Tạo cơ chế, chính sách đủ mạnh để “tiếp lửa” trợ giúp pháp lý

Cơ chế, chính sách đãi ngộ chưa tương xứng với tính chất đặc thù của công việc

Qua hơn 28 năm hình thành và phát triển, hệ thống trợ giúp pháp lý ở nước ta từng bước được củng cố và hoàn thiện cả về tổ chức, cơ chế hoạt động và phạm vi phục vụ. Đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý hiện nay gồm trợ giúp viên pháp lý, luật sư ký hợp đồng thực hiện trợ giúp pháp lý, cộng tác viên, tư vấn viên pháp luật… Đây là lực lượng nòng cốt trực tiếp “đưa pháp luật đến với người yếu thế”, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế-xã hội đặc biệt khó khăn.

Trong thực tiễn, đội ngũ này đã không quản ngại khó khăn, bám sát cơ sở, tham gia hàng chục nghìn vụ việc trợ giúp pháp lý mỗi năm. Nhiều vụ việc phức tạp, kéo dài, liên quan trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân trong các lĩnh vực hình sự, dân sự, hành chính, đất đai, hôn nhân và gia đình, lao động… đã được trợ giúp viên pháp lý và luật sư trợ giúp pháp lý tham gia với tinh thần trách nhiệm cao, góp phần bảo vệ công lý, bảo đảm công bằng xã hội và củng cố niềm tin của nhân dân đối với pháp luật.

Bà Vũ Thị Hường, Phó Cục trưởng Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp cho biết: Hiện tại, với hơn 700 trợ giúp viên pháp lý thì việc đáp ứng kịp thời các nhu cầu trợ giúp pháp lý ngày càng đa dạng, phức tạp của người dân là một thách thức; chưa kể một số địa phương có số lượng Trợ giúp viên pháp lý còn mỏng, số luật sư tham gia thực hiện trợ giúp pháp lý còn ít; địa bàn được sử dụng cộng tác viên trợ giúp pháp lý bị hạn chế chỉ ở vùng có điều kiện kinh tế-xã hội đặc biệt khó khăn.

Bên cạnh đó, việc thu hút luật sư giỏi, cộng tác viên trợ giúp pháp lý có kinh nghiệm tham gia trợ giúp pháp lý còn gặp nhiều trở ngại, nhất là trong bối cảnh hoạt động hành nghề luật sư chịu sự chi phối mạnh mẽ của cơ chế thị trường.

Khó khăn lớn nhất hiện nay được các chuyên gia và đội ngũ thực hiện trợ giúp pháp lý chỉ ra là cơ chế, chính sách đãi ngộ, khuyến khích đối với người thực hiện trợ giúp pháp lý chưa tương xứng với tính chất đặc thù của công việc.

Thực tiễn tại một số địa phương cho thấy, áp lực về nhân sự là vấn đề đáng lo ngại trong bối cảnh nhu cầu ngày càng tăng. Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Lai Châu hiện chỉ có 8/9 biên chế được giao, trong đó có 4 trợ giúp viên pháp lý – thuộc nhóm ít nhất so với các địa phương khác. Việc không được tuyển dụng viên chức trong thời gian dài khiến Trung tâm thiếu nguồn bổ sung trợ giúp viên pháp lý, trong khi đối tượng và nhu cầu trợ giúp pháp lý ngày càng gia tăng.

Một khó khăn khác là cơ chế ghi nhận, đánh giá, khen thưởng và bảo vệ nghề nghiệp chưa thật sự tạo được động lực lâu dài.

Theo bà Nguyễn Thị Kiều Châu, Giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Lâm Đồng: Trong bối cảnh nhu cầu pháp lý của người dân ngày càng đa dạng, phức tạp, số lượng và tính chất vụ việc trợ giúp pháp lý không ngừng gia tăng, điều kiện làm việc, chế độ đãi ngộ, đánh giá, khen thưởng, bảo vệ nghề nghiệp còn một số bất cập, chưa tương xứng với tính chất đặc thù của nghề.

Từ góc độ hành nghề luật sư, Luật sư Nguyễn Minh Hiển, Trưởng Văn phòng Luật sư HHM Việt Nam (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) cho hay, cơ chế tài chính và thù lao đối với luật sư tham gia trợ giúp pháp lý hiện nay chưa bù đắp tương xứng với công sức bỏ ra. Phần lớn hoạt động trợ giúp pháp lý của luật sư mang tính tự nguyện, đóng góp cho xã hội.

Cần có cơ chế vượt trội, tạo động lực mạnh mẽ cho đội ngũ thực hiện trợ giúp pháp lý

Chỉ ra cơ chế, chính sách hiện hành chưa thực sự tạo động lực mạnh mẽ để đội ngũ này yên tâm cống hiến lâu dài, Nguyễn Thị Kiều Châu, Giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Lâm Đồng đề nghị cần sớm nghiên cứu sửa đổi, bổ sung pháp luật, để tạo môi trường thuận lợi và động lực cống hiến cho đội ngũ này phát huy năng lực, nâng cao chất lượng dịch vụ pháp lý công. Theo đó, tăng tính khuyến khích, tạo động lực, đồng thời xây dựng cơ chế đánh giá, khen thưởng, bảo vệ người thực hiện trợ giúp pháp lý để đội ngũ này yên tâm, cống hiến lâu dài cho xã hội.

Luật sư Nguyễn Minh Hiển cũng cho rằng cần đẩy mạnh công tác khen thưởng, tôn vinh những luật sư có đóng góp cho công tác trợ giúp pháp lý; đồng thời tăng cường bồi dưỡng kỹ năng trợ giúp pháp lý chuyên biệt cho từng nhóm đối tượng yếu thế cụ thể, như: nhóm dễ bị tổn thương, nhóm khuyết tật vận động, người chưa thành niên…

“Đề nghị Bộ Tư pháp phối hợp với Bộ Tài chính nghiên cứu chính sách huy động các nguồn lực cho hoạt động trợ giúp pháp lý; có chế độ đãi ngộ xứng đáng cho đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý, thu hút nhân lực chất lượng cao tham gia trợ giúp pháp lý”, luật sư Hiển kiến nghị.

Để nâng cao hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý trong thời gian tới, bà Nguyễn Thị Nga, Giám đốc Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Lai Châu kiến nghị xây dựng chính sách đãi ngộ hợp lý có cơ chế khuyến khích, hỗ trợ tài chính nâng cao thu nhập cho những người làm công tác trợ giúp pháp lý; xem xét áp dụng chế độ phụ cấp đặc thù đối với trợ giúp viên pháp lý công tác tại các địa bàn khó khăn.

Có thể khẳng định, xây dựng cơ chế, chính sách tạo động lực mạnh mẽ cho người thực hiện trợ giúp pháp lý là yêu cầu cấp thiết, mang tính lâu dài. Khi đội ngũ này được bảo đảm đầy đủ điều kiện làm việc, được ghi nhận và khuyến khích xứng đáng, hoạt động trợ giúp pháp lý sẽ ngày càng đi vào chiều sâu, thực chất.