Bất bình đẳng từ những việc... vặt
Nobuko là một luật sư có bằng cấp và nói thành thạo tiếng Anh. Cô đã nhiều năm làm việc trong lĩnh vực luật quốc tế nhưng không còn đi làm từ khi có ba con nhỏ. Nhớ lại hồi còn đi làm cô kể, “có tháng tôi làm việc tới 300 giờ, thường đến văn phòng lúc 9 giờ sáng và trở về vào 3 giờ sáng hôm sau”. Nếu tiếp tục làm việc thì cô hoàn toàn không có thời gian dành cho bọn trẻ, đó là lý do tại sao 70 % phụ nữ Nhật bỏ việc ngay khi có con. Cũng do áp lực công việc, đàn ông Nhật mỗi ngày chỉ làm việc nhà khoảng một giờ và dành cho con 15 phút. Nhiều phụ nữ Nhật ở nhà và chăm sóc gia đình toàn thời gian, nhưng đó không phải công việc nhàn hạ như mọi người vẫn nghĩ. Bà nội trợ Miki, 37 tuổi cho biết: “Tôi làm việc nhà và chăm sóc mọi người, đưa đón con cái từ lúc tỉnh giấc cho đến lúc đi ngủ, sau khi phục vụ bữa tối cho chồng lúc 11 giờ đêm, chỉ tranh thủ khoảng hai tiếng một ngày làm việc online. Tôi thật sự buồn khi nhiều người cho rằng, những phụ nữ nội trợ là lười biếng và vô dụng. Thậm chí khi hai vợ chồng cãi nhau, chồng tôi đã vài lần tuyên bố anh ấy mới là người kiếm tiền cho gia đình này. Sự khó khăn và căng thẳng của một người cha đi làm không thể so sánh được với người chỉ ở nhà và làm việc vặt”.
Lao động nữ dù trong hay ngoài gia đình là yếu tố sống còn đối với mọi gia đình cũng như sự phát triển bền vững và sự lành mạnh của xã hội, thiếu nó nền kinh tế thế giới không thể vận hành được. Những công việc không được trả lương bao gồm tất cả hoạt động liên quan tới việc duy trì một gia đình và chăm sóc mọi thành viên như đi chợ, nấu ăn, dọn dẹp, đi lấy nước và củi ở vùng nông thôn, chăm sóc con cái, người ốm và người già, tham gia doanh nghiệp gia đình và tình nguyện. Nhưng trên thực tế, tất cả việc nhà nói chung bị xem nhẹ, thậm chí không được công nhận và đánh giá thấp hơn những việc được trả lương. Một mặt những việc như vậy được mặc nhiên coi là việc vặt, là trách nhiệm của phụ nữ, mặt khác nó hạn chế phụ nữ tham gia thị trường lao động và phát huy khả năng của mình.
“Đây là một trong những bất bình đẳng gốc rễ tồn tại trong xã hội và chúng ta thường ít đề cập đến. Nếu không đưa vấn đề này ra bàn thảo chúng ta sẽ không thể khai mở được khả năng tiềm tàng của phụ nữ”, bà Melinda Gates, người đồng sáng lập Quỹ Gates - một trong những tổ chức từ thiện lớn trên thế giới của Bill và vợ Melinda Gates - nói. Quỹ Gates có nhiều hoạt động hiệu quả về chăm sóc y tế và giảm đói nghèo trên khắp thế giới.
Nghiên cứu của Tổ chức ActionAid trên 217 nước cho thấy số giờ trung bình của phụ nữ cho những công việc không được trả lương trong suốt cuộc đời (trung bình là 69 năm) là 23 năm. Theo Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD), trên khắp thế giới, phụ nữ dành thời gian trung bình là 4,5 tiếng một ngày cho việc nhà và chăm sóc gia đình, gấp đôi nam giới. Nam giới dành nhiều thời gian cho những công việc được trả lương và những hoạt động giải trí bao gồm chơi thể thao, xem TV và đi chơi với bạn.
So với phụ nữ, nam giới ở những nước Bắc Âu dành nhiều thời gian làm việc nhà nhất, và ít nhất là ở Ấn Độ, Mexico, Thổ Nhĩ Kỳ và Nhật Bản. Khi thời gian phụ nữ dành cho những việc không lương rút lại từ năm giờ còn ba giờ, việc tham gia lực lượng lao động của họ sẽ tăng lên 20% theo OECD. Phụ nữ có thể làm nhiều việc được trả lương và đi học nhiều hơn nếu nam giới làm nhiều việc nhà hơn, hoặc nếu cả hai làm ít việc nhà đi. “Chúng ta cần gọi đó là công việc bởi nó là thế, dù bạn làm việc ở nhà hay bên ngoài khi tham gia vào thị trường lao động, và trao cho nam giới và phụ nữ quyền lựa chọn cái mà họ muốn làm”, bà Gates nói.
