Thách thức từ các dự án trọng điểm
Hiện trên địa bàn thành phố có ba dự án giao thông trọng điểm quốc gia gồm: Cao tốc Châu Đốc-Cần Thơ-Sóc Trăng (giai đoạn 1, đoạn qua Cần Thơ), dự án nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 91 (Km0-Km7) và đường Vành đai phía Tây. Đây là các công trình không chỉ phục vụ nhu cầu phát triển của địa phương, mà còn giữ vai trò liên kết vùng.
Theo ông Nguyễn Văn Hòa, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ, dù đã thành lập Tổ công tác chỉ đạo tháo gỡ khó khăn, tuy nhiên tiến độ cả ba dự án vẫn chưa đạt yêu cầu. Thành phố đã xác định rõ nguyên nhân và tập trung xử lý các “điểm nghẽn”, trong đó, nổi bật là vấn đề bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.
Để khắc phục, Ủy ban nhân dân thành phố đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, đồng thời, xây dựng chính sách trong phạm vi thẩm quyền nhằm tạo cơ sở pháp lý cho việc triển khai. Công tác bố trí tái định cư được đẩy mạnh, từ xác định vị trí, lô nền đến công bố giá, nhằm tạo sự đồng thuận của người dân.
Riêng dự án cao tốc Châu Đốc-Cần Thơ-Sóc Trăng đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng vật liệu san lấp. Theo thống kê, nhu cầu cát khoảng 17,48 triệu m³, trong đó đã xác định được khoảng 14,09 triệu m³, còn thiếu khoảng 3,39 triệu m³.
Theo ông Lê Thanh Việt, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Cần Thơ: Dự án có tổng mức đầu tư 31.288,077 tỷ đồng, thực hiện từ năm 2022-2027. Tính đến ngày 13/3/2026, đã giải ngân 15.430,086 tỷ đồng, đạt 76,37% kế hoạch vốn. Để giải quyết việc thiếu hụt, thành phố đã làm việc với các tỉnh như: An Giang, Đồng Tháp, Vĩnh Long nhằm bổ sung nguồn cát, đồng thời, tìm nguồn đá từ Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh.
Dự án nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 91, có tổng mức đầu tư 7.237,831 tỷ đồng, thực hiện giai đoạn 2023-2027. Tuy nhiên, tiến độ bị ảnh hưởng bởi việc bàn giao mặt bằng chậm và không liên tục. Tính đến tháng 3/2026, dự án mới giải ngân 56,146/100 tỷ đồng vốn năm 2026, đạt 56,15%.
Theo ông Lê Thanh Việt, việc mặt bằng bị chia cắt khiến các nhà thầu không thể thi công đồng bộ, làm giảm hiệu quả tiến độ. Thành phố đặt mục tiêu đến hết tháng 6/2026, sẽ hoàn tất bàn giao mặt bằng, phấn đấu hoàn thành dự án vào cuối năm 2027.
Trong khi đó, dự án đường Vành đai phía Tây (Quốc lộ 91-Quốc lộ 61 C) có tổng mức đầu tư hơn 3.837 tỷ đồng, triển khai từ năm 2021- 2026, lại rơi vào tình trạng đình trệ từ đầu năm 2024, do vượt tổng mức đầu tư. Dự án đã bàn giao hơn 50% mặt bằng, nhưng không liên tục, khiến việc thi công bị gián đoạn. Hiện 4/7 gói thầu đang triển khai, với giá trị thực hiện đạt khoảng 960,939/2.162,053 tỷ đồng (44,44%). Tuy nhiên, tỷ lệ giải ngân năm 2026 chỉ đạt 2,9%.
Ông Lê Thanh Việt cho biết: “Khó khăn lớn nhất là công tác giải phóng mặt bằng bị tạm dừng do vượt tổng mức đầu tư. Chi phí đã giải ngân gần như toàn bộ, nhưng mới xử lý được hơn 50% trường hợp bị ảnh hưởng”. Việc thiếu khu tái định cư hoàn chỉnh, chưa có giá nền, hạ tầng chưa đồng bộ cũng khiến tiến độ di dời đến nơi ở mới của người dân chậm trễ.
