Phát triển thị trường chứng khoán ổn định, hiệu quả

Sự trở lại của nhà đầu tư nước ngoài

Theo thống kê của Ủy ban Chứng khoán nhà nước (UBCKNN), đến cuối năm 2017, các thị trường thành viên đều có mức tăng trưởng ổn định. Trên thị trường cổ phiếu, kết thúc năm 2017, chỉ số VN-Index đạt 984,24 điểm, tăng hơn 40% so với cuối năm 2016, mức cao nhất trong vòng gần 10 năm trở lại đây. Chỉ số HNX-Index đóng cửa ở mức 111,61 điểm, tăng 41,5% so với cuối năm 2016.

Mức vốn hóa thị trường đạt gần 3.360 nghìn tỷ đồng, tăng 73% so với cuối năm 2016, tương đương 74,6% GDP, vượt chỉ tiêu đặt ra cho năm 2020. Xét quy mô giao dịch, TTCK Việt Nam có tổng giá trị giao dịch bình quân cổ phiếu, chứng chỉ quỹ đạt gần 4.981 tỷ đồng/phiên, tăng 63% so với bình quân năm 2016. Trong hoạt động niêm yết và đăng ký giao dịch, toàn thị trường hiện có 731 cổ phiếu và chứng chỉ quỹ niêm yết trên hai sàn và 679 cổ phiếu đăng ký giao dịch trên UPCoM với tổng giá trị niêm yết đạt gần 959 nghìn tỷ đồng, tăng 30% so với cuối năm 2016.

Chủ tịch UBCKNN Trần Văn Dũng đánh giá, các doanh nghiệp niêm yết có kết quả hoạt động kinh doanh cải thiện đáng kể so với cùng kỳ năm trước cả về doanh thu, lợi nhuận cùng các chỉ số quan trọng khác, tổng giá trị lỗ giảm mạnh (69%) so cùng kỳ. Trong hoạt động đầu tư, TTCK chứng kiến sự quay trở lại của nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN) với việc mua ròng hàng chục nghìn tỷ đồng cổ phiếu (năm 2016, NĐTNN bán ròng 6.821 tỷ đồng). Giá trị danh mục của NĐTNN tăng mạnh, đạt hơn 31,4 tỷ USD, bao gồm cổ phiếu niêm yết, cổ phiếu đăng ký giao dịch (ĐKGD), giá trị phần vốn góp tại các doanh nghiệp (DN), trái phiếu, tiền và các khoản tương đương tiền, tăng 81,3% so với cuối năm 2016. Số lượng tài khoản của NĐT tiếp tục gia tăng, đạt 1,9 triệu tài khoản, tăng 11% so với cuối năm 2016 (trong đó tài khoản NĐTNN tăng 14,3%).

Một trong những thị trường quan trọng của TTCK Việt Nam là trái phiếu Chính phủ (TPCP) trong năm qua tiếp tục phát triển ổn định với 612 mã trái phiếu niêm yết, giá trị đạt hơn một triệu 15 nghìn tỷ đồng, tăng 8% so cuối năm 2016 (tương đương 23% GDP). Tổng giá trị giao dịch bình quân trái phiếu đạt hơn 8.890 tỷ đồng/phiên, tăng 38% so với bình quân năm 2016. Đây là thị trường tiếp tục có bước phát triển mạnh về chiều sâu, giá trị giao dịch mua bán lại (repo) tăng 72% so năm 2016 và chiếm 48% tổng giao dịch toàn thị trường trái phiếu.

Bộ trưởng Tài chính Đinh Tiến Dũng cho biết, điều đáng nói là về kỳ hạn TPCP đã có sự thay đổi rất cơ bản, khi tỷ trọng trái phiếu kỳ hạn dài 20 năm, 30 năm tăng đáng kể, chiếm 25% tổng khối lượng phát hành, trong đó, kỳ hạn 20 năm chiếm 10%, kỳ hạn 30 năm chiếm 14,7%. Sau nhiều năm, thị trường TPCP lần đầu huy động thành công hơn 27 nghìn tỷ đồng kỳ hạn 30 năm; góp phần đáng kể vào việc tái cơ cấu nợ công theo định hướng của Chính phủ. Lãi suất trúng thầu cũng giảm trên tất cả các kỳ hạn, trong đó, giảm mạnh nhất ở kỳ hạn 20 năm, tiếp đến 15 năm và 30 năm.

Thêm vào đó, từ tháng 8-2017, thị trường chứng khoán phái sinh có sự tăng trưởng về cả khối lượng hợp đồng, giá trị giao dịch và số lượng tài khoản, số lượng tài khoản giao dịch liên tục tăng với hơn 15.800 tài khoản giao dịch được mở. Với số lượng NĐT như hiện tại, đặc biệt sự tham gia của NĐT tổ chức và NĐTNN vẫn thấp hơn so tiềm năng, thì sự tăng trưởng của thị trường này nhiều khả năng sẽ còn mạnh hơn trong thời gian tới.

