Giá sầu riêng giảm sâu, nông dân chật vật
Tại ấp Tân Đông (xã Tân Phú, tỉnh Vĩnh Long), vườn sầu riêng của gia đình ông Nguyễn Văn Năng đang bước vào kỳ thu hoạch nhưng niềm vui không trọn vẹn. Với mức giá thương lái trả khoảng 28.000 đồng/kg, thấp hơn nhiều so với chi phí sản xuất, ông đứng trước nguy cơ thua lỗ nặng.
Ông Năng chia sẻ: “Do áp dụng kỹ thuật xử lý cho cây ra trái sớm bằng phủ bạt, chi phí đầu tư tăng cao, trong khi thời tiết không thuận lợi khiến cây ra trái trễ, càng làm đội chi phí sản xuất lên”. Sắp tới, sản lượng sầu riêng thu hoạch khoảng 7 tấn, nhưng với giá thành sản xuất lên tới 35.000 đồng/kg, gia đình ông Năng ước tính lỗ gần 50 triệu đồng. So với cùng kỳ năm trước, giá sầu riêng đã giảm hơn 10.000 đồng/kg, khiến nhiều hộ trồng sầu riêng rơi vào cảnh khó khăn.
Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại Hợp tác xã sầu riêng Chánh An (xã Cái Nhum, tỉnh Vĩnh Long). Hàng trăm tấn sầu riêng vẫn còn tồn đọng trong vườn do thương lái không thu mua. Giám đốc Hợp tác xã Nguyễn Văn Trưng cho biết, đơn vị có khoảng 50 ha sầu riêng với 50 thành viên, hiện đang gặp nhiều trở ngại trong khâu tiêu thụ. Mới đây một thành viên có vườn chuẩn bị thu hoạch 30 tấn sầu riêng Ri6, ban đầu, thương lái đồng ý mua với giá 30.000 đồng/kg, nhưng khi thu hoạch được khoảng 2 tấn, thương lái bỏ, không tiếp tục thu mua vì giá xuống chỉ còn 24.000 đồng/kg.
Hiện sầu riêng chín rụng mỗi ngày vài trăm ki-lô-gam, buộc chủ vườn này phải bán ra thị trường nhỏ lẻ với giá thấp, chấp nhận lỗ nặng. Theo ông Nguyễn Văn Tân, một thương lái thu mua sầu riêng tại địa phương, nguyên nhân chính khiến giá giảm là do nguồn cung tăng mạnh khi khu vực Đồng bằng sông Cửu Long bước vào chính vụ; đồng thời, sầu riêng Thái Lan cũng đang vào mùa thu hoạch, càng gia tăng áp lực cạnh tranh.
Đáng chú ý, thị trường xuất khẩu chủ lực là Trung Quốc hiện ưa chuộng giống Monthong của Thái Lan hơn giống Ri6 của Việt Nam. Điều này khiến sức tiêu thụ sầu riêng nội địa giảm sút, kéo theo giá tại vườn liên tục đi xuống. Ngoài ra, các vùng trồng sầu riêng khác như Đông Nam Bộ và Tây Nguyên cũng bước vào mùa thu hoạch, làm tổng nguồn cung trên thị trường tăng cao, dự báo giá sầu riêng có thể còn tiếp tục giảm trong thời gian tới.
Tìm hướng phát triển bền vững
Trước những biến động của thị trường, ngành nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long đang tích cực triển khai các giải pháp nhằm nâng cao giá trị và phát triển bền vững cây sầu riêng. Hiện toàn tỉnh có hơn 8.100 ha sầu riêng, tập trung chủ yếu tại các xã Quới Thiện, Cái Nhum, Tân Phú, Hưng Khánh Trung, Chợ Lách… với sản lượng hơn 62.000 tấn mỗi năm.
