Với họ, vui xuân không đồng nghĩa với lơ là sản xuất. Ngược lại, những bước chân ra ruộng từ mồng 3, mồng 4 Tết chính là cách gửi gắm ước vọng về một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
Tục thăm đồng đầu xuân từ lâu đã ăn sâu vào đời sống nông nghiệp. Không chỉ đơn thuần là dạo quanh bờ ruộng ngắm lúa lên xanh, người nông dân còn tranh thủ kiểm tra sâu bệnh, quan sát sinh trưởng, kịp thời xử lý những dấu hiệu bất thường. Trong bối cảnh thời tiết diễn biến khó lường, hoạt động này càng trở nên cần thiết, nhất là khi vụ đông xuân được xem là vụ sản xuất quan trọng nhất trong năm.
Vụ đông xuân 2025-2026, nông dân thành phố Cần Thơ xuống giống hơn 312.600 ha lúa. Thời điểm cận và sau Tết, nhiều địa phương bước vào cao điểm thu hoạch để kịp có nguồn thu trang trải cho gia đình. Đến nay, hơn 70.300 ha đã được gặt xong, năng suất bình quân ước đạt 69,28 tạ/ha, sản lượng vượt 487.000 tấn. Bên cạnh diện tích đã thu hoạch, thành phố còn gần 21.800 ha lúa đang trong giai đoạn chín rộ, hứa hẹn tiếp tục mang về sản lượng lớn trong những ngày tới.
Tuy nhiên, niềm vui mùa vàng không làm vơi đi sự thận trọng. Theo dự báo, những cơn mưa trái mùa có thể xuất hiện rải rác trước và trong Tết, kèm theo sương mù dày đặc vào sáng sớm, khiến độ ẩm không khí tăng cao. Đây là điều kiện thuận lợi để nhiều đối tượng sinh vật gây hại phát sinh, nhất là trên các trà lúa từ giai đoạn đẻ nhánh đến làm đòng, trổ bông.
Những ngày đầu năm mới, khi nhiều gia đình còn quây quần bên ấm trà xuân, ông Nguyễn Văn Dũng ở xã Vị Thanh 1 đã tất bật chuẩn bị ra ruộng. Vừa nhấp vội chén trà nóng, ông vừa gọi con trai cùng đi thăm lúa. Hai cha con chia nhau mỗi người một thửa, tỉ mỉ vạch từng bụi lúa để quan sát. Ông Dũng nhớ lại, vào mùa Tết của những năm trước, 3 công lúa của em trai ông bị rầy nâu gây hại nặng. Nhờ phát hiện sớm và phun thuốc kịp thời nên thiệt hại được khống chế, song vẫn có gần 300 m2 lúa cháy đỏ như tôm luộc. “Thấy vậy nên gia đình tôi không dám chủ quan. Mỗi ngày Tết cũng phải dành hai, ba giờ ra đồng kiểm tra cho yên tâm”, ông chia sẻ.
Vụ này, ông Dũng gieo sạ 2 ha giống OM 18, đến nay lúa được gần hai tháng tuổi. Qua theo dõi, mật số rầy nâu trên ruộng khá thấp, chưa đáng lo ngại. Với kinh nghiệm nhiều năm canh tác, ông dự tính năng suất có thể đạt khoảng 1,2 tấn mỗi công. Thương lái đã đặt cọc thu mua với giá 7.000 đồng/kg. “Người làm lúa ở đây xem vụ đông xuân là vụ chính trong năm, nên không thể lơ là chăm sóc. Ai cũng kỳ vọng có lợi nhuận khá”, ông Dũng bộc bạch.
Chung suy nghĩ đó, ông Nguyễn Văn Mười Một, ở ấp 2, xã Vĩnh Thuận Đông cho biết, chi phí đầu tư năm nay tăng cao, nhất là phân bón. Nếu chỉ mải vui Tết mà để sâu bệnh tấn công làm giảm năng suất thì thiệt hại sẽ rất lớn. May mắn là các trà lúa trên cánh đồng nơi đây đã hơn 50 ngày tuổi, sinh trưởng tốt, chưa xuất hiện dịch hại đáng kể. Nhưng không vì vậy mà chủ quan. Phải ra đồng thường xuyên thì mới phát hiện sớm được.
Theo cơ quan chuyên môn, điều kiện ẩm độ cao, nhiệt độ thấp trong những ngày qua có thể làm gia tăng bệnh đạo ôn lá và cháy bìa lá, nhất là trên các trà lúa gieo sạ sớm. Nếu không xử lý kịp thời, bệnh có thể lây lan nhanh, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng hạt. Trước tình hình đó, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thành phố Cần Thơ khuyến cáo nông dân tăng cường thăm đồng trong suốt thời gian nghỉ Tết, đặc biệt với diện tích lúa đang từ giai đoạn làm đòng đến chắc xanh. Khi phát hiện bệnh mới xuất hiện, cần chủ động đưa nước vào ruộng, duy trì mực nước từ 3 đến 5 cm để hạn chế nấm bệnh phát tán, đồng thời sử dụng thuốc đặc trị theo đúng hướng dẫn kỹ thuật.
Ngành chuyên môn cũng lưu ý nông dân tạm ngưng bón phân đạm khi lúa đang nhiễm bệnh, tăng cường bổ sung kali để nâng cao sức chống chịu và giúp cây phục hồi. Không nên kết hợp phun phân bón qua lá với thuốc trừ bệnh để tránh làm giảm hiệu lực và gây sốc cho cây.
Việc phòng trừ phải tuân thủ nguyên tắc quản lý dịch hại tổng hợp và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo nguyên tắc “bốn đúng”, bảo đảm an toàn, tiết kiệm và hạn chế nguy cơ kháng thuốc. Đối với bệnh đạo ôn cổ bông, cần đặc biệt theo dõi những trà lúa từng nhiễm đạo ôn lá trước đó, kiểm tra kỹ nhánh gié, cổ lá, cổ bông để xử lý sớm. Khi xuất hiện cháy bìa lá ở mức nhẹ đến trung bình, nên phun thuốc lúc ruộng khô ráo, ưu tiên xử lý khu vực chưa bị bệnh trước nhằm hạn chế lây lan.
Bên cạnh sâu bệnh hại lúa, ốc bươu vàng cũng là mối lo ở nhiều địa phương. Nông dân được khuyến cáo kết hợp các biện pháp như cắm cọc thu gom ổ trứng, đặt lưới chắn khi lấy nước vào ruộng, bắt ốc thủ công và áp dụng biện pháp sinh học. Việc làm đất kỹ, vệ sinh đồng ruộng sau thu hoạch cũng góp phần giảm nguồn lây hại cho vụ sau.
Giữa nhịp sống xuân còn đậm không khí sum vầy, trên những thửa ruộng trải dài, bóng người nông dân vẫn cần mẫn. Mỗi bước chân thăm đồng đầu năm không chỉ là sự cẩn trọng trong sản xuất mà còn là biểu hiện sinh động của tinh thần gắn bó với đất đai.
