Nhà báo Lê Nghiêm, nguyên Trưởng Ban Nhân Dân điện tử: Chúng tôi đã bắt đầu từ con số không
 |
Tháng 11-1997, Việt Nam kết nối internet toàn cầu, chỉ vài tháng sau đó Bộ Chính trị giao nhiệm vụ và yêu cầu Báo Nhân Dân ra đời tờ báo điện tử, là tờ báo điện tử đầu tiên tại Việt Nam. Đây là những thách thức không nhỏ đối với chúng tôi, những người được Ban Biên tập Báo Nhân Dân tin tưởng lựa chọn để xây những viên gạch đầu tiên cho báo điện tử.
Được thừa hưởng lợi thế của một tờ báo Đảng với uy tín, thương hiệu, vị thế lớn và đội ngũ những nhà báo bậc thầy trong làng báo Việt Nam là lợi thế để báo điện tử ra đời. Lúc bấy giờ, báo điện tử là loại hình báo chí hoàn toàn mới trong nước, chúng tôi rất lo lắng bởi chưa có mô hình nào để học tập; chưa có kinh nghiệm để tổ chức đội ngũ phóng viên, công nghệ, trang bị kỹ thuật thô sơ… tất cả đều bắt đầu từ con số không.
Để chuẩn bị cho sự ra đời của báo điện tử, năm 1998, Ban Nhân Dân điện tử được thành lập với những cán bộ ban đầu là các Lãnh đạo ban tăng cường từ Ban Quốc tế, Ban Thư ký biên tập và một số ban khác của Báo Nhân Dân. Tôi được nhận chức vụ Trưởng ban, trực tiếp làm nhiệm vụ xây dựng báo điện tử dưới sự chỉ đạo của đồng chí Đinh Thế Huynh, lúc ấy là Phó Tổng Biên tập được giao trọng trách chỉ đạo tổ chức xây dựng Nhân Dân điện tử.
Khi đó, Phó Tổng Biên tập, tôi và các anh em trong Ban lãnh đạo ngày đêm trao đổi để tìm ra các phương án xây dựng báo điện tử. Ban đầu, Báo Nhân Dân đã cung cấp giao diện tĩnh nhưng tổ chức bố cục tờ báo như thế nào, logo ra sao hay chuyên mục đặt như thế nào cho hấp dẫn. Khi giao diện được hoàn thành, bố cục xong, chúng tôi lại lo tuyển nhân lực làm việc. Lúc ấy đã chọn được 10 thanh niên trẻ khỏe có năng lực và ngoại ngữ được Ban Biên tập tạo điều kiện cho vừa học vừa làm dưới sự hướng dẫn của đồng chí Đinh Thế Huynh và tôi, mặc dù chưa có giáo trình bài bản nào, chúng tôi vẫn luôn cùng nhau trao đổi trong từng đó thời gian.
Sau tất cả những nỗ lực ấy, ngày 21-6-1998, Báo Nhân Dân điện tử cũng chính thức được phát lên internet và nhận được những phản hồi rất tích cực của bạn đọc, đặc biệt là những độc giả là người Việt Nam đang sinh sống và làm việc ở nước ngoài. Họ chia sẻ với chúng tôi về cảm xúc, niềm hứng khởi khi lần đầu tiên nhìn thấy tờ báo của Việt Nam xuất hiện trên mạng toàn cầu. Những phản hồi tích cực ấy đã trở thành động lực thôi thúc chúng tôi tiếp tục cố gắng, nỗ lực hơn nữa để hoàn thiện các trang báo của mình.
Thời gian đó, anh em làm việc đầy cảm hứng, mỗi phóng viên, biên tập viên giống như một người lính tiên phong trên mặt trận thông tin báo chí, một loại hình báo chí hoàn toàn mới. Chúng tôi đều ý thức được vai trò đó, vì vậy dù là ngày hay đêm, mọi người đều hăng hái làm việc để khi tác phẩm phát lên mạng không để xảy ra sai sót.
