Đơn cử tại tỉnh Quảng Trị, khoảng 64,3% số hộ dân nông thôn sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn, nhưng chỉ khoảng 40% được tiếp cận từ công trình cấp nước tập trung. Đáng chú ý, Quảng Trị và nhiều địa phương khác trong khu vực là những nơi chịu tác động nặng nề của thiên tai. Mưa lũ làm hư hỏng hệ thống cấp nước ở miền núi, trong khi hạn hán và xâm nhập mặn ảnh hưởng đến vùng đồng bằng. Điều này khiến các công trình nhanh xuống cấp, khó duy trì hiệu quả lâu dài.
Tại hội thảo về phát triển tài nguyên nước gắn với nông nghiệp, nông thôn mới và năng lượng xanh miền trung-Tây Nguyên diễn ra ở Đắk Lắk ngày 23/5, các chuyên gia cho biết, tỷ lệ người dân được sử dụng nước sạch nông thôn đạt quy chuẩn tại khu vực miền trung-Tây Nguyên hiện chỉ 22-27%, thấp hơn nhiều so với mức trung bình cả nước (khoảng 51%). Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đầu tư hạ tầng cấp nước sạch nông thôn ở miền trung và Tây Nguyên nhằm bảo đảm đời sống người dân cũng như hoàn thành mục tiêu xây dựng nông thôn mới.
Mặt khác, miền trung mặc dù là khu vực có tiềm năng tài nguyên nước khá lớn, song nguồn nước phân bố rất không đều theo không gian và thời gian. Khoảng 60-80% dòng chảy năm tập trung vào mùa mưa, trong khi mùa khô kéo dài sáu đến tám tháng, thường gây hạn hán và thiếu nước sinh hoạt nghiêm trọng. Người dân ở miền núi, vùng sâu thường phải sử dụng nguồn nước tạm bợ, không bảo đảm vệ sinh, làm gia tăng nguy cơ bệnh tật và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống.
Trước thực trạng đó, ngay sau sáp nhập đơn vị hành chính, các tỉnh, thành phố ở miền trung như Quảng Trị, Đà Nẵng… đã xây dựng đề án, nghị quyết chuyên đề về phát triển hệ thống cấp nước sạch giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2050 nhằm xây dựng, nâng cấp hệ thống cấp nước sinh hoạt nông thôn đáp ứng nhu cầu cấp nước sản xuất, sinh hoạt quy mô liên xã, liên vùng. Cùng với ưu tiên quy hoạch để mở rộng hệ thống cấp nước đến các vùng sâu, vùng xa, địa bàn chưa có nước sạch, các địa phương đồng thời xây dựng khung chính sách hỗ trợ, trợ giá nước sinh hoạt cho các gia đình chính sách, người yếu thế trong xã hội để bảo đảm mục tiêu an sinh.
Tại Quảng Trị, giai đoạn 2026-2030, tỉnh ưu tiên các công trình liên vùng, đặc biệt tại khu vực phía tây, nơi còn nhiều “vùng trắng” nước sạch. Một trong những điểm mới trong tư duy điều hành của tỉnh là định hướng phát triển hệ thống cấp nước theo hướng liên vùng, liên xã trên cơ sở giao công trình cho đơn vị chuyên nghiệp vận hành, khai thác để bảo đảm hiệu quả lâu dài và ổn định. Cùng với quy hoạch dài hạn, Quảng Trị cũng xác định huy động nguồn lực xã hội hóa là giải pháp quan trọng để thúc đẩy phát triển hệ thống cấp nước sạch. Thực tế cho thấy, nhu cầu vốn đầu tư cho lĩnh vực này là rất lớn.
Dự báo đến năm 2030, toàn tỉnh cần khoảng 309 nghìn m3 nước/ngày đêm với tổng nhu cầu vốn đầu tư nâng cấp, mở rộng hệ thống cấp nước hơn 2.500 tỷ đồng; đến năm 2050 cần khoảng 573 nghìn m3/ngày đêm với tổng vốn đầu tư gần 6.200 tỷ đồng. Trong bối cảnh nguồn lực ngân sách còn hạn chế, việc huy động doanh nghiệp tham gia đầu tư công trình cấp nước được xem là hướng đi phù hợp nhằm tạo thêm nguồn lực cho phát triển hạ tầng nước sạch. Quảng Trị sẽ nghiên cứu ban hành các cơ chế ưu đãi đặc thù về lãi vay, giá thuê đất, khung giá nước phù hợp để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực cấp nước sạch; đồng thời sẽ có chính sách hỗ trợ, trợ giá nước sạch cho hộ nghèo, gia đình chính sách và các đối tượng yếu thế trong xã hội để nâng cao chất lượng cuộc sống.
