Người vẽ chân dung bằng thư họa độc đáo

Lận đận dòng đời

Một buổi sáng mùa xuân, tôi đến phòng tranh của ông tại số nhà 43 Tôn Thất Tùng, thành phố Nha Trang (Khánh Hòa). Căn phòng nhỏ, chiều ngang chừng 2 m, chiều dài 6 m, chật chội. Trong phòng, treo kín những bức thư họa chân dung của những danh nhân nổi tiếng thế giới như Lê-nin, Hồ Chí Minh, Võ Nguyên Giáp… Có cả những bức chân dung của các văn nghệ sĩ như Tản Đà, Nguyễn Bính, Tú Xương, Nam Cao… Họa sĩ Lê Vũ không cao, đầu lưa thưa vài sợi tóc, nước da ngăm đen, dáng người săn chắc của dân miền biển. Thái độ ông thân thiện nên tuy mới trò chuyện với ông lần đầu đã có cảm giác gần gũi, dễ mến.

Họa sĩ Lê Vũ, tên thật là Lê Quang Vũ, sinh ở Quảng Nam, trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật tuồng, nhưng không theo nghiệp nhà. Từ nhỏ, Lê Vũ đam mê học vẽ truyền thần với một thợ vẽ giỏi nhất Hội An. Khi nghề vẽ đã thành thạo, Lê Vũ bắt đầu rong ruổi theo gánh hát gia đình để vẽ áp-phích, cảnh trí các vở tuồng. Cuộc sống rày đây mai đó, đến khoảng năm 1965, ngoài hai mươi tuổi, Lê Vũ vào định cư ở Nha Trang, lập nghiệp bằng nghề vẽ áp-phích quảng cáo cho phim chiếu rạp. Ông tâm sự: “Ông cha ta có câu: an cư mới lập nghiệp, một nghề thì sống, đống nghề thì chết. Thế mà tôi từng ở qua nhiều căn nhà, thuê có, tự cất có; trải nghiệp lạc đến năm bảy đường: kịch, họa, văn, thơ, quay phim dịch vụ, chơi trống và cả kinh doanh quảng cáo. Đếm đủ bảy nghề, may sao không… thất nghiệp! Nhiều nghề như vậy, nhưng hầu bao không lúc nào được rủng rỉnh, để tậu một ngôi nhà ổn định lúc mây đã bay về trắng xóa cả mái đầu!...”. Có lẽ trong các nghề đa mang theo mình, Lê Vũ yêu thích nhất là vẽ.

Duyên và nghề

Họa sĩ Lê Vũ tâm sự, nhiều đêm ông ngồi trước khung vải với bút mực hay đống tuýp sơn dầu bóp méo ngổn ngang, cứ vẽ vẽ, xóa xóa mà lòng hổ thẹn với chính mình. Bao nhiêu trường phái: Lập thể, Ấn tượng, Siêu thực… Bây giờ nên chọn đi con đường nào? Dòng đời vẫn trôi, ông vẫn vẽ, vẫn đa mang với các nghề dịch vụ để kiếm cơm nuôi gia đình. Từng đoạt nhiều giải thưởng, địa phương có, trung ương có, nhưng trong lòng vẫn canh cánh một điều: đâu là lối đi riêng cho mình?

Thế rồi dịp may hay nói rộng hơn là “cái duyên” ấy đã đến với ông. Một ngày đầu tháng 5-2000, ông theo đoàn văn hóa - thông tin của tỉnh Khánh Hòa vào TP Hồ Chí Minh tham dự Triển lãm “Triển vọng Việt Nam 2000 - 2010”. Sau buổi khai mạc, ông lang thang qua các gian hàng, vô tình ghé vào phòng CLB những người yêu thích thư pháp và dừng lại trước bức thư pháp viết chữ Ngộ. Nét bút, con chữ toát lên cái thần về một đấng minh triết, với giọt nước mắt vô thường, hiện ra đơn giản và tinh lọc toàn bộ khuôn hình. Và chính ông cũng “ngộ” ra một điều: cái hồn chữ Việt, ngoài thư pháp ra, còn có thư họa chân dung. Xem chữ Ngộ xong, mà trong lòng ông sung sướng khôn tả. Cảm xúc ấy cứ lâng lâng, bồng bềnh trong suốt thời gian ông lưu lại TP Hồ Chí Minh. Và rồi, con đường nghệ thuật của ông đã chuyển sang trang mới, từ đây!...

Từ say mê đến kỷ lục

Trở về Nha Trang, ông lập tức bắt tay thể hiện ngay tác phẩm cho riêng mình. Lấy ý từ chữ Ngộ, ông muốn thêm chữ Giác, cùng chung trong một bức thư họa chân dung của đức Phật. Song, nghĩ thì dễ chứ làm không dễ chút nào. Vẽ vẽ, xóa xóa, đau đáu cả tháng trời, cuối cùng ông cũng vẽ được chữ Giác. Bạn bè trong giới hội họa đến xem, nhiều người thích. Trong lòng ông nhẹ nhõm, như trút được gánh nặng bấy lâu. Hiện nay, chữ Giác Ngộ này được nhiều người theo đạo Phật phô-tô treo trong nhà hoặc để trên bàn thờ.

Đã có đà, ông ngày đêm miệt mài sáng tác, cho ra đời chữ Từ Bi, Bác Ái, Phật Di Lặc, Bồ Đề Lạt Ma… Rồi chân dung các danh nhân, nghệ sĩ trong và ngoài nước. Ông chia sẻ, cái khó nhất của người họa sĩ vẽ chân dung là nắm được cái thần, đôi mắt. Song, với người vẽ thư họa bằng chữ Việt lại càng khó hơn. Có những chân dung chỉ cần ông phác thảo, chấm mực, vẽ là xong ngay; nhưng có những bức ông vẽ đi, vẽ lại nhiều lần mà không được. Ví như bức chân dung Bồ Đề Lạt Ma, ông vẽ chín đêm ròng rã mới hoàn thành.

Tích tiểu thành đại, năm 2002, ông tổ chức triển lãm cá nhân 52 bức thư họa đầu tiên với chủ đề: “Hồn Chữ Việt”. Thành công ngoài mong đợi. Không chỉ người trong giới mà báo chí, truyền thông cũng đánh giá cao. Hào hứng, ông tiếp tục vẽ và tổ chức triển lãm vào các năm 2004, 2009 cùng một chủ đề “Hồn Chữ Việt”. Cái gì phải đến đã đến, năm 2010, ông được Trung tâm sách kỷ lục Việt Nam xác nhận là “Người vẽ thư họa danh nhân nhiều nhất”. Sắp tới, ông dự định mở triển lãm và ra mắt cuốn sách 100 bức thư họa danh nhân thế giới, in song ngữ Việt - Anh.

Những năm gần đây, cứ dịp Tết đến, Xuân về, những người mê thư pháp, thư họa lại tìm đến đặt ông vẽ tranh treo trong nhà. Một số tờ báo mời ông cộng tác vẽ tranh con vật, mỗi năm một con. Năm nay là Bính Thân, ông vẽ thư họa về khỉ. Chia sẻ với chúng tôi về con đường nghệ thuật của mình, ông khiêm tốn nói: “Thư pháp, thư họa nước mình có từ lâu rồi. Trên nền tảng đó, tôi dùng chữ Việt, phát triển thêm thành con đường nghệ thuật cho riêng mình. Thế thôi, có gì ghê gớm đâu…”.