Những năm gần đây, tỉnh đã chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm, đẩy mạnh sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP. Đến nay, đã có hơn 265 ha được chứng nhận VietGAP; 72 mã số vùng trồng được cấp để phục vụ xuất khẩu sang Trung Quốc, cùng với 14 cơ sở đóng gói đạt chuẩn. Đây là nền tảng quan trọng giúp trái sầu riêng địa phương từng bước tham gia thị trường quốc tế theo đường chính ngạch.
Một trong những mô hình tiêu biểu là Hợp tác xã Nông nghiệp Tân Phú (xã Tân Phú), với diện tích khoảng 800 ha sầu riêng. Hiện có 301 thành viên được cấp 5 mã số vùng trồng với diện tích 168 ha, đồng thời liên kết với doanh nghiệp để tiêu thụ sản phẩm.
Việc áp dụng tiêu chuẩn VietGAP và hướng tới chứng nhận OCOP 5 sao không chỉ giúp nâng cao giá trị nông sản mà còn tăng sức cạnh tranh, mở rộng thị trường tiêu thụ. Bên cạnh đó, hợp tác xã đã đầu tư hệ thống tưới tự động, tưới phun quanh gốc và trên tán cây, giúp tiết kiệm nước, phân bón và giảm chi phí lao động.
Giám đốc hợp tác xã Nông nghiệp Tân Phú Nguyễn Thị Thinh cho biết: "Hiện có khoảng 90% diện tích sầu riêng của hợp tác xã đã chuyển sang sản xuất trái vụ. Nhờ áp dụng các biện pháp kỹ thuật như phủ bạt, xử lý hóa chất và bón phân hợp lý, cây có thể ra hoa trái vụ với thời gian thu hoạch từ tháng 8 năm trước đến tháng 1 năm sau. Nhờ đó, sản phẩm không bị trùng với chính vụ của các vùng khác, giúp giá bán ổn định và cao hơn".
Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Văn Tân cho rằng, trong thời gian tới, ngành nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long tập trung thay đổi tư duy của nông dân để công nghệ thông minh thật sự đi vào đời sống sản xuất. Trong đó, chuyển biến về tư duy của người nông dân từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa; từ kinh nghiệm sang khoa học-công nghệ; từ “làm trước bán sau” sang “làm theo nhu cầu thị trường”. Trong đó, việc áp dụng khoa học-công nghệ trong xử lý sầu riêng ra quả trái vụ đã khẳng định được hiệu quả kinh tế và từng bước thích ứng với điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt.
Mới đây, tại cuộc họp về phát triển sầu riêng bền vững, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long Châu Văn Hòa đã yêu cầu các ngành, địa phương khẩn trương rà soát, quy hoạch vùng trồng phù hợp với điều kiện từng khu vực, đồng thời kiên quyết ngăn chặn tình trạng chuyển đổi cây trồng tự phát ở những nơi không đủ điều kiện. Theo định hướng đến năm 2035, tỉnh Vĩnh Long sẽ phát triển ít nhất khoảng 10.000 ha sầu riêng, trong đó ưu tiên từ 1.000-2.000 ha sản xuất theo hướng hữu cơ.
Ngành nông nghiệp sẽ đẩy mạnh số hóa quản lý, xây dựng bản đồ số vùng trồng nhằm theo dõi sản xuất, kiểm soát dịch bệnh và minh bạch thông tin thị trường. Tỉnh phấn đấu đạt 100% mã số vùng trồng đối với diện tích quy hoạch, đồng thời phát huy vai trò của các hợp tác xã trong việc liên kết với doanh nghiệp, ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm, bảo đảm đầu ra ổn định cho nông dân. Trong bối cảnh giá sầu riêng biến động mạnh, việc tái cơ cấu sản xuất theo hướng hiện đại, bền vững không chỉ là giải pháp trước mắt mà còn là con đường lâu dài để nâng cao giá trị và sức cạnh tranh sầu riêng Việt Nam trên thị trường quốc tế.