Nhà báo Nguyễn Hoan, nguyên Phó Trưởng Ban Nhân Dân điện tử:
Những ngày này cách đây 20 năm, chúng tôi được lệnh khẩn trương chuẩn bị xuất bản Báo Nhân Dân điện tử (tiếng Việt). Thật ra, tổ công tác được thành lập cuối năm 1997, sau khi ra báo tám trang hằng ngày. Phải nghiên cứu báo điện tử xuất bản thế nào, đọc ra sao, biên tập bằng cách nào? Ban Biên tập huy động nhiều biên tập viên vững nghề từ các ban chuyên môn trong cơ quan và tham gia lớp đào tạo cấp tốc do đồng chí Đinh Thế Huynh trực tiếp đào tạo.
Đồng chí Đinh Thế Huynh, lúc đó là Phó Tổng Biên tập Báo Nhân Dân báo cáo đồng chí Đỗ Mười về Đề án xuất bản Báo Nhân Dân điện tử, tại Văn phòng T.Ư Đảng.
Nhân viên kỹ thuật được gửi sang Công ty HiPT để đào tạo, với sự giúp đỡ của các anh: Võ Mai, Nguyễn Hữu Thành, Võ Hồng Nam, Nguyễn Quốc Nam, Minh Anh (cháu gọi nguyên Chủ tịch nước Tôn Đức Thắng là cụ nội)… tổ công tác xây dựng phương án kỹ thuật và xuất bản Báo Nhân Dân điện tử. Đây là loại hình báo chí mới, mà lúc bấy giờ chỉ có Tạp chí Quê hương xuất bản ngay sau khi Việt Nam có internet.
Vì mục đích Báo Nhân Dân điện tử đại diện cho báo chí cả nước, vì vậy các biên tập viên, tùy theo sự phân công phụ trách các lĩnh vực: Chính trị, kinh tế, văn hóa, pháp luật, thể thao… phải đọc tất cả các tờ báo lớn như Nhân Dân hằng ngày, Thanh niên, Tuổi trẻ, Lao động… và cả sách văn học để lấy thông tin, rồi photo tin, bài và hì hục biên tập cho ngắn gọn nhất có thể, sau đó chuyển bản thảo đó cho anh em kỹ thuật.
Khi cần giới thiệu một tác phẩm văn học trên báo Văn nghệ hoặc trên các cuốn sách được xuất bản thì đăng nguyên văn tác phẩm cùng với lời giới thiệu. Định hướng thông tin là chỉ chọn các thông tin tích cực về đời sống, văn hóa con người Việt Nam và lấy các thông tin đã được xuất bản, vì thế việc lựa chọn thông tin là do Trưởng ban Nhân Dân điện tử quyết định, dựa trên đề nghị của các biên tập viên và duyệt. Chịu trách nhiệm duyệt Ban Biên tập thời gian đầu là đồng chí Đinh Thế Huynh và sau một năm khi xuất bản báo điện tử tiếng Anh, các ủy viên Ban Biên tập khác bắt đầu ký duyệt. Quy trình duyệt bản thảo hoàn toàn giống với báo in.
Bản thảo sau khi được duyệt sẽ chuyển cho đội ngũ kỹ thuật để nạp dữ liệu thủ công vào máy tính, rồi dùng phần mềm để dựng trang web. Do quy trình thô sơ nên vẫn có khâu nhân viên sửa bài soát lỗi. Khổ nhất cho anh em kỹ thuật, mỗi lần giới thiệu một bộ luật phải gõ chữ mỏi tay. Người phải nạp tiểu thuyết thì cảm thấy dễ chịu hơn vì nội dung hấp dẫn và dễ nhớ. Thời gian xuất bản báo chậm nhất vào 18 giờ hằng ngày và chưa thể cập nhật thông tin nhiều lần như ngày nay.
