Vì sao Công ty cổ phần xi-măng Tuyên Quang thua lỗ triền miên?

Năm 2004, trong tiến trình cổ phần hóa doanh nghiệp, UBND tỉnh Tuyên Quang đã ban hành Quyết định số 1344, ngày 4-11-2004, chuyển xí nghiệp xi-măng Tuyên Quang thành Công ty cổ phần xi-măng Tuyên Quang. Công ty có địa chỉ tại xã Tràng Đà, thị xã Tuyên Quang (nay là TP Tuyên Quang) tỉnh Tuyên Quang. Trong đó, nhà nước (tỉnh) giữ 55% cổ phần, còn lại là cổ phần của các cổ đông. Ngành nghề kinh doanh chủ yếu của công ty được quy định: sản xuất xi-măng; khai thác, chế biến barite; khai thác đá; kinh doanh vật liệu xây dựng; mua bán xuất nhập khẩu máy móc, thiết bị, phụ tùng thay thế phục vụ sản xuất xi-măng.

Chuyển sang công ty cổ phần, công ty được thừa hưởng và chịu trách nhiệm trước pháp luật những hoạt động kinh doanh của xí nghiệp trước đó. Trong đó, có giấy phép khai thác khoáng sản số 724 ngày 18-6-2004 của Bộ Tài nguyên và Môi trường.

Trong ba năm qua, thực hiện chủ trương bê-tông hóa đường giao thông nông thôn, nội đồng, tỉnh Tuyên Quang đã cấp xi-măng và ống cống cho các thôn bản để làm đường với một khối lượng xi-măng rất lớn và công ty được tỉnh ưu tiên làm đơn vị cung cấp chính nguồn xi-măng này. Đến tháng 5-2014, toàn tỉnh đã bê-tông được 1.977 km đường giao thông bằng 89,8% kế hoạch giai đoạn 2011-2015. Nhưng theo phản ánh từ các huyện, thành phố trong tỉnh thì xi-măng của công ty luôn chậm cung cấp làm ảnh hưởng tới tiến độ làm đường của nhân dân. Do vậy có thể nói, việc làm thì thừa nhưng công nhân vẫn thiếu việc làm, chậm lương, lương thấp.

Giấy phép khai thác khoáng sản số 724 ngày 18-6-2004 của Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp cho Xí nghiệp xi-măng Tuyên Quang ghi rõ: cho phép xí nghiệp xi-măng Tuyên Quang được khai thác bằng phương pháp lộ thiên đá vôi làm nguyên liệu xi-măng đến cốt +30 tại một phần các khối trữ lượng II-C1 và III-C1 mỏ đá vôi Yên Lĩnh thuộc xã Tràng Đà, thị xã Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang. Giấy phép cũng ghi rõ, sản lượng khai thác 223.750 tấn/năm (89.500m3 nguyên khai/năm).

Trong quá trình sản xuất, ngoài việc thành lập một tổ khai thác đá để phục vụ cho nhu cầu sản xuất xi-măng, công ty lợi dụng giấy phép này tiến hành ký các hợp đồng hợp tác liên doanh với các công ty tư nhân trên địa bàn để khai thác đá bán cho xây dựng đường giao thông. Đây là việc trái quy định của giấy phép.