Xử lý vướng mắc trong đầu tư nước ngoài

Bên cạnh những kết quả ấn tượng đạt được, TTCK Việt Nam còn gặp những khó khăn, hạn chế, nhất là vấn đề thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Theo Bộ Tài chính, tuy pháp luật cho phép NĐTNN sở hữu đến 100% vốn của các DN, trừ các ngành nghề có điều kiện, nhưng việc thực hiện còn nhiều vướng mắc. Sở dĩ như vậy là do danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện áp dụng đối với NĐTNN chưa rõ ràng; DN vận dụng việc xác định tỷ lệ sở hữu nước ngoài chưa thống nhất và thay đổi thường xuyên, gây khó khăn trong công tác quản lý. Ngoài ra, chưa có cách hiểu thống nhất về quy định tỷ lệ sở hữu của NĐTNN được tính trên vốn có quyền biểu quyết hay vốn điều lệ của DN giữa Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư; một số DN vận dụng room không thống nhất và thay đổi thường xuyên,...

Về thực hiện đăng ký giao dịch, hiện vẫn chưa có căn cứ pháp lý yêu cầu các công ty đăng ký giao dịch trên UPCoM (không phải công ty đại chúng) bắt buộc công bố thông tin theo quy định. Đồng thời, còn thiếu cơ sở pháp lý hướng dẫn các công ty đại chúng không có báo cáo tài chính trước năm đăng ký giao dịch; thiếu cơ sở pháp lý hướng dẫn DN chào bán riêng lẻ để hoán đổi nợ cũng như xác định lại giá trị DN sau cổ phần hóa. Việc kiểm tra, làm rõ các hành vi vi phạm về thao túng, nội gián còn hạn chế, gặp nhiều khó khăn do UBCKNN không có thẩm quyền yêu cầu các cơ quan, đối tượng, cá nhân cung cấp thông tin.

Trên đà tiếp nối các thành công của năm 2017, trong năm nay, UBCKNN đã đề ra nhiều giải pháp phát triển thị trường. Trong đó, ưu tiên số một của cơ quan quản lý và điều hành thị trường vẫn là tiếp tục ban hành đầy đủ các cơ chế, chính sách về tổ chức và hoạt động của các tổ chức kinh doanh chứng khoán theo thông lệ quốc tế. Theo đó, hoạt động tái cấu trúc các công ty chứng khoán tiếp tục được thực hiện theo lộ trình, có bước đi thận trọng, không làm xáo trộn thị trường, trên cơ sở các nguyên tắc thị trường. UBCKNN đã yêu cầu các công ty chứng khoán nâng cao quản trị rủi ro, tuân thủ pháp luật ngày càng tốt hơn, cải thiện dịch vụ cho khách hàng, bảo đảm các phiên giao dịch vận hành suôn sẻ.

Theo đánh giá của Tổng Giám đốc Công ty cổ phần chứng khoán VNDirect Nguyễn Hoàng Giang, năm 2018 là năm thuận lợi đối với các công ty đại chúng niêm yết, huy động vốn trên thị trường. Thị trường hy vọng sức mạnh của tiến trình thoái vốn nhà nước tại DN sẽ tạo cơ hội và động lực mới, đủ mạnh để các DN được hưởng hiệu quả thực tế của chủ trương này. Không những thế, dòng vốn nước ngoài vào Việt Nam cũng hy vọng được cải thiện mạnh, nhất là dòng vốn từ các thị trường mà Chính phủ chú trọng kêu gọi xúc tiến đầu tư như Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ,... Các DN cũng kỳ vọng việc giải ngân các quỹ đầu tư quốc tế vào Việt Nam khi chúng ta nâng hạng thị trường. Tuy nhiên, trong năm 2018, TTCK sẽ không có đột biến như năm trước mà tăng trưởng vững chắc, dự kiến khoảng 15% đến 20%.

Bộ Tài chính cho biết, mục tiêu cụ thể của năm 2018 là sẽ tiếp tục tăng cung hàng hóa cho thị trường và cải thiện chất lượng nguồn cung. Trong đó, đối với thị trường cổ phiếu, cần tiếp tục đẩy mạnh công tác cổ phần hóa, thoái vốn của các DNNN gắn với việc niêm yết và đăng ký giao dịch. Đối với thị trường chứng khoán phái sinh, cần tiếp tục đa dạng hóa các sản phẩm chứng khoán, các sản phẩm liên kết đầu tư, sản phẩm cơ cấu. Việc phát triển các sản phẩm phái sinh theo lộ trình từ đơn giản đến phức tạp, bảo đảm khả năng quản lý giám sát rủi ro trên thị trường,…

Đối với thị trường trái phiếu, bên cạnh việc đa dạng hóa các sản phẩm TPCP, cần tiếp tục nghiên cứu triển khai hoán đổi trái phiếu Ngân hàng phát triển, hình thành hệ thống nhà kinh doanh trái phiếu sơ cấp, phát triển hệ thống thành viên đấu thầu TPCP để thiết lập hệ thống nhà tạo lập thị trường trên thị trường TPCP theo thông lệ quốc tế. Đồng thời, tiếp tục tăng cường thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài, thu hút các NĐT chiến lược nước ngoài, tháo gỡ vướng mắc trong việc thực hiện Luật Đầu tư thông qua việc ban hành Luật Chứng khoán sửa đổi, bổ sung; tháo gỡ các thủ tục về tài khoản đầu tư gián tiếp bằng ngoại tệ,...