Ở chợ phiên xã Kiên Đài, ong và các sản phẩm địa phương, một chiếc điện thoại được đặt trước gian hàng của người bán. Sản phẩm lần lượt được giới thiệu trước camera; người xem hỏi giá, cách sử dụng, người bán trả lời ngay trong buổi phát trực tiếp và đặt hàng từ xa.
Cách làm này được xã Kiên Đài khởi đầu bằng bốn phiên phát trực tiếp thử nghiệm của lãnh đạo xã và Ban quản trị trang “Chợ vùng cao Kiên Đài”. Từ phản hồi tích cực của người dân và người xem, mô hình “Chợ quê, chợ số Kiên Đài” chính thức ra đời. Theo Ban quản trị trang, có phiên phát trực tiếp đã thu hút tới 57.000 lượt xem. Sau các phiên chợ, một số sản phẩm như chè, hoa sâm, củ sâm, mật ong đã được bán đến người tiêu dùng.
Trước đây, nhiều sản phẩm của người dân địa phương sản xuất chỉ có thể mang hàng ra chợ hoặc tìm khách trong khu vực lân cận. Nay, các sản phẩm này có thêm cơ hội được biết đến ở những địa phương xa hơn. Chị Đặng Thị Ngà, quản trị viên trang “Chợ vùng cao Kiên Đài” cho biết, chính quyền địa phương đã hỗ trợ xây dựng kênh để người dân đăng tải sản phẩm và tham gia phát trực tiếp. Cùng với đó, Ban quản trị hướng dẫn cách đăng bài, giới thiệu những đặc điểm và giá trị của sản phẩm.
Anh Chu Văn Hiện, ở thôn Bản Vả, xã Kiên Đài hào hứng khi có thêm cách giới thiệu sản phẩm ngoài phiên chợ truyền thống. Theo anh Hiện, chợ số giúp nông sản tiếp cận với nhiều người hơn. Tuy vậy, để tận dụng cơ hội này, người bán phải làm quen với việc tư vấn cho khách qua màn hình, ghi nhận đơn đặt hàng và chuẩn bị, đóng gói sản phẩm để gửi đi.
Xã Kiên Đài dự kiến tổ chức các phiên chợ định kỳ hằng tháng, kết hợp trưng bày, bán hàng trực tiếp với phát trực tiếp trên mạng. Tại đây, người dân được hướng dẫn chụp ảnh sản phẩm, tiếp nhận thông tin đặt mua qua mã QR và sử dụng phương thức thanh toán không dùng tiền mặt. Những thao tác tưởng nhỏ ấy là các bước cần thiết để việc bán hàng không dừng lại khi phiên chợ kết thúc.
Đồng chí Lâm Thị Hồng Ngân, Bí thư Đảng ủy xã cho biết, địa phương muốn thông qua chợ số giúp người dân tiếp cận phương thức bán hàng mới, mở rộng đầu ra cho nông sản. Việc giới thiệu sản phẩm trên môi trường điện tử còn tạo cơ hội kết nối với hợp tác xã, doanh nghiệp và những đối tác có nhu cầu tiêu thụ sản phẩm địa phương. Tuy nhiên, nhiều lượt xem chưa đồng nghĩa với một thị trường ổn định. Người mua ở xa không thể trực tiếp cầm, xem hay dùng thử sản phẩm như tại chợ. Họ dựa vào thông tin người bán cung cấp và trải nghiệm sau khi nhận hàng để quyết định có tiếp tục mua hay không. Vì vậy, cùng với kỹ năng giới thiệu, người sản xuất phải chú trọng chất lượng, thông tin về sản phẩm, cách đóng gói và việc thực hiện đúng cam kết với khách hàng.
Còn ở xã Thông Nguyên, Hợp tác xã chế biến chè Phìn Hồ đang tìm cách duy trì sự hiện diện của sản phẩm trên không gian số cả sau những phiên chợ. Hình ảnh, câu chuyện về vùng chè và sản phẩm được các thành viên hợp tác xã tiếp tục xây dựng, giới thiệu trên mạng xã hội. Việc cập nhật thường xuyên giúp khách hàng có thể tìm hiểu, liên hệ với cơ sở sản xuất khi có nhu cầu, thay vì chỉ biết đến sản phẩm trong một buổi phát trực tiếp.
Theo ông Lý Thành Nhân, Giám đốc Hợp tác xã Chế biến chè Phìn Hồ, hợp tác xã đầu tư công nghệ, xây dựng hình ảnh trên mạng xã hội để mở rộng độ nhận diện sản phẩm, đồng thời chú trọng phát triển nhân lực tại chỗ, thu hút những người trẻ địa phương đã được đào tạo, tích lũy kiến thức về công nghệ số về làm việc. Họ tham gia xây dựng nội dung, quản lý các kênh giới thiệu sản phẩm và phát triển hoạt động của hợp tác xã trên môi trường số. “Cách làm này giúp hợp tác xã chủ động hơn trong kể câu chuyện về sản phẩm. Người trẻ am hiểu công nghệ hỗ trợ chụp ảnh, cập nhật thông tin, tương tác với khách hàng; người trực tiếp sản xuất cung cấp kiến thức về cây chè, quy trình chế biến và chất lượng sản phẩm. Khi hai phần việc gắn kết, nội dung vừa sát thực tế sản xuất, vừa phù hợp cách khách hàng tìm kiếm thông tin trên mạng”, ông Nhân chia sẻ.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Lý Ngọc Sơn cho biết, địa phương sẽ đẩy mạnh tuyên truyền, củng cố hoạt động của các tổ công nghệ số cộng đồng để hướng dẫn người dân tham gia môi trường số. Sự hỗ trợ này có ý nghĩa nhất khi mọi người có thể tự thực hiện những việc thường ngày, từ đăng thông tin sản phẩm đến liên hệ và giao dịch với khách hàng.
Từ cách làm tại hai xã Kiên Đài và Thông Nguyên, các phiên chợ số đang được nhân rộng tại nhiều xã trên địa bàn tỉnh, gắn với sản phẩm đặc trưng của từng địa phương. Để mở rộng mô hình, người dân cần nâng cao kỹ năng bán hàng; các địa phương phát huy vai trò của tổ công nghệ số cộng đồng, thu hút người trẻ tham gia quảng bá, kết nối tiêu thụ sản phẩm. Khi chất lượng nông sản được bảo đảm và giao dịch duy trì thường xuyên, phiên chợ số sẽ mở rộng cơ hội đưa sản vật địa phương đến thị trường, góp phần tạo sinh kế bền vững cho người dân.
