Đến từ rất sớm, bác Phạm Thị Nhài – nguyên Phó Tổng biên tập báo Điện ảnh Việt Nam cho biết: “Khi tôi còn bé, đi tàu điện chỉ có 2 xu. Mỗi tuần mẹ cho tiền ăn sáng đều để dành tiền đi từ Hà Đông lên Bờ Hồ nghe hát xẩm. Hôm nay tôi rất háo hức khi biết có chương trình trình diễn lại hát Xẩm tàu điện, cũng như là dịp được sống lại với ký ức tuổi thơ vậy”.
Bác Nhài cũng nhắn nhủ, thế hệ trẻ hãy cố gắng gìn giữ và bảo vệ nền văn hóa của dân tộc.
Không chỉ bác Nhài, rất nhiều người lớn tuổi đã đến với Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam để tìm lại ký ức một thời, những buồn vui trên những chuyến xe điện vòng quanh thành phố.
Nhạc sĩ, nghệ sĩ ưu tú Nguyễn Thế Dân – Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam bày tỏ: “Được biểu diễn, được gợi lại một nét đẹp văn hóa nghệ thuật Hà Thành trong thời buổi này là một niềm hạnh phúc đối với tôi”.
Hát Xẩm là một loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian độc đáo có từ lâu đời tại các tỉnh phía bắc nước ta với hai thể loại chính là Xẩm chợ và Xẩm cô đầu. Riêng tại Hà Nội còn có một dòng Xẩm rất đặc trưng là 'Xẩm tàu điện'.
Xẩm tàu điện ra đời và tồn tại gắn liền với sự xuất hiện cho đến khi ngừng hoạt động của tàu điện Hà Nội (1900 - 1992). Trạm tàu điện nằm ở Bờ Hồ, từ đó tỏa đi các tuyến Yên Phụ, chợ Bưởi, chợ Mơ, Cầu Giấy, Hà Đông, Vọng, nối nông thôn với nội thành Hà Nội. Những chuyến tàu điện đến và đi đã trở thành không gian diễn xướng lý tưởng cho Xẩm - một loại hình âm nhạc đường phố “độc nhất vô nhị” này.
“Người ta đi trên tàu điện, vì buồn chán ngồi lâu mới có hát xẩm, ban đầu một vài người hát được cho tiền, rồi nhiều người hát. Hát xẩm do nhân dân tự hát, mỗi người thêm một chút, vì vậy mà mang đậm tính dân gian, truyền miệng”, TS. NSND Phạm Thị Thành cho biết.
Mỗi khi đến trạm tàu điện hay ngồi trên các toa tàu người ta lại được nghe những người nghệ sĩ cất giọng hát trầm bổng tha thiết cùng tiếng nhị, tiếng phách đồng hành trên mọi tuyến đường. Suốt gần một thế kỷ tồn tại, Xẩm tàu điện đã trở thành món ăn tinh thần và lưu dấu ấn sâu sắc trong lòng người dân Hà Thành.
Tàu điện không còn, Xẩm cũng vắng bóng lui về dĩ vãng. Chương trình 'Xẩm tàu điện - Văn hóa đường phố Hà Thành” giới thiệu đến khán giả loại hình Xẩm tàu điện với những nét độc đáo khác biệt với Xẩm truyền thống từ ca từ đến nhạc cụ.
Thông qua chia sẻ của những nhà nghiên cứu, nghệ nhân hát Xẩm và phần biểu diễn của NSƯT Hoàng Anh Tú, nghệ sĩ nhí Thanh Thanh Tấm cùng ê- kíp và các nghệ sĩ khách mời nổi tiếng như: NSƯT Thanh Ngoan, NSƯT Thế Dân… nhiều làn điệu Xẩm tàu điện từng làm nức lòng hàng triệu lượt thính giả - khách đi tàu xưa được biểu diễn như: Lỡ bước sang ngang, Vui nhất Hà thành, Mục hạ vô nhân, Anh khóa, Chân quê, Trăng sáng vườn chè, Lơ lửng con cá vàng…
Bên cạnh đó, các bài Xẩm quảng cáo bán hàng như tăm tre, thuốc cam Hàng Bạc, thuốc ho bà lang Trọc, dầu cù là... với vần điệu và ca từ đầy dí dỏm cũng mang lại nụ cười cho khán giả.
Dù không gian tàu điện xưa không còn nữa, việc tái hiện cũng chỉ ở trên sân khấu, nhưng chương trình đã làm sống lại một nét đẹp văn hóa xưa của Hà Thành.
Chương trình “Xẩm tàu điện – Văn hoá đường phố Hà Thành” diễn ra từ ngày 26 đến 28-10, tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam.