Ngày 21-6-1998, Báo Nhân Dân điện tử chính thức hòa mạng internet. Sau các thủ tục lễ nghi, mọi người đều hân hoan vì đã hoàn thành một khối lượng công việc lớn, do báo chúng ta phải tự xây dựng quy trình xuất bản vì là báo điện tử đầu tiên nên không thể học tập kinh nghiệm từ báo khác.
Đồng chí Lê Khả Phiêu, lúc đó là Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam đến cơ quan kiểm tra công tác chuẩn bị xuất bản Báo Nhân Dân điện tử.
Những ngày sau, chúng tôi nhận thấy hai đồng chí Tổng Biên tập Hồng Vinh và Phó Tổng Biên tập Đinh Thế Huynh vẫn còn ưu tư, lo lắng. Hỏi ra mới biết, các đồng chí đang phân vân đến số lượng người đọc Báo Nhân Dân điện tử. Vì mục đích ra đời Nhân Dân điện tử nhằm phục vụ bạn đọc là người Việt Nam, người Việt sống ở nước ngoài và người nước ngoài biết tiếng Việt. Tuy nhiên, rất nhiều người lại không biết đến sự xuất hiện của Nhân Dân điện tử.
Đến giữa năm 1998, không phải ai cũng có tài khoản truy cập vào internet, bởi lúc đó, máy tính cá nhân rất đắt tiền và chưa thông dụng; trang tìm kiếm, tra cứu cũng chưa có, vì vậy ai quen đọc báo nào thì thuộc địa chỉ mạng của tờ báo đó. Ngoài ra, phải bỏ tiền mua phần mềm web browser Nestcape Navigator, chứ không dễ lấy trên mạng các phần mềm có sẵn: Internet Explorer, Safari, Fire Fox hay Google Chrome như ngày nay. Thông tin của báo in đến tay cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài cũng mất từ năm đến bảy ngày, nên báo điện tử lúc đó chưa được biết đến rộng rãi.
Cũng may, Tạp chí Quê hương xuất bản trước chúng ta, nhưng độc giả lại là người Việt đang sinh sống ở nước ngoài, cho nên thông qua sự giới thiệu của Tạp chí Quê hương mà nhiều kiều bào biết đến Báo Nhân Dân điện tử. Đồng thời, thông qua mối quan hệ của các trí thức lớn với bà con Việt kiều ở nước ngoài, số lượng độc giả tăng lên từng ngày. Đến ngày thứ bảy, tính từ ngày ra mắt Báo Nhân Dân điện tử đã có hơn 120 nghìn lượt người truy cập. Đây là con số bước đầu rất đáng mừng.
Nhìn lại hình ảnh ngày ra Báo Nhân Dân điện tử cách đây 20 năm, đội ngũ phục vụ phải chia lực lượng ở năm phòng làm việc trong khắp cơ quan (tòa nhà B lúc đó chưa xây dựng), làm việc thủ công từ biên tập, gõ chữ, đưa tin/bài lên trang, chỉnh sửa với mọi thao tác chỉ có thể làm ở tòa soạn. Tuy có vài lần cải tiến kỹ thuật, nhưng những ai làm việc lâu năm ở Ban Nhân Dân điện tử đều nhớ rằng đến 10 năm bám trụ làm việc hăng say và không có ngày nghỉ, kể cả dịp lễ, Tết.
Nhớ lại những ngày đầu sơ khai ấy, những kỷ niệm vui xen lẫn âu lo cùng các đồng nghiệp, có người đã về hưu, có người chuyển sang cơ quan khác, làm nghề khác, hẳn ai cũng cảm thấy tự hào vì đã tham gia khởi nguồn cho cơ ngơi đồ sộ sau này. Cơ ngơi ấy ngày càng lớn mạnh cùng sự phát triển của báo Đảng với nhiều trọng trách lớn lao.