Hàng loạt dự án chậm tiến độ vì "vướng" mặt bằng
Không chỉ các dự án trọng điểm, nhiều công trình khác trên địa bàn Cần Thơ cũng gặp tình trạng tương tự. Ban Quản lý dự án dân dụng và công nghiệp đang vướng 42 dự án tại 27 xã, phường, với tổng kinh phí hơn 1.600 tỷ đồng, trong đó chi phí giải phóng mặt bằng chiếm hơn 1.100 tỷ đồng.
Ở lĩnh vực giao thông và nông nghiệp, nhiều dự án kéo dài do người dân chưa đồng thuận đơn giá, thiếu quỹ tái định cư và phát sinh khiếu nại. Tại công trường, việc thi công gián đoạn vẫn diễn ra, nhiều đoạn hoàn thành nền đường, nhưng phải dừng chờ mặt bằng.
Dự án nâng cấp đường tỉnh 925B và kênh Nàng Mau (1.700 tỷ đồng) mới đạt 1-7% tiến độ do vướng mặt bằng khoảng 77ha, ảnh hưởng gần 1.600 hộ dân. Tương tự, đường tỉnh 927, dù đạt khoảng 50% khối lượng, nhưng vẫn chưa thể thi công đồng bộ. Ông Huỳnh Văn Khoa, Chỉ huy trưởng công trường cho biết: “Chỉ cần vài điểm chưa được bàn giao là toàn tuyến không thể triển khai đồng bộ, máy móc phải chờ, chi phí tăng rất lớn”.
Một kỹ sư thi công cũng nhận định, nếu có mặt bằng sạch liên tục, tiến độ có thể tăng gấp đôi hoặc gấp ba. Ông Nguyễn Văn Thuận (phường Bình Thủy), có đất thuộc dự án Quốc lộ 91 chia sẻ, gia đình đã đồng ý bàn giao mặt bằng khi thấy phương án bồi thường hợp lý.
Ở góc độ quản lý, ông Võ Nhựt Quang, Phó Giám đốc Sở Tài chính Cần Thơ cho biết toàn thành phố hiện có 107 dự án ngoài ngân sách gặp khó khăn. Trong đó, 25 dự án đang được tháo gỡ, 12 dự án bị thu hồi, còn 70 dự án tiếp tục triển khai.
Đáng chú ý, thành phố đã đề xuất 6 dự án áp dụng cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 170 của Quốc hội, đồng thời đang rà soát thêm 14 dự án khác. Có tới 50/70 dự án chậm tiến độ do nhà đầu tư triển khai chậm, chủ yếu vì “vướng” mặt bằng.
Theo ông Quang, các tiêu chí áp dụng Nghị quyết 170 gồm: Dự án giao đất không qua đấu thầu, đã được thanh tra, kiểm tra và phù hợp quy hoạch. Bộ Tài chính đang nghiên cứu mở rộng đối tượng áp dụng, tạo cơ hội tháo gỡ cho nhiều dự án hơn.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Nguyễn Văn Hòa cho biết, Cần Thơ đã đề xuất 20 dự án được thí điểm xử lý theo Nghị quyết 170, trong đó có 6 dự án đủ điều kiện. Nếu cơ chế được mở rộng, nhiều dự án tồn đọng sẽ được giải quyết. Đối với 50 dự án thuộc thẩm quyền địa phương, thành phố đang khẩn trương rà soát, hoàn tất thủ tục để tiếp tục triển khai.
Trong bối cảnh nhu cầu phát triển hạ tầng ngày càng cấp thiết, bài toán lớn đặt ra cho Cần Thơ không chỉ là nguồn lực, mà còn là năng lực tổ chức thực hiện. Khi những “nút thắt” về mặt bằng, vật liệu và cơ chế được tháo gỡ đồng bộ, các dự án trọng điểm sẽ có cơ hội “tăng tốc”, tạo bước chuyển mạnh mẽ cho diện mạo đô thị và liên kết vùng trong thời gian tới.
