Biến dạng bờ sông và gia tăng nguy cơ sạt lở
Sông Đakrông đang vào mùa khô, nhiều đoạn chỉ còn trơ đá tảng, đá cuội. Hàng chục người dân là đồng bào dân tộc thiểu số Bru-Vân Kiều, Pa Kô ở thôn A Đăng (xã Tà Rụt), các thôn Ly Tôn, Pa Hy, Trại Cá (xã Đakrông) dọc tuyến đường Hồ Chí Minh nhánh tây ra sông Đakrông đào bới các vỉa cát nằm dưới những tảng đá, đưa ra giữa dòng nước để đãi vàng.
Tại đoạn sông qua thôn Ba Bảy, xã Tà Rụt, người dân đào những hố sâu ngay sát bờ, xúc đất đưa lên xe đẩy rồi vận chuyển ra bờ sông để đãi. Quá trình khai thác vàng hoàn toàn thủ công, diễn ra cả ở dưới lòng sông lẫn ven bờ.
Ông Lê Văn Hóa, Trưởng thôn Ba Bảy cho biết, hầu hết những người tham gia đào, đãi vàng sa khoáng đều có cuộc sống khó khăn. Với người Bru-Vân Kiều, Pa Kô nơi đây, ngoài thời gian trồng và thu hoạch lúa nước, lúa rẫy, sắn…, hầu như họ không có việc gì kiếm ra tiền để trang trải cuộc sống. Mỗi người đãi vàng thu được những hạt vàng li ti rồi bán, kiếm khoảng từ 100.000- 150.000 đồng/ngày, người may mắn có thể kiếm 200.000 đồng.
Mặc dù thu nhập không cao, nhưng nhiều người vẫn cố bám sông để đào, đãi vàng. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tà Rụt Hồ Văn Nhiếp xác nhận, ngoài vị trí thôn Ba Bảy, tình trạng đãi vàng sa khoáng còn xảy ra tại đoạn sông Đakrông đi qua thôn Tà Rụt 1 và một điểm phía dưới thôn Ba Bảy. Hoạt động này có sự tham gia của người dân một số xã lân cận, rất khó ngăn chặn.
“Sau lũ, người dân đi đãi vàng sa khoáng. Họ chủ yếu làm thủ công, lấy cát ra đãi ở sông chứ không dùng máy móc. Chính quyền cũng đã nhiều lần tuyên truyền, đẩy đuổi nhưng cứ đuổi chỗ này thì chỗ khác lại làm”, ông Nhiếp cho biết.
Tại nhiều vị trí, bờ sông Đakrông bị khoét sâu theo dạng “hàm ếch” từ 1-2m, tạo thành những vách đất dựng đứng cao từ 3-5m. Đất đá bị lấy đi làm cho kết cấu bờ sông bị phá vỡ, để lại các đống đá cuội lớn rời rạc, mất liên kết, tiềm ẩn nguy cơ sạt lở, nhất là trong mùa mưa lũ. Đáng lo ngại hơn, ngay phía trên các điểm đào khoét này là tuyến đường Hồ Chí Minh nhánh tây, trục giao thông huyết mạch nối cửa khẩu quốc tế La Lay với các địa phương trong nội địa.
Hằng năm, tuyến đường này vận chuyển lượng lớn hàng hóa, phương tiện từ Lào, Thái Lan về Việt Nam. Nếu xảy ra sạt lở bờ sông, nền đường có nguy cơ bị ảnh hưởng nghiêm trọng, đe dọa an toàn giao thông và gây gián đoạn lưu thông. Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đakrông Lê Hoài Phong cho biết, tình trạng đào, đãi vàng sa khoáng dọc sông Đakrông đã tồn tại nhiều năm, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn khu vực này.
“Chính quyền địa phương sẽ tiếp tục chỉ đạo cán bộ, lực lượng công an xã nắm chắc tình hình, tăng cường tuyên truyền, vận động người dân chấm dứt hoạt động đào, đãi vàng trái phép, nhất là tại các vị trí sát đường Hồ Chí Minh nhánh tây”, ông Phong nói.
Tạo sinh kế ổn định để ngăn nạn đào, đãi vàng tái diễn
Xã Tà Rụt tăng cường vận động, tuyên truyền tới người dân về tác hại của việc đào, đãi vàng như làm xói mòn, sạt lở bờ sông, gây ô nhiễm môi trường. Xã chỉ đạo lực lượng công an, quân sự phối hợp lực lượng bộ đội biên phòng tăng cường tuần tra, xử lý tình trạng đào, đãi vàng sa khoáng. Tuy nhiên, đó chỉ là những biện pháp trước mắt, còn về lâu dài cần có những giải pháp căn cơ.
Hiện, xã Tà Rụt đang đẩy mạnh tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về đào tạo nghề, giải quyết việc làm cho đồng bào dân tộc thiểu số; chủ động phối hợp các công ty, doanh nghiệp tư vấn, giới thiệu, cung cấp thông tin về thị trường lao động, vận động người lao động đi làm việc ở nước ngoài.
Xã xây dựng các mô hình kinh tế, liên kết sản xuất, nâng cao thu nhập cho đồng bào dân tộc thiểu số từ các sản phẩm đặc sản của địa phương như chuối lùn bản địa, lợn Vân Pa, nếp than… Khi sinh kế của người dân được cải thiện, người dân có thu nhập ổn định, tình trạng đào, đãi vàng, khai thác vàng trái phép sẽ từng bước giảm.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đakrông Lê Hoài Phong cho biết, hiện tại xã đang nỗ lực chấn chỉnh hoạt động đào, đãi vàng sa khoáng tự phát trên địa bàn. Ủy ban nhân dân xã tăng cường tuyên truyền, phổ biến các quy định của Luật Địa chất và khoáng sản cùng các quy định liên quan; cảnh báo những nguy cơ mất an toàn khi đào, đãi vàng tự phát, đồng thời giao Công an xã chủ trì, phối hợp Ban Chỉ huy quân sự xã và các lực lượng liên quan tăng cường tuần tra, kiểm tra dọc tuyến sông Đakrông; kịp thời phát hiện, giải tán các điểm đào, đãi vàng trái phép và xử lý nghiêm các trường hợp cố tình vi phạm hoặc tái phạm theo quy định của pháp luật.
Phòng Văn hóa-xã hội xã chủ động rà soát số lao động thiếu việc làm, phối hợp Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã, các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất trong và ngoài địa phương để giới thiệu việc làm, kết nối tuyển dụng lao động phổ thông; tổ chức đào tạo nghề ngắn hạn, tạo sinh kế ổn định cho người dân.
Phòng Kinh tế chủ trì, phối hợp Ngân hàng Chính sách xã hội rà soát nhu cầu vay vốn của các hộ dân, tạo điều kiện giúp người dân tiếp cận các nguồn vốn tín dụng ưu đãi; lồng ghép, triển khai hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia để hỗ trợ cây trồng, vật nuôi, chuyển đổi mô hình sản xuất, nâng cao thu nhập và ổn định đời sống của người dân.
Bên cạnh đó, các địa phương sẽ tiếp tục huy động mọi nguồn lực để hỗ trợ phát triển sản xuất, tạo việc làm và giảm nghèo bền vững, góp phần hạn chế và tiến tới chấm dứt nạn đào, đãi vàng sa khoáng trên sông Đakrông.
