Ngày 26/1/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Mai Văn Chính đồng ý gửi hồ sơ khoa học “Khu di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê, tỉnh An Giang” tới Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) để đề nghị công nhận và ghi vào Danh mục Di sản thế giới. Theo chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch rà soát kỹ, hoàn thiện và ký hồ sơ gửi Trung tâm Di sản thế giới, bảo đảm tuân thủ chặt chẽ Công ước 1972 về bảo tồn di sản văn hóa và thiên nhiên Thế giới. Bộ Ngoại giao, Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam chủ trì phối hợp triển khai các thủ tục đối ngoại cần thiết, tích cực vận động sự ủng hộ quốc tế.
Khu di tích Óc Eo-Ba Thê được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt năm 2012, là dấu tích tiêu biểu của nền văn minh Óc Eo. Nằm tại xã Óc Eo, Khu di tích có tổng diện tích quy hoạch bảo tồn hơn 433 ha, gồm khu sườn và chân núi Ba Thê (khu A) và cánh đồng Óc Eo (khu B). Đây là trung tâm quan trọng của văn hóa Óc Eo - nền văn minh từng phát triển rực rỡ từ thế kỷ 1 đến thế kỷ 7, gắn với vương quốc Phù Nam cổ. Từ cuộc khai quật đầu tiên năm 1944 đến các chương trình nghiên cứu quy mô lớn giai đoạn 2017-2020, hàng nghìn di tích, di vật đã được phát hiện, cho thấy một đô thị-cảng thị sầm uất, nơi giao thoa kinh tế và văn hóa giữa Đông Nam Á với Ấn Độ, Trung Hoa và Địa Trung Hải.
Ông Nguyễn Văn Nhiên, Giám đốc Ban Quản lý Di tích văn hóa Óc Eo tỉnh An Giang, cho biết hồ sơ đề cử tập trung làm rõ hai tiêu chí quan trọng của UNESCO: Minh chứng nổi bật cho sự giao thoa các giá trị nhân văn (tiêu chí ii) và là bằng chứng đặc biệt xuất sắc về một nền văn minh đã mất (tiêu chí iii). Việc bổ sung các di tích Nền Chùa, Giồng Xoài giúp tăng tính toàn vẹn, củng cố cơ sở khoa học của hồ sơ. Ông Nhiên nhấn mạnh: “Chúng tôi xác định năm 2026 là năm tăng tốc, mọi dữ liệu, bản đồ, phân tích so sánh đều phải được chuẩn hóa theo yêu cầu quốc tế”.
Theo lộ trình, sau khi tiếp nhận hồ sơ vào cuối tháng 1/2026, các chuyên gia ICOMOS sẽ khảo sát thực địa từ tháng 6 đến tháng 8/2026. Công tác bảo tồn các hố khảo cổ vì thế trở thành nhiệm vụ trọng tâm. Dự án xây dựng hệ thống mái che bảo tồn với tổng mức đầu tư hơn 44 tỷ đồng, diện tích hơn 8.800 m² tại các điểm Gò Linh Sơn Bắc, Gò Sáu Thuận, Gò Giồng Cát đang được đẩy nhanh tiến độ.
Kiểm tra thực tế công trình dự án mái che, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang Lê Trung Hồ yêu cầu: “Đây không chỉ là công trình xây dựng thông thường mà là nhiệm vụ bảo vệ yếu tố gốc của Di tích quốc gia đặc biệt Óc Eo-Ba Thê. Phải bảo đảm tiến độ, chất lượng, tuyệt đối không xâm hại di tích, sẵn sàng cho đợt khảo sát của UNESCO”. Các phương án quản lý vùng đệm, đánh giá tác động di sản, bổ sung hệ thống bản đồ chi tiết cũng được hoàn thiện nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn thẩm định khắt khe.
Không dừng ở bảo tồn vật chất, năm 2026 đánh dấu bước chuyển mạnh về ứng dụng công nghệ trong quản lý và quảng bá di sản. Tại Nhà trưng bày Văn hóa Óc Eo, hơn 3.350 hiện vật gốc, trong đó có bốn bảo vật quốc gia đều được số hóa bằng mã QR, tích hợp thuyết minh đa ngôn ngữ. Các công nghệ 3D, VR 360 đã được ứng dụng tại bảy điểm di tích trọng yếu, giúp du khách tham quan, tương tác hiện vật trên nền tảng số. Ông Nguyễn Văn Hải, ngụ phường Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ khi đến đây tham quan đã chia sẻ: “Việc quét mã QR giúp chúng tôi hiểu sâu hơn về từng hiện vật, cảm nhận rõ giá trị lịch sử vùng đất cổ xưa ngay trên điện thoại của mình”.
Theo kế hoạch năm 2026, Ban Quản lý tiếp tục xây dựng cơ sở dữ liệu số theo tiêu chuẩn quốc tế, thiết lập hệ thống camera giám sát tại các điểm trọng yếu, nâng cấp trang thông tin điện tử song ngữ Việt-Anh, tăng cường truyền thông về hành trình hướng tới di sản thế giới. Sức mạnh của hành trình hướng tới di sản thế giới không chỉ đến từ quyết tâm chính trị hay nỗ lực chuyên môn, mà còn từ sự đồng thuận của cộng đồng.
Ông Trần Thanh Ngọc ngụ xã Óc Eo, bày tỏ: “Di tích gắn bó với đời sống tinh thần của người dân nơi đây. Chúng tôi hiểu rằng bảo tồn di sản là trách nhiệm chung, để con cháu mai sau hiểu rõ nguồn cội”. Thời gian qua, nhiều người dân trong và ngoài tỉnh An Giang, nhất là người dân xã Óc Eo đã tự nguyện hiến tặng cổ vật liên quan văn hóa Óc Eo, tham gia giữ gìn an ninh trật tự, bảo vệ cảnh quan môi trường tại các điểm di tích. Sự chung tay ấy tạo nên nền tảng xã hội vững chắc cho đề cử hồ sơ.
Theo Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh, hướng tới phục vụ diễn đàn Hội nghị APEC-2027 tổ chức tại Đặc khu Phú Quốc, Sở sẽ triển khai đề án liên kết di sản, đưa văn hóa Óc Eo-Ba Thê thành nội dung trưng bày trọng tâm tại các trung tâm hội nghị ở Phú Quốc. Công nghệ 3D Mapping và thực tế ảo tăng cường (AR) được ứng dụng để đại biểu dự APEC có thể chạm vào hiện vật Óc Eo ngay tại Đặc khu Phú Quốc. Cùng với đó, Sở đẩy nhanh dự án “Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Óc Eo” gắn với công nghệ 4.0. Đây là dự án mang tính đối trọng quốc tế cao của An Giang. Mục tiêu đến năm 2027, tour du lịch văn hóa “Hành trình di sản từ biển lên núi” được hoàn thiện, kết nối biển đảo với Khu di tích Óc Eo-Ba Thê.
