Việc không có giấy tờ tùy thân và đăng ký thường trú đã khiến cho cuộc sống của hàng chục nhân khẩu đặc biệt ở xã Hồ Tràm gặp khó khăn và chịu nhiều thiệt thòi. Thế nhưng, bằng sự tận tâm, “cầm tay chỉ việc” và hướng dẫn cụ thể từ lực lượng công an xã cùng chính quyền địa phương, ước mơ có một định danh chính thức của họ đã thành hiện thực.
Từ hơn 30 năm qua, chị Trúc Mai (sinh năm 1995) không có bất kỳ thứ giấy tờ gì: Không giấy khai sinh, không biết cha, mẹ mình là ai. Từ khi sinh ra cho đến nay, Trúc Mai chỉ là tên gọi thường ngày của chị, còn trên giấy tờ pháp lý thì chị chưa có tên, chưa có tuổi.
Chị Trúc Mai kể từ thuở mới sinh ra chị đã sống giữa tình thương, sự đùm bọc của người dân ở ấp Việt kiều, xã Phước Thuận, huyện Xuyên Mộc, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu (cũ), nay là xã Hồ Tràm, Thành phố Hồ Chí Minh. “Tôi không biết cha mẹ mình là ai.
Nghe mọi người trong xóm kể lại thì từ lúc 1, 2 tuổi tôi đã bị bỏ rơi và được bà con trong xóm đùm bọc, nuôi nấng”, chị Trúc Mai bùi ngùi kể. Đến cả cái tên của mình chị cũng không biết ai đặt cho.
Lớn lên chút, chị đi phụ dọn dẹp nhà cửa cho người dân trong xóm kiếm bữa ăn. Lớn hơn chút nữa thì đi phụ bán quán, đi bán vé số. 31 năm qua, chị Trúc Mai không có một giấy tờ gì để chứng minh nhân thân của mình cho nên chị không thể đi học nghề hoặc đi làm, đến cả việc đơn giản như đứng tên chiếc xe máy cá nhân cũng không được.
“Vì không có giấy khai sinh, không làm được chứng minh nhân dân hay căn cước cho nên tôi không thể xin được việc làm, chỉ quanh quẩn đi làm thuê, làm mướn trong thôn, ấp”.
Đầu tháng 4, chị Trúc Mai nhận được thông báo của ấp về việc làm giấy khai sinh để cấp căn cước cho những trường hợp đặc biệt như mình. Chị lên công an xã để khai báo và hỏi thủ tục.
Được sự tận tình giúp đỡ của cảnh sát khu vực, ngày 20/4 chị đã chính thức nhận được tờ giấy khai sinh của mình: Nguyễn Thị Trúc Mai, sinh ngày 13/6/1995, nơi sinh xã Hồ Tràm, Thành phố Hồ Chí Minh. Và người đứng ra khai sinh cho chị chính là cán bộ công an thụ lý hồ sơ: Thượng úy Nguyễn Quang Đạt.
Chị Nguyễn Thị Trúc Mai là một trong 29 nhân khẩu đặc biệt của xã Hồ Tràm được cấp khai sinh, có giấy tờ pháp lý. Có trường hợp đến nay đã hơn 40 tuổi mới được cấp giấy khai sinh.
Thượng tá Trần Văn Hoài, Trưởng Công an xã Hồ Tràm cho biết, thực hiện kế hoạch của Công an Thành phố Hồ Chí Minh về cấp định danh cá nhân, giải quyết cư trú và cấp căn cước cho các trường hợp thuộc diện nhân khẩu đặc biệt, Đảng ủy, Ban Chỉ huy Công an xã Hồ Tràm đã quán triệt tinh thần “không để ai bị bỏ lại phía sau” đến từng cán bộ thực hiện chức trách, nhiệm vụ.
Để hoàn thành công việc được giao, Tổ Cảnh sát khu vực phối hợp Ban điều hành các ấp trực tiếp rà soát từng địa bàn, từng hộ, từng người; kết hợp kiểm tra cư trú, qua đó phát hiện các trường hợp trong diện nhân khẩu đặc biệt, rồi thu thập thông tin, lập hồ sơ ban đầu.
Đồng thời, phối hợp các cơ quan, đơn vị liên quan để xác minh thông tin nhân thân, hộ tịch, cư trú.
Thượng úy Trần Đình Đạt, Tổ Cảnh sát khu vực, Công an xã Hồ Tràm cho biết, toàn bộ cán bộ của tổ tập trung rà soát vào nhóm nhân khẩu chưa có thông tin trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, nhân khẩu không có giấy tờ tùy thân, không chứng minh được nhân thân, nhân khẩu thuộc diện yếu thế và các trường hợp nhân khẩu đặc thù, đặc biệt như: Không có nơi cư trú ổn định, di cư tự do, chưa đủ điều kiện đăng ký thường trú, tạm trú...
Đối với các trường hợp có hoàn cảnh khó khăn, sức khỏe yếu, Tổ Cảnh sát khu vực đến làm việc trực tiếp tại nơi họ cư trú để hỗ trợ kê khai, hướng dẫn tận tình, nhằm không bỏ sót người nào.
Để làm được giấy tờ cho một nhân khẩu đặc biệt phải trải qua nhiều giai đoạn như lập phiếu xác minh gửi các đơn vị nghiệp vụ, lập danh chỉ bản, chụp hình, tra cứu tàng thư, lập phiếu xác minh, lý lịch tự khai, bản tường trình quá trình sinh sống, biên bản làm việc, phiếu thu thập thông tin dân cư...
Thượng úy Nguyễn Quang Đạt thông tin thêm, trong 29 nhân khẩu đặc biệt ở xã Hồ Tràm hầu hết có lịch sử cư trú phức tạp, quá trình sinh sống làm việc dàn trải qua nhiều địa phương, không có thông tin đăng ký cư trú. Một số thuộc diện di dân tự do từ Campuchia về sinh sống, dẫn tới gặp khó khăn trong quá trình làm giấy tờ cho họ.
Ngoài ra, một số người do hoàn cảnh kinh tế khó khăn, trình độ hạn chế, mắc bệnh hiểm nghèo cũng gây khó khăn trong quá trình lập hồ sơ, thu thập thông tin.
“Trong số các trường hợp đặc thù có 9 trường hợp không có căn cứ khai thác thông tin nơi sinh của công dân dẫn đến khó khăn trong việc xác định quốc tịch. Một số trường hợp theo quy định phải có kết quả xét nghiệm ADN để xác định huyết thống, mối quan hệ gia đình, mới có đủ căn cứ cấp giấy khai sinh”, Thượng úy Nguyễn Quang Đạt cho biết.
Đối với các trường hợp không xác định được nơi sinh, chưa rõ quốc tịch hoặc các trường hợp trong diện phải giám định ADN xác định huyết thống, cán bộ cảnh sát khu vực, Công an xã Hồ Tràm tham mưu, phối hợp Phòng PC06-Công an Thành phố Hồ Chí Minh để báo cáo phân tích cụ thể từng trường hợp, xin ý kiến hướng dẫn.
Đồng thời kiên trì thu thập các nguồn thông tin liên quan, tạo cơ sở pháp lý từ đó mạnh dạn tham mưu đề xuất giải quyết việc cấp giấy tờ cho công dân nhưng vẫn phải bảo đảm các quy định về cư trú, hộ tịch.
