Sáu mươi năm chiếu chèo người lính

Ngay sau khi thành lập tại chiến khu Việt Bắc, các nghệ sĩ, diễn viên chèo quân đội đã nhanh chóng xây dựng được những chương trình nhỏ và các tốp xung kích đã kịp thời đến phục vụ các đơn vị và nhân dân các địa phương. Trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Đoàn văn công TCHC được bổ sung Đội chèo Tỉnh đội Hưng Yên và văn công Sư đoàn 330 đổi tên thành Đoàn văn công Trường Sơn thuộc TCHC, phục vụ bộ đội, thanh niên xung phong trên đường Trường Sơn trong mưa bom, bão đạn. Nhiều đồng chí của đoàn đã anh dũng hy sinh trong khi làm nhiệm vụ. Sau những chuyến đi phục vụ bộ đội dài ngày ở chiến trường, ngày 28-3-1967, Đoàn vinh dự được vào Phủ Chủ tịch biểu diễn báo cáo với Bác Hồ và Bộ Chính trị vở chèo Anh lái xe và cô chống lầy và chương trình ca múa nhạc đặc sắc. Năm 1975, khi miền nam giải phóng, Đoàn nghệ thuật TCHC là một trong những đoàn có mặt sớm nhất tại các vùng giải phóng, lần đầu mang tiếng hát chèo cách mạng đến với công chúng miền nam, đoàn đã biểu diễn hơn 100 đêm với các vở diễn: Trần Quốc Toản ra quân, Người năm ấy, Cô thủ kho, Đôi mắt. Những vở diễn của đoàn đã để lại nhiều ấn tượng và cảm xúc cho người xem.

Thời kỳ những năm 80, 90 của thế kỷ 20 là giai đoạn "nở rộ" các khuynh hướng cách tân nghệ thuật truyền thống và thương mại hóa sân khấu, nhưng Đoàn chèo TCHC vẫn kiên trì định hướng kế thừa và phát triển nghệ thuật chèo truyền thống. Đoàn đã cho ra mắt hàng loạt vở diễn ca ngợi chủ nghĩa anh hùng cách mạng, ca ngợi tư tưởng yêu nước, thương dân, trọng nghĩa khinh tài, phê phán cái xấu, cái ác. Tiêu biểu là bộ chèo ba tập Bài ca giữ nước của cố NSND Tào Mạt có sức thuyết phục công chúng mạnh mẽ, được Bộ Văn hóa (nay là Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch) tổ chức hội thảo khoa học, khẳng định đây là hướng phát triển đúng đắn của chèo, có tầm tư tưởng lớn, có tính chiến đấu cao, góp phần tích cực trong việc gìn giữ và phát triển sân khấu truyền thống.

Từ năm 1990 đến nay, trong công cuộc đổi mới đất nước, Đoàn Nghệ thuật TCHC đã nhanh chóng đổi mới cả nội dung lẫn hình thức hoạt động nghệ thuật. Đoàn tiếp tục khai thác các đề tài lịch sử, dân gian, nhiều giải thưởng về đề tài chiến tranh cách mạng của Bộ Quốc phòng và hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc và toàn quân: Người tử tù mất tích, Nữ tú tài (Huy chương vàng năm 1995), Điều đọng lại sau chiến tranh (Giải A năm 1997, Huy chương bạc hội diễn toàn quốc năm 2014), Người anh hùng áo vải (Huy chương bạc hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc năm 2000), Đêm trắng (Hội đồng Thi đua Khen thưởng Trung ương tặng giải xuất sắc), Chu Văn An -Người thầy của muôn đời (Huy chương vàng hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc), Nguyễn Chí Thanh- sáng trong như ngọc một con người (Huy chương vàng hội diễn toàn quân), Tiếng hát vùng mê thảo (Giải thưởng xuất sắc của Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam), Hùng ca Bạch Đằng Giang(Huy chương bạc hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc).

Là đoàn chèo duy nhất của Quân đội, do vậy địa bàn hoạt động rất rộng. Đoàn đã đi phục vụ các đơn vị quân tình nguyện Việt Nam tại Lào, Cam-pu-chia, phục vụ bộ đội Trường Sa và các chiến sĩ trên khắp mọi miền Tổ quốc, phục vụ Đại hội Đảng toàn quốc và nhiều kỳ họp của Quốc hội. Hằng năm, đoàn có từ 170 đến 200 buổi biểu diễn. Ngoài ra, đoàn có hàng chục vở diễn thường xuyên phát trên sóng phát thanh truyền hình của Trung ương và các địa phương. Trong xây dựng đơn vị, đoàn luôn chú trọng đến việc đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ trẻ, nâng cấp phương tiện kỹ thuật, chăm lo đời sống của nghệ sĩ, diễn viên. Kết hợp đào tạo chính quy tại trường với đào tạo trong thực tế.

Những chiến công, thành tích của Nhà hát Chèo quân đội đã được Đảng, Nhà nước, Quân đội ghi nhận, trao tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ đổi mới và nhiều phần thưởng, huân chương, huy chương cao quý.

Sáu mươi mùa xuân đã đi qua, cán bộ, chiến sĩ của Nhà hát Chèo quân đội hôm nay đã và đang phát huy truyền thống vẻ vang của chiếu chèo người lính, ra sức rèn đức, rèn tài, nâng cao chất lượng nghệ thuật các vở diễn, tiếp tục kế thừa và phát triển nghệ thuật chèo truyền thống, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chính trị được giao trong chặng đường mới.

NSƯT NGUYỄN THẾ PHIỆT

Nguyên Trưởng Đoàn nghệ thuật chèo Tổng cục Hậu cần