Tuy nhiên, thực tiễn vẫn còn không ít khó khăn, thách thức, đòi hỏi phải có những giải pháp căn cơ, đồng bộ và phù hợp hơn trong giai đoạn 2026-2030.
Nhiều kết quả tích cực
Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Đức Thắng cho biết, trong giai đoạn 2021-2025, trên cơ sở các chủ trương, chính sách của Trung ương, tỉnh đã chỉ đạo quyết liệt, huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị trong thực hiện công tác giảm nghèo. Các chính sách, dự án, tiểu dự án thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững được triển khai khá đồng bộ, nhất là trong xóa nhà tạm, nhà dột nát và hỗ trợ sinh kế cho người nghèo. Trong 5 năm, tỉnh Đắk Lắk được phân bổ nguồn kinh phí để thực hiện chương trình hơn 1.650 tỷ đồng; trong đó, ngân sách Trung ương là 1.506 tỷ đồng, ngân sách địa phương hơn 142 tỷ đồng; vốn huy động hơn 130 tỷ đồng. Từ nguồn kinh phí này, cùng với việc đầu tư cơ sở hạ tầng cho các xã vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nhiều dự án, tiểu dự án được triển khai hiệu quả với 507 mô hình giảm nghèo, đa dạng hóa sinh kế và 296 mô hình hỗ trợ phát triển sản xuất, thu hút gần 10.000 hộ nghèo, hộ cận nghèo tham gia. Tại nhiều địa phương trong tỉnh, nhờ sự hỗ trợ sinh kế, nhiều hộ nông dân đã đầu tư chăm sóc vườn cà-phê, hồ tiêu, cây ăn trái và chăn nuôi bò, dê... để phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập, vươn lên thoát nghèo.
Gia đình chị H'ri Knul, buôn Ea Mắp (thị trấn Ea Pốk, nay là xã Quảng Phú) do thiếu đất sản xuất, việc làm không ổn định cho nên nhiều năm liền thuộc diện hộ cận nghèo. Năm 2024, khi thị trấn Ea Pốk triển khai dự án hỗ trợ nuôi bò sinh sản, chị đã mạnh dạn đăng ký tham gia và được hỗ trợ 2 con bò sinh sản. Nhờ chăm sóc theo đúng hướng dẫn kỹ thuật, giờ đây bò mẹ đã sinh được 1 bê con. Chị H'ri bộc bạch: “Từ ngày được hỗ trợ bò đến nay, được cán bộ hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc cho nên đàn bò sinh trưởng tốt, giúp gia đình có thêm việc làm và điều kiện để vươn lên thoát nghèo”. Tương tự, gia đình ông Y Kha Triêk ở buôn Cuôr Tak, xã Liên Sơn Lắk trước đây cũng thuộc hộ nghèo do thiếu đất sản xuất, phải đi làm thuê, thu nhập bấp bênh. Năm 2024, gia đình ông được hỗ trợ bò sinh sản, giúp có thêm sinh kế. “Làm nông dân nhưng do thiếu đất sản xuất và thiếu vốn cho nên dù cố gắng mấy cũng không thể vươn lên được. Khi được chính quyền địa phương hỗ trợ bò sinh sản, tôi quyết tâm chăn nuôi, áp dụng kỹ thuật được hướng dẫn. Nhờ vậy, kinh tế gia đình dần ổn định, đến năm 2025 đã thoát nghèo”, ông Y Kha Triêk chia sẻ.
Nhờ thực hiện có hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, tỷ lệ hộ nghèo nói chung và tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh giảm mạnh. Kết quả này cho thấy sự chuyển biến rõ nét trong cách tiếp cận giảm nghèo, từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ theo nhu cầu, khả năng của từng hộ, tập trung vào các mô hình sinh kế cụ thể gắn với phát triển hạ tầng thiết yếu, góp phần thay đổi tư duy sản xuất và nâng cao năng lực tự vươn lên của người dân.
