Thiêng liêng hành trình tìm lại tên cho các anh

Hơn nửa thế kỷ sau chiến tranh, nhiều địa điểm chôn cất liệt sĩ đã thay đổi diện mạo, dấu tích cũ mai một dần, nhân chứng trực tiếp ngày càng ít. Hồ sơ, ký ức nhân chứng, bản đồ và di vật vì thế trở thành những manh mối quý giá cho hành trình tìm kiếm.

Đội K74 thực hiện nhiệm vụ quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng.
Đội K74 thực hiện nhiệm vụ quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng.

Thiêng liêng hành trình tìm lại tên cho các anh Hơn nửa thế kỷ sau chiến tranh, nhiều địa điểm chôn cất liệt sĩ đã thay đổi diện mạo, dấu tích cũ mai một dần, nhân chứng trực tiếp ngày càng ít. Hồ sơ, ký ức nhân chứng, bản đồ và di vật vì thế trở thành những manh mối quý giá cho hành trình tìm kiếm. Đội K74 thực hiện nhiệm vụ quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng.

Xác minh có kế hoạch, phối hợp giữa các lực lượng

Tại nhiều địa bàn thuộc Quân khu 7, địa hình chiến trường xưa đã đổi khác do xây dựng, cải tạo, phát triển đô thị. Nơi từng là bệnh viện dã chiến, điểm tập kết hoặc nơi chôn cất bộ đội nay có thể là khu dân cư, đường giao thông. Trong khi đó, người trực tiếp tham gia chiến đấu, chôn cất hoặc chứng kiến sự việc phần lớn đã cao tuổi. Nhiều thông tin chỉ còn là lời kể, thiếu bản đồ, sơ đồ hoặc dấu mốc cụ thể để đối chiếu.

Thực tế tại tỉnh Tây Ninh cho thấy, dù có thông tin về địa điểm nghi có mộ liệt sĩ nhưng chưa đồng nghĩa xác định được vị trí hài cốt. Có khu vực từng được đánh giá khá chắc chắn nhưng đào sâu hơn 20m vẫn chưa tìm thấy hài cốt. Những trường hợp như vậy đòi hỏi phải rà soát lại nguồn tin, đối chiếu dấu mốc địa hình, diễn biến trận đánh và quá trình chôn cất, thay vì mở rộng phạm vi đào khi chưa có thêm căn cứ.

Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 7, lực lượng chức năng đã tổ chức tìm kiếm tại 38 vị trí trên cơ sở 56 thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ và có kết quả tại bảy vị trí. Khoảng cách đó cho thấy, thông tin phải được đối chiếu với hồ sơ, tư liệu, lời kể nhân chứng và kiểm tra thực địa trước khi làm căn cứ tìm kiếm.

Tại thành phố Đồng Nai, việc rà soát hồ sơ, gặp nhân chứng, đối chiếu bản đồ và tư liệu lịch sử được thực hiện trước khi xác định khu vực khảo sát. Đợt tìm kiếm tại xã Minh Đức hồi tháng 7 vừa qua kết hợp thông tin lịch sử, khảo sát thực địa và phương tiện kỹ thuật. Bà Nguyễn Thị Hoàng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 thành phố cho biết: Địa phương chuyển từ cách tìm kiếm dựa trên những đầu mối riêng lẻ sang xác minh có kế hoạch, có sự phối hợp giữa các lực lượng. Tuy nhiên, chất lượng xử lý thông tin và kết luận danh tính hài cốt vẫn cần tiếp tục nâng cao.

Ở Thành phố Hồ Chí Minh, đô thị hóa nhanh khiến nhận diện địa điểm chôn cất gặp nhiều trở ngại. Đại tá Nguyễn Đình Chuẩn, Phó Chính ủy Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo 515 thành phố cho hay: Nhiều khu vực nghi có mộ liệt sĩ đã thay đổi đáng kể về địa hình, hiện trạng xây dựng. Riêng khu vực sân bay Tân Sơn Nhất, từng quy tập hơn 100 hài cốt liệt sĩ, sau này dù tổ chức dò tìm thêm vài đợt nữa nhưng chưa có kết quả. Ngoài ra, nơi đây còn liên quan yêu cầu bảo đảm an ninh hàng không cho nên khảo sát phải được thực hiện rất thận trọng.

