Hỏi: Đã đến lúc nói rằng, múa rối vẫn luôn dành cho khán giả nước nhà, và Nhà hát Múa rối Thăng Long không ở ngoài "mạch" đó?
Ông Nguyễn Hoàng Tuấn: Bên cạnh việc đỏ đèn suốt 365 ngày tại trụ sở 57B Đinh Tiên Hoàng, năm qua Nhà hát Múa rối Thăng Long có xây dựng một chương trình rối cạn và đã đi biểu diễn phục vụ đồng bào ở miền sâu miền xa như huyện Lâm Hà, Lâm Đồng trong dịp kỷ niệm 30 năm người Hà Nội đầu tiên vào khai hoang ở vùng đất này. Còn về rối nước, thực ra vẫn chỉ có 17 tích trò cổ và năm trước cũng đã biểu diễn phục vụ khán giả Lâm Đồng rồi. Năm nay chuyển sang rối cạn như một hình thức làm mới của nhà hát.
Hỏi: Lưu diễn trong nước và nước ngoài, hình thức nào gặp nhiều khó khăn hơn, thưa ông?
Ông Nguyễn Hoàng Tuấn: Lưu diễn trong nước có khi lại khó khăn hơn ở nước ngoài. Bởi cơ sở vật chất ở nhiều nơi còn rất thiếu thốn. Chẳng hạn như nhiều nơi không có nước, mà điểm cơ bản nhất của múa rối nước là nước. Bể nước lưu động nhà hát đã có sẵn để mang tới các nơi biểu diễn, nhưng cần có khoảng 60 m3 nước để bơm vào bể trong một thời gian nhanh nhất. Nếu chỉ biểu diễn một buổi mà phải mất 3 ngày gánh nước thì... chết. Lưu diễn ngoại tỉnh, tổng chi phí bỏ ra cho hoạt động đó chỉ khoảng 10 triệu đồng mà bao gồm cả việc thuê xe ô-tô chở người, chở đạo cụ, lại thuê cả những xe chở 25 téc nước với chi phí khoảng 200.000 đồng/téc. Chúng tôi thường phải đi thuê ghế, thuê hệ thống mái che để bảo đảm cho khán giả được ngồi xem một cách thoải mái, nhìn rõ sân khấu và không bị ảnh hưởng của thời tiết. Cân bằng lắm thì mỗi chuyến như vậy phải mất tới 12 triệu đồng và chỉ đến mức ấy thôi nếu không sẽ bị lỗ, may lắm mới hòa vốn.
Hỏi: Các anh vẫn hay nói: Đi lưu diễn như thế lãi lắm. "Lãi" về mặt tinh thần chăng?
Ông Nguyễn Hoàng Tuấn: Đúng. Dù mất công mất sức rất nhiều trong mỗi lần lưu diễn nhưng khi nhìn thấy khán giả, thấy được sự thích thú và say mê của họ thì những nghệ sĩ chúng tôi cảm thấy đỡ mệt hơn rất nhiều, thậm chí rất phấn khởi, yêu nghề hơn. Có nhiều khán giả ở các vùng sâu vùng xa đã đi bộ hàng chục cây số leo đồi, vượt núi, qua rừng... có những người phải đi từng nhóm, thắp đuốc đi cả đêm để đến xem chúng tôi biểu diễn. Đối với họ, cơ hội được xem những nghệ sĩ thủ đô biểu diễn nghệ thuật thật giá trị và hiếm lắm.
Chúng tôi biết có nhiều khán giả xem diễn xong lại lên đường về nhà ngay, và khi về đến nhà thì họ đã qua đêm thứ hai thức trắng để đi bộ, vượt rừng, leo núi với bao suối đèo... Những vất vả, khó khăn, mệt nhọc của nghệ sĩ chúng tôi có thấm vào đâu so với họ?
Hỏi: Những nghệ sĩ trong Nhà hát có còn trăn trở nghề nghiệp...?
