyên liệu chanh, tắc sẵn có tại địa phương để chế biến thành nhiều sản phẩm có giá trị cao hơn. Xuất phát từ thực tế chanh, tắc tươi dễ hư hỏng, bà đã nghiên cứu các phương pháp chế biến nhằm kéo dài thời gian bảo quản, giảm thiểu lãng phí.
Ban đầu, sản phẩm của bà chỉ được bán nhỏ lẻ tại chợ, chưa có nhãn hiệu. Tuy nhiên, với sự kiên trì, bà đã đầu tư máy móc, cải tiến quy trình sản xuất, từng bước hoàn thiện sản phẩm. Đến nay, cơ sở của bà đã có 6 sản phẩm chế biến từ chanh, tắc, trong đó có 3 sản phẩm đạt OCOP 4 sao và 1 sản phẩm đạt OCOP 3 sao. Các sản phẩm không chỉ nâng cao giá trị nông sản mà còn góp phần quảng bá đặc sản địa phương đến với người tiêu dùng rộng rãi hơn.
Đẩy mạnh liên kết, nâng cao chất lượng phục vụ xuất khẩu
Không dừng lại ở quy mô hộ gia đình, nhiều hợp tác xã và doanh nghiệp tại Vĩnh Long đã tham gia chương trình OCOP với quy mô lớn, hướng đến thị trường xuất khẩu.
Hợp tác xã nông nghiệp Phú Phụng (xã Phú Phụng, tỉnh Vĩnh Long) là một điển hình trong việc chuyển đổi phương thức sản xuất. Từ mô hình trồng chôm chôm truyền thống, hợp tác xã đã áp dụng quy trình VietGAP, chủ động xử lý cho trái vụ nghịch nhằm nâng cao giá bán. Đồng thời, hợp tác xã xây dựng mã số vùng trồng, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế.
Hiện hợp tác xã có 125 thành viên, sản phẩm chôm chôm đạt chứng nhận OCOP 4 sao và đã xuất khẩu sang nhiều thị trường như Mỹ, Trung Quốc, Canada, Nga và khu vực Trung Đông. Trung bình mỗi ngày, hợp tác xã xuất khẩu từ 10 đến 20 tấn chôm chôm, bảo đảm đầu ra ổn định cho nông dân với giá cao hơn thị trường.
Ở lĩnh vực thủy sản, ông Võ Ngọc Bé (ngụ xã Thạnh Phong), đã chuyển hướng từ nuôi tôm sang chế biến đặc sản biển. Năm 2018, ông cùng gia đình thành lập doanh nghiệp chuyên sản xuất các sản phẩm như cá khô, tôm khô, cá một nắng.
Nhờ đầu tư máy móc hiện đại, kiểm soát chặt chẽ nguồn nguyên liệu, sản phẩm của doanh nghiệp bảo đảm không sử dụng kháng sinh, hóa chất, đáp ứng yêu cầu an toàn thực phẩm. Hiện doanh nghiệp liên kết với khoảng 150 hộ nuôi cá, tạo vùng nguyên liệu ổn định.
Mỗi tháng, doanh nghiệp cung ứng ra thị trường khoảng 7 tấn sản phẩm. Trong đó, có 3 sản phẩm đạt OCOP 4 sao và 1 sản phẩm đạt OCOP 3 sao. Đây là hướng đi phù hợp, góp phần nâng cao giá trị thủy sản địa phương và tạo thêm việc làm cho người dân.
Theo thống kê, đến tháng 8/2025, toàn tỉnh Vĩnh Long hiện có 1.083 sản phẩm OCOP, trong đó 13 sản phẩm đạt 5 sao. Sự gia tăng về số lượng và chất lượng sản phẩm cho thấy hiệu quả rõ nét của chương trình trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn.
Đáng chú ý, nhiều chủ thể OCOP đã chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang đầu tư bài bản, ứng dụng khoa học công nghệ, xây dựng thương hiệu và mở rộng kênh phân phối. Các sản phẩm không chỉ đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm mà còn được chú trọng về mẫu mã, bao bì, truy xuất nguồn gốc.
Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long Lâm Văn Tân cho biết, thời gian tới, tỉnh Vĩnh Long sẽ tiếp tục hỗ trợ các chủ thể OCOP trong việc hoàn thiện hồ sơ, phát triển vùng nguyên liệu, xây dựng chuỗi giá trị và ứng dụng công nghệ. Đồng thời, tỉnh sẽ đẩy mạnh đào tạo nghề, nâng cao năng lực quản lý, xây dựng thương hiệu và hệ thống truy xuất nguồn gốc.
Bên cạnh đó, công tác rà soát, đánh giá chất lượng sản phẩm sẽ được thực hiện thường xuyên nhằm nâng cao tiêu chuẩn OCOP. Những sản phẩm chưa đạt sẽ được hỗ trợ để hoàn thiện, trong khi các sản phẩm đã đạt chuẩn sẽ tiếp tục được nâng hạng.
Đặc biệt, việc tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ là giải pháp trọng tâm, giúp sản phẩm OCOP của Vĩnh Long nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và quốc tế.
Chương trình OCOP đã và đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn tại Vĩnh Long. Từ những sản phẩm bình dị, mang đậm bản sắc địa phương, các chủ thể đã từng bước nâng cao giá trị, khẳng định thương hiệu trên thị trường. Đây là tiền đề để nông nghiệp Vĩnh Long phát triển bền vững, hội nhập sâu rộng trong thời gian tới.