Khó khăn tương tự cũng đặt ra với các đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện Việt Nam hy sinh tại Campuchia. Theo Đại tá Nguyễn Đức Thuận, Đội trưởng Đội K71, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tây Ninh: Địa hình nhiều nơi đã thay đổi, người từng chứng kiến hoặc trực tiếp tham gia chôn cất liệt sĩ ngày càng ít, thông tin được truyền lại qua nhiều thế hệ, đôi khi chỉ còn là lời kể. Do đó, việc phối hợp chính quyền, lực lượng chức năng và người dân tại chỗ để thu thập, đối chiếu thông tin rất quan trọng. Tính đến ngày 4/11/2026, toàn Quân khu 7 đã tìm kiếm, quy tập được 1.839 hài cốt liệt sĩ. Kết quả này vượt chỉ tiêu giai đoạn 1 và chỉ tiêu toàn Chiến dịch 500 ngày đêm được giao. Song, những địa bàn còn lại phần lớn thiếu thông tin, địa hình phức tạp, cần nhiều thời gian xác minh.

Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu, Thứ trưởng Quốc phòng, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, yêu cầu Quân khu 7 triển khai giải pháp phù hợp với đặc điểm từng địa bàn theo phương châm “dễ, rõ làm trước; làm đến đâu chắc đến đó”. Phương thức thực hiện cần chuyển từ “chờ thông tin” sang “chủ động tìm kiếm thông tin” ngay tại cơ sở: rà soát lịch sử đơn vị, nhất là những trận đánh có tỷ lệ thương vong cao; tìm nhân chứng; tiếp nhận tư liệu từ cựu chiến binh, người dân và các tổ chức liên quan. Bên cạnh đó, những thông tin cũ từng được sử dụng để tìm kiếm nhưng chưa có kết quả cũng cần được xem xét lại trên cơ sở tư liệu mới. Mỗi nguồn tin phải được đánh giá, đối chiếu và kiểm tra thực địa trước khi xác định phương án.

Di vật mở thêm hướng xác định danh tính

Thông tin phục vụ tìm kiếm còn đến từ những vật dụng được phát hiện cùng hài cốt liệt sĩ. Một chiếc cúc áo, mảnh quân trang, vật dụng cá nhân hay dấu tích vũ khí có thể gợi mở hướng xác minh về đơn vị, hoàn cảnh chiến đấu của bộ đội. Song, mỗi hiện vật phải được đối chiếu với hồ sơ và các nguồn khác, không thể căn cứ vào một di vật riêng lẻ để kết luận danh tính.

Tại Công viên Lê Thị Riêng, địa hình đã qua nhiều lần cải tạo, có nơi đất đắp thành tầng cao. Có hố chôn tập thể hàng chục liệt sĩ. Lực lượng làm nhiệm vụ phải xử lý đất, phân tách từng phần hài cốt, lấy mẫu sinh phẩm và niêm phong theo quy trình. Nhiều di vật như cúc áo, súng, mảnh đạn và vật dụng sinh hoạt được phát hiện. Trung tá Lê Ngọc Hà, Đội trưởng Đội K74, Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ: Những hố chôn tập thể được xử lý tỉ mỉ để bảo quản hài cốt và di vật đi kèm, tránh mất dấu vết phục vụ xác minh sau này.

Cùng với việc tìm kiếm, quy tập, công tác lấy mẫu sinh phẩm tại các nghĩa trang liệt sĩ được triển khai đồng bộ, hiện Quân khu 7 đã hoàn thành lấy mẫu tại 58/58 nghĩa trang liệt sĩ với 30.649 mẫu đủ điều kiện phục vụ giám định ADN. Trong giai đoạn 2 của Chiến dịch 500 ngày đêm, các địa bàn trọng điểm gồm sân bay Tân Sơn Nhất, bệnh viện K76A, K76B, sân bay Biên Hòa, sân bay Lộc Ninh, hồ Dầu Tiếng và một số địa điểm khác tiếp tục được rà soát, xây dựng phương án tìm kiếm. Quân khu 7 đặt mục tiêu hoàn thành tìm kiếm, quy tập thêm 1.000 hài cốt liệt sĩ.

Chiến tranh đã lùi xa, dấu tích dần phai mờ, những người biết chuyện cũng thưa dần. Những manh mối còn lại có thể nằm trong một trang hồ sơ cũ, ký ức của người từng đi qua chiến trường hay kỷ vật được tìm thấy bên hài cốt. Khi từng nguồn tin được tìm lại, đối chiếu và kiểm chứng, hành trình xác định danh tính liệt sĩ có thêm cơ sở để tiếp tục. Thời gian có thể làm phai mờ dấu tích nhưng trách nhiệm tìm kiếm, gìn giữ và nối lại những thông tin còn sót lại vẫn được nỗ lực, bền bỉ tiếp nối.

Có thể bạn quan tâm