Việc nhà cần được công nhận, giảm bớt và phân phối lại
Girish Menon, Giám đốc điều hành của tổ chức ActionAid ở Anh nói: “Chúng tôi không nói rằng tất cả những việc không được trả lương như chăm sóc gia đình nên được trả công hay quy ra tiền, bởi chăm sóc bao gồm những hành động về bản chất không thể đo đếm giá trị như việc yêu thương, nuôi dưỡng con cái và xây dựng gia đình. Hơn thế, ActionAid tin rằng những công việc không được trả lương của phụ nữ nên được công nhận, giảm bớt và phân phối lại”. Công nhận ở đây là nhận thức được tầm quan trọng những công việc không lương của phụ nữ, từ đó giảm bớt bằng cách phát triển cơ sở hạ tầng, các dịch vụ trọng tâm, sử dụng công nghệ giảm bớt gánh nặng công việc đồng thời phân phối lại công việc giữa phụ nữ và nam giới, hộ gia đình, thị trường, các tổ chức nhà nước và các tổ chức xã hội.
Công nghệ đóng một vai trò chủ chốt trong việc giảm bớt thời gian làm việc nhà. Hãy nghĩ về thời gian phụ nữ dành để giặt giũ quần áo, nấu ăn và dọn dẹp trước khi phát minh ra các thiết bị hiện đại. Mặt khác phân phối nhiều việc nhà hơn cho nam giới có thể qua các chính sách như trả lương tạm thời cho nam giới và cho nghỉ việc để chăm sóc con nhỏ là một cách hiệu quả. Phụ nữ có khuynh hướng quay lại công sở sau khi sinh con nếu họ được nghỉ có lương và nam giới nghỉ vợ sinh vẫn được trả lương sẽ dành nhiều thời gian chăm sóc con hơn sau này.
Nhiều tổ chức phi chính phủ cũng tích cực đưa ra các sáng kiến và giải pháp từ những nghiên cứu độc lập, cũng như kêu gọi các chính phủ, đặc biệt là những người làm chính sách quan tâm hơn đến câu chuyện bình đẳng giới và việc làm của phụ nữ. Tổ chức ActionAid kêu gọi các chính phủ, đặc biệt ở các nước đang phát triển, nơi phụ nữ bị ảnh hưởng nhiều hơn, tập trung vào các giải pháp như cung cấp thêm những dịch vụ chăm sóc công cho trẻ em và người già, trả lương công bằng giữa nam và nữ, có Luật Công sở thân thiện với gia đình, hay thống nhất mức lương đủ sống...
Cùng chung quan điểm, Tổ chức Oxfam khẳng định: sự thành công về kinh tế ở châu Á có đóng góp của những phụ nữ nghèo, những người làm việc nhiều giờ đằng đẵng với thu nhập ít ỏi và phần lớn làm việc gia đình không lương. Oxfam kêu gọi các chính phủ và lãnh đạo doanh nghiệp hỗ trợ một mức lương đủ sống cho phụ nữ và đầu tư vào các dịch vụ nhằm cất bớt gánh nặng trên vai phụ nữ. Trini Leung, Tổng Giám đốc Oxfam Hong Kong nói: Chính phủ và doanh nghiệp phải bảo đảm tất cả phải có được mức lương tối thiểu đủ để trả cho những thứ cần thiết như lương thực, chăm sóc sức khỏe và nhà ở. Chi tiêu vào những dịch vụ xã hội giúp giảm bớt gánh nặng ở phụ nữ chiếm ít hơn 10 % GDP của châu Á, các nền kinh tế phát triển chi tiêu gấp ba số này. Trong lúc đó phụ nữ châu Á làm việc gấp đôi, họ vừa đi làm kiếm tiền vừa làm mọi việc nhà, họ là xương sống của nền kinh tế nhưng nhận được ít hỗ trợ.Chính phủ và doanh nghiệp phải giảm bớt gánh nặng của họ bằng những hỗ trợ thiết yếu như trợ cấp thai sản và hỗ trợ chăm sóc trẻ.
Chăm sóc bao gồm những hành động về bản chất không thể đo đếm giá trị như việc yêu thương, nuôi dưỡng con cái và xây dựng gia đình.