Ông Nguyễn Hoàng Tuấn: Điều trăn trở lớn nhất của chúng tôi, kể cả những người làm công tác quản lý hay những người làm nghệ thuật, muốn là làm thế nào để thu hút được khán giả trong nước. Tuy nhiên, mọi trăn trở cũng như cố gắng dường như không thoát khỏi quy luật. Quy luật ở đây là khi cuộc sống đủ đầy hơn, những nhu cầu cuộc sống được đáp ứng, đặc biệt là về văn hoá nghệ thuật thì con người bỗng muốn quay trở về thưởng thức lại những gì thô sơ, mộc mạc... Cách đây 5-10 năm, người Việt mình thờ ơ với rối nước vô cùng, nhưng đến giờ phút này rất nhiều người Việt thích. Có khán giả trong nước đến xem chúng tôi biểu diễn đã thốt lên rằng "Bao lâu nay nước mình có nghệ thuật này mà giờ mới xem", hoặc họ thú nhận "Thật sai lầm khi lâu nay coi thường nghệ thuật múa rối nước". Đến thời điểm này, những người làm nghệ thuật múa rối như tôi bắt đầu lạc quan rằng khán giả nước nhà rất thích xem múa rối.
Hỏi: Nếu như vậy thì 17 tích trò cổ, diễn đi diễn lại sẽ gây nhám chán?
Ông Nguyễn Hoàng Tuấn: Chính khi tiếp cận được khán giả trong nước, chúng tôi mới bắt đầu phấn khởi hơn trong tiến trình sáng tạo, tìm tòi những tác phẩm mới. Chứ trước đây chỉ có những du khách nước ngoài đến xem một lần rồi đi, nhưng rạp vẫn cứ đông, các suất diễn vẫn đều đặn. Chẳng có ai thấy nhàm chán cả vì toàn những người xem lần đầu, hoặc lần hai. Chúng tôi chẳng có sự kích thích nào để đi tìm những cái mới, cứ bằng lòng diễn những tích trò cũ thôi.
Hỏi: Nhà hát sẽ dàn dựng những trò mới trong thời gian gần nhất?
Ông Nguyễn Hoàng Tuấn: Chúng tôi phân biệt rất rõ ràng, cái nào nên cải biến cái nào phải giữ nguyên, không thể vừa bảo tồn vừa phát triển. Hiện chúng tôi đang chuyển sang khai thác nghệ thuật rối cạn, bởi hình thức này phù hợp với sự cải biên và những đề tài mới hơn. Cách dàn dựng múa rối cạn cũng phải đáp ứng yêu cầu không giống một phường rối nào. Chúng tôi quan niệm: Đã làm mới thì không được lấy trò cổ nữa, điều đó cũng tương tự như việc không được lấy "của người ta" làm "của mình".
Hỏi: Để có thể tạo nên những cái mới cho nghệ thuật múa rối, lực lượng đạo diễn, tác giả, nghệ sĩ múa rối như hiện nay có vẻ mỏng và yếu?
Ông Nguyễn Hoàng Tuấn: Trong ngành múa rối, bản thân lực lượng đã hiếm và mỏng. Đạo diễn sân khấu múa rối rất ít, đã ít rồi, những người "làm được" lại càng ít hơn. Đông thì còn phải đua tranh, chứ vắng và hiếm thì lại trở nên thủng thẳng. Chúng tôi đã tính đến chuyện mời "người ngoài" vào cộng tác. Thời gian tới chúng tôi mời đạo diễn trẻ Anh Tú (Nhà hát Tuổi trẻ) sang "thử sức" với sân khấu rối. Những người trái ngạch như thế không hiểu nhiều về sân khấu rối, nhưng họ có nền tảng về sân khấu nói chung, về thị hiếu khán giả, có tiềm năng sáng tạo và phóng tác. Đó chính là thứ mà chúng tôi cần được bổ trợ trong hoàn cảnh hiện nay.
Xin cảm ơn ông!
