Đâu cũng thiếu
Tại các tỉnh Tây Nguyên hiện có 18.325 cán bộ đang làm việc tại các tuyến y tế, tăng gấp 3,5 lần so với năm 2011. Tăng như thế nhưng vẫn còn mỏng nếu so với một số vùng, miền trong cả nước. Tại Đác Lắc, tính đến cuối năm 2014 toàn tỉnh có 5.610 cán bộ, nhân viên, trong đó 1.525 người có trình độ đại học và sau đại học, đang thiếu khoảng 23% so với con số tối thiểu. Trưởng phòng Kế hoạch - Nghiệp vụ Sở Y tế Đác Lắc, bác sĩ Nguyễn Hữu Huyên cho biết: Toàn tỉnh thiếu khoảng 300 đến 400 bác sĩ, nhiều huyện hay các trung tâm y tế đã ba, bốn năm liên tiếp không tuyển dụng được bác sĩ. Khi đông người bệnh, các bác sĩ phải căng sức làm việc, ban giám đốc bệnh viện cũng phải tham gia vào khám, chữa bệnh để bù đắp cho sự thiếu hụt nhân lực.
Bệnh viện đa khoa huyện Ea H'leo hiện chỉ có 19 bác sĩ, so với nhu cầu thực tế mỗi ngày tiếp đón khoảng 200 người đến khám, chữa bệnh thì bệnh viện còn thiếu năm, sáu bác sĩ. Việc thiếu bác sĩ làm cho việc triển khai kỹ thuật mới, xây dựng các chuyên khoa lẻ ở bệnh viện gặp nhiều trở ngại. Giám đốc Bệnh viện đa khoa huyện M'Đrắc bác sĩ Nguyễn Quang Thừa cho biết: Từ nhiều năm nay không tuyển dụng được bác sĩ, trong khi đó nhu cầu lại rất lớn, so với định mức biên chế thì còn thiếu tám, chín bác sĩ. Nhân lực luôn ở trong tình trạng bị động nên việc cắt cử cán bộ đi học phải cân nhắc rất kỹ, bởi ngay cả khi không ai đi học thì các bác sĩ cũng đã phải căng sức ra làm việc. Giám đốc Sở Y tế Đác Lắc Doãn Hữu Long chia sẻ: Bác sĩ về Đác Lắc sẽ được ký hợp đồng ngay và ngoài những phụ cấp theo quy định còn được hưởng một khoản tiền trợ cấp ban đầu. Năm 2014, tỉnh có nhu cầu tuyển dụng 300 thạc sĩ y khoa, bác sĩ đa khoa, chuyên khoa... nhưng vẫn không tuyển đủ.
Dù đã có khá nhiều chính sách khuyến khích, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, nhưng đến nay số cán bộ có trình độ đại học và sau đại học của tỉnh Đác Nông mới chiếm 16,2% tổng số cán bộ; cả tỉnh mới đạt tỷ lệ sáu bác sĩ/mười nghìn dân, 0,23 dược sĩ/mười nghìn dân. Số lượng này là quá thấp so với nhu cầu thực tế, chưa đáp ứng tốt nhu cầu chăm sóc sức khỏe cho người dân cũng như việc triển khai các dịch vụ y tế chất lượng cao. Tại Bệnh viện Đa khoa Đác Nông, năm 2013, có hơn 380 cán bộ, viên chức nhưng chỉ có 76 bác sĩ. Bác sĩ Trần Văn Hùng, Giám đốc bệnh viện cho biết: Do thiếu bác sĩ nên bệnh viện phải huy động đội ngũ y, bác sĩ hiện có làm việc ngoài giờ để bù đắp cho việc thiếu hụt nguồn nhân lực. Còn Giám đốc Trung tâm Phòng, chống bệnh xã hội tỉnh Đác Nông Trần Bình Minh thừa nhận, do thiếu bác sĩ trình độ cao đã ảnh hưởng không nhỏ đến các hoạt động chuyên môn. Đơn vị có khoa chăm sóc sức khỏe tâm thần nhưng nhiều năm liền vẫn không tìm được bác sĩ chuyên khoa thần kinh. Từ năm 2004 đến 2012, ngành y tế Đác Nông tuyển dụng được 30 bác sĩ và bốn dược sĩ đại học. Tuy nhiên, cũng trong thời gian đó, có đến 18 bác sĩ và một dược sĩ xin nghỉ việc hoặc chuyển công tác. Nghị quyết của Tỉnh ủy Đác Nông về "Phát triển nguồn nhân lực giai đoạn 2011-2015, định hướng đến năm 2020" đã đề ra các chỉ tiêu như đạt tám bác sĩ/mười nghìn dân và 2 đến 2,5 dược sĩ đại học/mười nghìn dân, xem ra khó đạt.
Ưu tiên đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ
Thời gian qua ngành y tế các tỉnh Tây Nguyên đã thực hiện nhiều giải pháp để tạo nguồn nhân lực như: đào tạo cử tuyển theo dự án của Bộ Y tế và Bộ Giáo dục và Đào tạo; tạo điều kiện, khuyến khích các y sĩ có năng lực tại các trạm y tế và hệ thống y tế dự phòng các tuyến học chuyên tu lên bác sĩ; đào tạo theo địa chỉ... Tham mưu để cấp có thẩm quyền ban hành chính sách thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao về công tác lâu dài tại địa phương và chính sách hỗ trợ đối với viên chức. Ngoài ra hằng năm, các địa phương đều có văn bản gửi đến các trường đại học trên cả nước để quảng bá chính sách thu hút nguồn nhân lực cho ngành y tế, song số lượng cán bộ y tế có chuyên môn cao về công tác tại các cơ sở y tế trên địa bàn theo chính sách thu hút trong những năm qua là rất ít. Việc tuyển dụng bác sĩ vào công tác tại các cơ sở y tế công lập vốn đã khó thì việc "giữ chân" họ lại càng khó, khi không ít bác sĩ có trình độ chuyên môn cao đã và đang có xu hướng "chuyển vùng", "chuyển ngành", thậm chí cả những người được đơn vị cử đi học cũng sẵn sàng nộp lại các khoản chi phí đền bù để được "ra đi".