Cụ thể, năm 2009 công ty đã ký hợp đồng hợp tác kinh doanh không số với Công ty TNHH Trung Thành cùng góp vốn đầu tư xây dựng và kinh doanh dự án: Trạm nghiền sàng đá xây dựng - giao thông công suất 100m3/giờ với tổng giá trị tài sản góp vốn là 7,568 tỷ đồng. Trạm nghiền này đã đi vào hoạt động từ tháng 7-2009. Trong đó, Công ty TNHH Trung Thành góp 5,435 tỷ đồng bằng 71,82%, số tiền còn lại là phần góp của Công ty xi-măng. Sản phẩm thu được sau khi trừ chi phí được chia theo tỷ lệ góp vốn. Nhiều năm nay, công ty còn ký hợp đồng khai thác đá phục vụ xây dựng giao thông với nhiều đơn vị khác như: Công ty TNHH MTV Hoàng Đức Tuyên Quang có địa chỉ tại phường Nông Tiến, thành phố Tuyên Quang với số lượng khai thác 14.500-15.000m3/ tháng và doanh nghiệp tư nhân Tiến Hải có địa chỉ tại tổ 25, phường Tân Quang, TP Tuyên Quang với số lượng khai thác 4.500-5000m3/ tháng; DNTN Đức Toàn…

Chỉ tính riêng năm 2012, ba doanh nghiệp kể trên đã khai thác và nhập kho cho công ty được 163.957 m3, số liệu này của năm 2013 là 180.666 m3. Các đơn vị khai thác này mỗi năm được ký lại một lần. Điều đáng nói ở đây, sau khi nhận đá từ các đơn vị khai thác, công ty lại hợp đồng bán lại đá cho họ. Do vậy, câu hỏi đặt ra là có sự lòng vòng để hòng thu lợi bất hợp pháp của lợi ích nhóm hay không?

Khi tiến hành cổ phần thì số lượng cán bộ công nhân của công ty là 1.071 người, nhưng đến thời điểm này, chỉ còn 571 người. Số lượng 500 công nhân của công ty dôi dư vì nhiều lý do được công ty cho nghỉ vì không có việc làm hoặc nghỉ chế độ, hoặc xin thôi vì thu nhập quá thấp, nợ lương... trong khi mỏ đá thì để cho các đơn vị hợp đồng tự thuê công nhân ngoài vào khai thác. Đây cũng là vấn đề mà nhiều công nhân bức xúc.

Việc nợ đọng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế hơn sáu tỷ đồng (đến tháng 5-2014) khiến quyền lợi của người lao động bị ảnh hưởng nghiêm trọng, nhiều người đến tuổi nghỉ hưu hoặc phải nghỉ chế độ nhưng chưa được chốt bảo hiểm, hoặc phải chờ đợi rất lâu để chốt BHXH, những chế độ bảo hiểm khác như khám chữa bệnh cũng bị ảnh hưởng.

Một vấn đề nghiêm trọng hơn, trong giấy phép của Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp chỉ cho phép công ty được khai thác với sản lượng 223.750 tấn tương đương 89.500m3/năm, nhưng năm 2012 công ty đã khai thác tới 308.277 m3, con số này năm 2013 là 332.658m3 (số liệu báo cáo của công ty). Như vậy, việc làm này trái với giấy phép đã được Bộ Tài Nguyên và Môi trường cấp. Vấn đề này xin được chuyển tới Bộ Tài nguyên và Môi trường!

Khai thác trái với nội dung giấy phép, vượt khối lượng quy định; trong khi công nhân không có việc làm nhưng lại liên doanh với doanh nghiệp bên ngoài để tiến hành khai thác đá bán trái quy định của giấy phép là những vấn đề cần phải sớm được làm rõ ở Công ty cổ phần xi-măng Tuyên Quang.

Trong quá trình điều tra vụ việc, PV đã nhận được nhiều phản ánh về các họa động chưa phù hợp quy định của pháp luật ở công ty như: đóng bao xi-măng của tỉnh khác trong vỏ bao xi-măng Tuyên Quang; Đầu tư phát triển ngành nghề không liên quan đến nhiệm vụ chính với số tiền lớn nhưng không hiệu quả dẫn đến nợ ngân hàng lên tới trăm tỷ đồng... phải chăng do năng lực quản lý điều hành của lãnh đạo công ty hay do “tham” đầu tư dàn trải, thiếu tính toán, hay vì lý do gì?...Vấn đề này chúng tôi sẽ tiếp tục thông tin tới bạn đọc.