Càng vươn khơi càng đối mặt thua lỗ
Đoàn tàu đánh bắt xa bờ của gia đình ngư dân Nguyễn Văn Dũng (xã An Thủy, tỉnh Vĩnh Long) đang phải hoạt động cầm chừng do chi phí nhiên liệu tăng cao. Gia đình ông sở hữu 8 tàu đánh bắt thủy sản ngoài khơi theo hình thức cào đôi, song phần lớn đều rơi vào tình trạng thua lỗ kéo dài.
Theo tính toán của ông Dũng, trung bình hai tàu cào đôi trong một chuyến biển kéo dài 6 tháng tiêu thụ khoảng 200 nghìn lít dầu diesel. Trước đây, chi phí cho mỗi chuyến biển khoảng 1,2 tỷ đồng, nhưng khi giá dầu tăng cao đã đẩy tổng chi phí lên đến 2,5 tỷ đồng. Ông Dũng cho biết: “Chi phí tăng gấp đôi trong khi sản lượng và giá bán thủy sản không bao nhiêu nên không thể bù đắp. Hiện nay, các tàu của gia đình chủ yếu neo ngoài biển và chỉ hoạt động khoảng 50% so với trước đây. Nếu tình hình không cải thiện, đoàn tàu sẽ vào bờ chứ ở ngoài khơi cũng phát sinh nhiều chi phí lo ăn uống cho ngư phủ trên tàu”.
Theo ông Dũng, mặc dù Nhà nước đã có các biện pháp điều hành như trích quỹ bình ổn giá, giảm thuế nhập khẩu xăng dầu nhằm hạ nhiệt thị trường. Tuy nhiên, giá nhiên liệu vẫn còn ở mức cao so với trước đây, khiến ngư dân tiếp tục đối mặt nhiều khó khăn. Nếu tình hình không được cải thiện, việc cho tàu nằm bờ là lựa chọn bất khả kháng để hạn chế thua lỗ.
Cùng chung cảnh ngộ, ngư dân Lê Minh Trường (ngụ xã Bình Đại, tỉnh Vĩnh Long) cũng đang phải tạm ngưng hoạt động khai thác do chi phí tăng cao. Gia đình ông Trường hiện có 6 tàu đánh bắt xa bờ bằng hình thức cào đôi, vốn tiêu tốn nhiều nhiên liệu. Từ sau Tết Nguyên đán đến nay, hai chuyến tàu tải vận chuyển thủy sản vào bờ đều không mang lại hiệu quả kinh tế.
Ông Trường chia sẻ: “Giá nhiên liệu tăng 2,5 lần trong khi giá thủy sản gần như không tăng đáng kể. Sau khi trừ chi phí, mỗi chuyến biển đều bị lỗ. Hiện tại, các tàu của gia đình phải neo ngoài khơi để chờ giá dầu giảm mới tính chuyện đánh bắt tiếp”.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Bình Đại Huỳnh Văn Mai cho biết, toàn xã hiện có 610 tàu đánh bắt thủy sản, trong đó 546 tàu hoạt động xa bờ. Khi giá nhiên liệu tăng cao, phần lớn tàu cá chỉ hoạt động cầm chừng hoặc tạm ngưng khai thác. Đời sống ngư dân bị ảnh hưởng rõ rệt, nhiều hộ phải tính toán rất kỹ trước mỗi chuyến biển, thậm chí tạm dừng sản xuất để tránh thua lỗ.
Nỗ lực cắt giảm chi phí để duy trì hoạt động
Trước áp lực chi phí, nhiều ngư dân đã chủ động điều chỉnh phương thức khai thác nhằm tiết giảm nhiên liệu, duy trì sản xuất ở mức tối thiểu. Ngư dân Phạm Văn Hồng (xã An Thủy, tỉnh Vĩnh Long), có chiếc tàu nhỏ hành nghề lưới vây gần bờ chia sẻ: “Trước đây mỗi chuyến đi biển chỉ kéo dài hai ngày, gần đây mỗi chuyến phải tăng lên bốn ngày để giảm chi phí tiền dầu khi di chuyển vào bờ . Ngoài ra, khi di chuyển, tàu phải chạy thuận theo con nước để giảm nhiên liệu”.
Dù mức tiêu hao nhiên liệu của tàu lưới vây thấp hơn so với tàu cào đôi, nhưng trung bình mỗi ngày tàu của ông Hồng vẫn sử dụng hơn 200 lít dầu. Khi giá dầu tăng gấp đôi, áp lực chi phí trở nên rất lớn. Trong bối cảnh đó, ngư dân chỉ còn cách cầm cự, hy vọng giá nhiên liệu sớm giảm để tiếp tục bám biển. Nếu không, việc chuyển đổi nghề nghiệp là điều khó tránh khỏi.
Gia đình ông Nguyễn Văn Nguyên (ngụ xã An Thủy), đã có nhiều năm gắn bó với nghề khai thác ven bờ. Tuy nhiên, sự gia tăng đồng loạt của chi phí nhiên liệu và các yếu tố đầu vào khác đang khiến hoạt động đánh bắt ngày càng khó khăn. Ông Nguyên cho biết: “Giá tôm, cá không tăng tương xứng với giá dầu nên hiệu quả kinh tế giảm mạnh. Ngư dân chúng tôi quen với nghề biển, không dễ chuyển sang nghề khác nên chỉ còn biết cố gắng bám biển được ngày nào hay ngày nấy”.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Văn Buội cho biết, tỉnh Vĩnh Long hiện có 4.652 tàu cá đăng ký hoạt động. Trong đó, tàu có chiều dài từ 15m trở lên (hoạt động xa bờ) là 2.263 chiếc, chiếm 48,65%; tàu dưới 15m (hoạt động gần bờ) là 2.389 chiếc, chiếm 51,35%. Tổng số lao động trực tiếp tham gia khai thác trên biển là 23.171 người.
Trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng cao kéo dài, hoạt động khai thác thủy sản không chỉ gặp khó khăn về hiệu quả kinh tế mà còn tiềm ẩn nguy cơ đứt gãy sinh kế đối với hàng chục nghìn lao động ven biển. Việc nhiều tàu cá phải nằm bờ hoặc hoạt động cầm chừng cũng ảnh hưởng đến nguồn cung thủy sản và các ngành nghề liên quan. Vì vậy, cần có các chính sách hỗ trợ kịp thời, hiệu quả từ các cấp, các ngành. Bên cạnh việc tiếp tục điều hành giá xăng dầu phù hợp, cần nghiên cứu các giải pháp hỗ trợ trực tiếp như trợ giá nhiên liệu, tín dụng ưu đãi, giãn nợ, giảm chi phí đầu vào. Đồng thời, tăng cường hướng dẫn ngư dân áp dụng các phương thức khai thác tiết kiệm nhiên liệu, nâng cao hiệu quả sản xuất.
Về lâu dài, cần đẩy mạnh tái cơ cấu ngành thủy sản theo hướng hiện đại, bền vững; khuyến khích chuyển đổi nghề khai thác phù hợp, giảm áp lực lên nguồn lợi ven bờ. Song song đó là phát triển các dịch vụ hậu cần nghề cá, nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm thủy sản bền vững.