Muốn giải bài toán tăng cường nguồn nhân lực, nâng cao chất lượng dịch vụ y tế mà chỉ thực hiện các chương trình đào tạo và duy trì chính sách đãi ngộ như lâu nay thì khó có thể thành công. Vì vậy, theo Trưởng phòng Kế hoạch -Nghiệp vụ Sở Y tế Đác Lắc Nguyễn Hữu Huyên, hiện nay tỉnh có kế hoạch mới trong việc giải quyết vấn đề thiếu hụt nguồn nhân lực. Trong đó, xây dựng Đề án thu hút sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc về công tác với các đãi ngộ: tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc được hưởng bậc lương 4,4 thay cho mức 2,34 như thông thường, hoặc được xếp vào ngạch bác sĩ chính. Sở Y tế Đác Lắc cũng đã xây dựng Đề án đào tạo kỹ thuật cao cho Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên. Sở Y tế Đác Lắc cũng đang tích cực triển khai đề án Phát triển nguồn nhân lực y tế giai đoạn 2011-2015 và tầm nhìn đến năm 2020. Trong đó, tập trung vào mục tiêu tuyển dụng và đào tạo đủ nguồn nhân lực y tế có chất lượng, cơ cấu và phân bổ hợp lý theo từng tuyến, nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực y tế cho các chuyên ngành thực hiện nhiệm vụ bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.
Thực hiện Dự án đào tạo bác sĩ cử tuyển của Học viện Quân y - Bộ Quốc phòng, từ năm 2003 đến 2008, Sở Y tế tỉnh Gia Lai đã gửi đi đào tạo 135 người, trong đó có 76 người dân tộc Gia Rai, 24 người dân tộc Ba Na, 18 người dân tộc Kinh và các dân tộc khác. Ngoài ra còn đào tạo bác sĩ cử tuyển ở Trường đại học Tây Nguyên, Đại học Y dược Huế, Trung tâm đào tạo bồi dưỡng Cán bộ y tế TP Hồ Chí Minh, Học viện Y dược học Cổ truyền Việt Nam và đào tạo theo địa chỉ ở Trường đại học Tây Nguyên, tổng số có 268 người. Theo lộ trình, đến năm 2014, tỉnh sẽ hoàn thành chỉ tiêu 100% số xã có bác sĩ, ngành y tế Gia Lai cố gắng trong công tác đào tạo và bố trí nguồn nhân lực cho tuyến cơ sở.
Để nâng cao chất lượng công tác chăm sóc sức khỏe đồng bào các dân tộc Tây Nguyên, Ban Chỉ đạo Tây Nguyên, Bộ Y tế xây dựng kế hoạch tiếp tục triển khai chính sách cử tuyển và hợp đồng đào tạo cán bộ y tế theo địa chỉ, tăng cường công tác quản lý cán bộ sau đào tạo, phối hợp thực hiện chính sách thu hút cán bộ phù hợp để bảo đảm tính hiệu quả và ổn định nguồn nhân lực y tế ở cơ sở. Đồng thời, mở rộng hình thức đào tạo để đào tạo các chuyên khoa định hướng, chuyên khoa kỹ thuật cao cho các địa phương. Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thanh Long, việc đầu tư cho y tế cơ sở khu vực Tây Nguyên cần phải thực hiện quyết liệt, mạnh mẽ. Đây là một trong những ưu tiên không chỉ của Bộ Y tế, của Ban Chỉ đạo Tây Nguyên mà còn của chính quyền, các cấp khu vực Tây Nguyên. Tập trung đầu tư y tế cho tuyến huyện, tuyến xã, lựa chọn các ưu tiên đầu tư cho phù hợp với từng tuyến. Chú trọng phát triển nguồn nhân lực với ba chính sách lớn như là: thu hút đãi ngộ; tăng cường đào tạo tại chỗ, đào tạo liên thông, đào tạo văn bằng 2, đào tạo cử tuyển, ưu tiên đào tạo cho cán bộ y tế đang làm tại các trạm y tế xã, cho nhân viên y tế thôn, bản và chính sách đào tạo liên tục cho y tế cơ sở. Trong Dự án chăm sóc sức khỏe nhân dân các tỉnh Tây Nguyên giai đoạn hai với tổng số vốn đầu tư hơn 76 triệu USD (thực hiện từ năm 2014 đến 2019) có một hợp phần cũng khá quan trọng là phát triển nguồn nhân lực thông qua các khóa đào tạo cả ngắn hạn và dài hạn, về chuyên môn và năng lực quản lý để nâng cao trình độ chuyên môn về số lượng và chất lượng cho cán bộ, nhân viên của các cơ sở y tế tuyến tỉnh, tuyến huyện và xã.
Hy vọng rằng, những giải pháp mới sẽ giúp ngành y tế tăng thêm sự chủ động trong việc giải quyết vấn đề nguồn nhân lực và sự thiếu hụt bác sĩ tại các cơ sở y tế trên địa bàn sẽ dần được khắc phục trong tương lai gần.
