Chuyến lưu diễn châu Âu của nhóm Xẩm Hà thành được thực hiện để phục vụ kiều bào do Hội người Việt Nam tại Pháp tổ chức có thể coi như chuyến xuất ngoại đầu tiên của tôi, cho dù trước đây đã đặt chân tới một vài nước láng giềng. Vì thế, tôi bước vào chuyến đi với tâm trạng háo hức của một nghệ sĩ lần đầu được đặt chân tới Paris hoa lệ, thủ đô của ánh sáng.
Hơn thế nữa, với nghệ thuật hát Xẩm bấy lâu nay chúng tôi đã gắn bó có lẽ là một trong số không nhiều thể loại nghệ thuật dân gian ít nhiều có liên quan tới Pháp. Bởi vì, cho tới cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20 trong thời Pháp thuộc, xẩm được coi là một thể loại nghệ thuật âm nhạc đường phố của Hà Nội. Hẳn là bên cạnh 36 phố phường cổ xưa thì đầu cầu Long Biên, khu chợ Đồng Xuân, những khu phố và những tuyến đường tàu điện mang dấu ấn Pháp một thời rất rộn ràng tiếng đàn nhịp phách của người hát xẩm.
Paris chào đón chúng tôi một cách thân thiện, cho dẫu ngay buổi tối đầu tiên đặt chân tới thành phố này, sự háo hức đã làm tan đi mệt mỏi, chúng tôi có mặt trên đỉnh tháp Ép-phen (Eiffel) trong cái lạnh dưới 6 độ kèm mưa phùn tê tái. Paris hoành tráng với những tòa nhà cổ có từ hàng trăm năm vẫn nguy nga sừng sững, lối kiến trúc thông thoáng dành nhiều không gian công cộng dễ liên tưởng cả thành phố như một tác phẩm nghệ thuật xuất sắc.
Vậy nhưng nó lại không làm cho chúng tôi choáng ngợp mà ngược lại Paris thật gần gũi, tới mức, lắm lúc cứ tưởng như đang đi dạo trong chính Hà Nội thân yêu. Hình như, Paris là hình ảnh của Hà Nội được phóng to! Sự gần gũi và thân thiện có cảm giác như đang ở chính quê hương còn có được khi những đêm diễn sáng đèn.
“Đặc sản” chúng tôi mang đến là những thứ nghệ thuật tinh túy nhất của cha ông giới thiệu tới bà con kiều bào xa xứ và những người bạn Pháp. Ngoài xẩm của miền bắc, chương trình còn có nghệ thuật Bài chòi Nam Trung Bộ do giáo sư Hoàng Chương giới thiệu và cải lương Nam Bộ do hai nghệ sĩ Quế Trân, Tấn Giao đảm nhiệm.
Vậy là Bắc Trung Nam đủ cả. Những tràng pháo tay không ngớt sau mỗi tiết mục nghệ thuật dân tộc. Thậm chí, sau chương trình, rất nhiều những người bạn Pháp đã tìm đến chỗ chúng tôi để thử kéo cây đàn nhị, gõ vào cái trống hay cái cặp kè, hoặc đơn giản chỉ là một nụ cười, một cái bắt tay kèm theo từ “Méc-xi” (Merci = cám ơn).
NSƯT Ánh Tuyế.
Trong số nghệ sĩ từ Việt Nam sang còn có NSƯT Ánh Tuyết. Chị là một trong những giọng nữ cao xuất sắc của nghệ thuật thanh nhạc nước nhà, hiện đang là Trưởng khoa Thanh nhạc Nhạc viện TPHCM. Tò mò hỏi thì được chị chia sẻ, đây là lần thứ 3 chị qua Pháp biểu diễn giao lưu. Sở dĩ Ánh Tuyết luôn dành tình cảm đặc biệt cho Pháp là bởi con gái chị hiện cũng đang theo học chuyên ngành piano tại đây.
Thú vị hơn nữa, Bảo Linh sẽ cùng chị xuất hiện trong chương trình này. Linh đảm nhận phần lĩnh xướng giọng nữ bài “Tổ quốc gọi tên mình” (Đinh Trung Cẩn), bài này còn có một giọng nam cùng dàn hợp xướng. Bất ngờ là trong phần trình diễn của mình, ngoài nhạc phẩm “O’ sole mio” nhạc nước ngoài còn lại NSƯT Ánh Tuyết hát ca khúc Việt Nam. Chị đã thể hiện đầy chất trữ tình nhưng vẫn khoe được chất giọng đầy học thuật khi hòa vào “Quê hương tuổi thơ tôi” (Từ Huy) vốn được công chúng biết tới qua những giọng ca nhạc nhẹ.
Đặc biệt, tôi đã sững người và lắng nghe như muốn nuốt gọn từng nốt nhạc khi NSƯT Ánh Tuyết thể hiện “Mùa xuân nho nhỏ” (nhạc Trần Hoàn, thơ Thanh Hải). Một nhạc phẩm thuộc dòng ca khúc cách mạng vốn đã nằm lòng trong trái tim bao người Việt, vậy nhưng khi những ca từ: “Mọc giữa dòng sông xanh một bông hoa tím biếc…” rồi “Mùa xuân người cầm súng lộc giắt đầy trên lưng, mùa xuân người ra đồng lộc trải dài nương lúa…” hay “đất nước bốn nghìn năm vất vả và gian lao, đất nước như vì sao vững vàng phía trước…” cứ thánh thót tuôn trào. Một cảm giác man mác, nhè nhẹ ngấm vào trái tim người nghe để rồi thấm hiểu về một đất nước, một dân tộc còn nhiều gian nan, vất vả nhưng vẫn luôn sẵn sàng vượt qua.
Tôi nhìn xuống phía dưới, nhiều khán giả lớn tuổi mắt như ngấn lệ vẫn dồn hết tâm hồn vào lời ca. Có thể, các bạn Pháp không hiểu hết ý nghĩa của ca từ, nhưng phần nào có thể cảm nhận được qua lời dẫn bằng tiếng Pháp và thông qua màu sắc âm nhạc trữ tình lại được thể hiện với những âm thanh thánh thót của giọng nữ cao.
Tôi vẫn nhớ mãi cảm giác có được ở đêm diễn thứ hai trong một khán phòng chừng 300 chỗ chủ yếu là người Pháp, NSƯT Ánh Tuyết vẫn thể hiện những ca khúc ấy và rồi không gian trữ tình bị phá tan khi tiếng đàn piano rạo rực tấu lên và giọng hát chuyển sang sắc thái tươi vui, tự hào khi cất lên những lời ca: “Mùa xuân trên thành phố Hồ Chí Minh quang vinh. Ôi đẹp biết bao biết mấy tự hào. Sài Gòn ơi cả nước vẫy chào, cờ sao đang tung bay cao…” và kết thúc bằng “Mùa xuân trên thành phố Hồ Chí Minh là mùa xuân đẹp nhất trên đời”.
Ánh Tuyết không hát bài này một mình, toàn bộ nghệ sĩ đều bước ra sân khấu cùng hát vang, còn toàn bộ khán giả vỗ tay theo. Được hát cùng NSƯT Ánh Tuyết và anh chị em nghệ sĩ trong nước, kiều bào những lời ca quá quen thuộc, tràn đầy tình yêu quê hương đất nước, hân hoan trong niềm vui thống nhất giữa Paris, cách Việt Nam thân yêu tới 12 giờ bay, một cảm xúc dâng trào nghèn nghẹn trong trái tim lần đầu tiên có được và dư âm của nó sẽ mãi còn nguyên vẹn trong tôi.