Đa dạng hóa mô hình hỗ trợ sinh kế
Theo ông Nguyễn Đức Thắng, mặc dù đạt được những kết quả tích cực, song công tác hỗ trợ sinh kế cho hộ nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số vẫn còn nhiều hạn chế. Đến nay, Đắk Lắc có địa bàn rộng, dân số trên 3,3 triệu người, gồm 47 dân tộc anh em cùng sinh sống, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 25,4%. Phần lớn đồng bào vẫn canh tác theo phương thức truyền thống, chủ yếu trồng trọt, chăn nuôi ngắn ngày, giá trị kinh tế thấp, khó tích lũy để thoát nghèo bền vững. Bên cạnh đó, toàn tỉnh hiện vẫn còn nhiều xã, thôn, buôn thuộc diện đặc biệt khó khăn, tập trung chủ yếu ở vùng sâu, vùng xa, điều kiện giao thông, giao thương còn hạn chế, đất đai kém màu mỡ, quy mô sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, thiếu liên kết theo chuỗi giá trị; một số nơi phong tục tập quán lạc hậu còn ảnh hưởng đến tư duy phát triển kinh tế, làm giảm hiệu quả của các mô hình hỗ trợ sinh kế. Một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số còn tâm lý trông chờ, ỷ lại, chưa thật sự chủ động vươn lên thoát nghèo. Ngoài ra, các mô hình, dự án hỗ trợ phát triển sản xuất thời gian qua tuy có hiệu quả nhất định nhưng còn đơn điệu, chưa đa dạng, chủ yếu tập trung vào trồng trọt, chăn nuôi quy mô nhỏ, giá trị gia tăng thấp, chưa hình thành được vùng sản xuất hàng hóa, chưa gắn với chế biến sâu và thị trường tiêu thụ ổn định. Điều này chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế của Đắk Lắk, nhất là đối với các loại cây công nghiệp dài ngày có giá trị kinh tế cao. Công tác bố trí, sắp xếp tái định cư cho đồng bào dân tộc thiểu số cũng còn chậm, một số khu tái định cư xa nơi sản xuất hoặc thiếu đất sản xuất, gây khó khăn cho người dân trong ổn định cuộc sống lâu dài. Trong giai đoạn 2021-2025, tình hình biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, ảnh hưởng nặng nề đến sản xuất và đời sống của nhân dân trên địa bàn tỉnh, nhất là các đợt thiên tai nghiêm trọng xảy ra vào những tháng cuối năm 2025 làm gia tăng nguy cơ tái nghèo...
Bước sang giai đoạn 2026-2030, trong bối cảnh Chính phủ ban hành Chương trình mục tiêu quốc gia và chuẩn nghèo đa chiều mới, Đắk Lắk xác định công tác hỗ trợ sinh kế cho đồng bào dân tộc thiểu số tiếp tục là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt. Ông Thắng cho biết, trước mắt tỉnh sẽ tập trung khắc phục hậu quả thiên tai, hỗ trợ người dân sửa chữa, xây dựng nhà ở, cung cấp cây, con giống, vật tư nông nghiệp để nhanh chóng khôi phục sản xuất. Đồng thời khẩn trương triển khai các mô hình, dự án phát triển sản xuất đã được bố trí nguồn lực kết hợp huy động mạnh mẽ các nguồn lực xã hội hóa. Về lâu dài, tỉnh Đắk Lắk cần chú trọng đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức, khơi dậy ý chí tự lực, tự cường của người dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; từng bước khắc phục tâm lý trông chờ, ỷ lại. Tăng cường vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền các cấp, coi giảm nghèo là nhiệm vụ chính trị thường xuyên, chuyển mạnh từ hỗ trợ mang tính cho không sang hỗ trợ phát triển sinh kế, tạo việc làm bền vững. Tỉnh cũng đặt mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội giúp hộ nghèo, cận nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số tiếp cận đầy đủ các dịch vụ xã hội cơ bản. Các giải pháp tăng thu nhập sẽ được triển khai đồng bộ như rà soát, bố trí đất sản xuất cho hộ nghèo, đào tạo nghề gắn với nhu cầu thị trường; tạo điều kiện tiếp cận vốn tín dụng, ưu đãi để đầu tư phát triển sản xuất. Đồng thời, tỉnh sẽ tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả thực hiện giảm nghèo nhằm bảo đảm tính thực chất, hiệu quả của các chính sách, mô hình hỗ trợ sinh kế...