Nhà báo Nguyễn Bảo Khánh, nguyên Phó Trưởng Ban Nhân Dân điện tử
Mới ngày nào, anh em chúng tôi từ các ban chuyên môn được điều động về Ban Nhân Dân điện tử để chuẩn bị cho việc phát Báo Nhân Dân lên internet, cùng với các ấn phẩm báo in, thực hiện nhiệm vụ do Ban Biên tập giao là làm tuyên truyền đối ngoại. Nhìn lại đã 20 năm. Về nghỉ đã ba năm nay, nhưng mỗi lần nhớ lại, vẫn còn vẹn nguyên trong ký ức về những ngày làm Báo Nhân Dân điện tử với đầy đủ cảm giác bỡ ngỡ, lo lắng và vui mừng. Mấy anh em làm công tác biên tập với Văn Sơn, Hồng Nghĩa, Song Hà, Song Linh, Tiến Cường, Huy Thắng... hằng ngày “tập huấn” biên tập sao cho phù hợp phương thức làm báo mạng. Lúc bấy giờ, Phó Tổng Biên tập Đinh Thế Huynh trực tiếp đào tạo và chuẩn bị cho việc ra báo. Cùng lúc, mấy anh em kỹ thuật Nam Đông, Trường Tuấn, Mạnh Phú, Văn Tuấn, Ánh Ngọc, Quang Khánh... cũng âm thầm học thêm kỹ thuật làm báo mạng. Bộ khung lúc ấy chỉ có tân Trưởng ban Lê Nghiêm và Phó ban Nguyễn Hoan cùng mấy anh chị em khác. Sau thời gian khẩn trương vào cuộc, khâu biên tập và kỹ thuật “ráp” vào nhau có vẻ ổn. Ban Biên tập quyết định ra mắt Nhân Dân điện tử đúng dịp kỷ niệm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam, 21-6-1998.
Ngày trọng đại Báo Nhân Dân lên internet, chúng tôi nhớ đồng chí Nguyễn Phú Trọng, lúc ấy là Ủy viên Bộ Chính trị, phụ trách công tác Tư tưởng - Văn hóa và Khoa giáo của Đảng đến dự và bấm nút phát báo. Hồi hộp và lo lắng là cảm giác những ngày sau đó - nhất là các “sếp”. Và rồi niềm vui sướng ập đến. Số người truy cập báo Nhân Dân điện tử nhiều ngoài dự tính và cứ tăng dần... Trưởng ban Lê Nghiêm lúc ấy giữ hộp thư điện tử của ban, ngày nào cũng in ra những ý kiến phản hồi của bạn đọc cho chúng tôi xem, chủ yếu là người Việt Nam ở nước ngoài và bạn bè quốc tế nói về báo Nhân Dân và chia sẻ niềm vui với những người làm báo Đảng, cả những góp ý làm sao cho báo hay hơn, nhanh hơn và nhiều thông tin bổ ích hơn... Điều này động viên chúng tôi rất nhiều.
Ban đầu chỉ có bản tiếng Việt, hai ngày mới ra một “số”, ít lâu sau thì ra bản tiếng Anh. Ngày nay, Nhân Dân điện tử có phiên bản tiếng Trung, Pháp và mới đây là tiếng Nga. Công nghệ thông tin cũng có những bước tiến “chóng mặt”, Báo Nhân Dân điện tử bây giờ hiện đại, thân thiện hơn nhiều. Đó là sự cố gắng không ngừng của tập thể cán bộ, phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viên Ban Nhân Dân điện tử suốt 20 năm qua.
Được làm việc ở Ban Nhân Dân điện tử gần 20 năm, được học hỏi và tìm hiểu phương thức làm báo mới là niềm vinh dự của mỗi chúng tôi. Bây giờ thấy Báo ngày càng phát triển, chúng tôi vui sướng và tự hào nhiều lắm. Các bạn trẻ bây giờ làm báo với tư duy mới, phương thức mới mà vẫn giữ được bản sắc và tôn chỉ mục đích của Báo Nhân Dân. Xin chúc mừng “sinh nhật” 20 năm của Nhân Dân điện tử thân thương.
