Mở rộng hệ sinh thái thanh toán xuyên biên giới

Thanh toán xuyên biên giới qua mã QR đang mở thêm cơ hội kết nối du lịch, bán lẻ và dịch vụ của Việt Nam với thị trường quốc tế. Tuy nhiên, để lợi thế về chi phí và công nghệ chuyển thành hiệu quả kinh doanh, cần mở rộng mạng lưới chấp nhận thanh toán, gắn giao dịch với quản trị bán hàng và bảo đảm an toàn trong toàn bộ quá trình vận hành.

Giảm chi phí, tăng cơ hội

Ông Ngô Xuân Bách, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty City House Việt Nam chia sẻ, khách du lịch quốc tế hiện chủ yếu thanh toán bằng thẻ và tiền mặt. Tuy nhiên tại nhiều cơ sở lưu trú, các phương thức thanh toán này chưa thật sự thuận tiện: Thu tiền mặt đòi hỏi nhân viên trực tiếp giao dịch, kiểm đếm, quy đổi ngoại tệ, trả tiền thừa và đối soát; thanh toán thẻ phát sinh chi phí giao dịch, có trường hợp thẻ không được chấp nhận.

Trong khi đó, mã QR đã được dùng phổ biến vì giúp doanh nghiệp thu tiền từ xa, giảm việc nhân viên trực tiếp giao dịch và mở thêm nguồn doanh thu. Tại doanh nghiệp này, 100% số khách du lịch trong nước đã sử dụng mã QR. Do đó, QR xuyên biên giới không đơn thuần là thêm một phương thức thanh toán mà có thể thay đổi cách doanh nghiệp vận hành và phục vụ khách quốc tế. Bởi để khai thác hiệu quả, doanh nghiệp cần điều chỉnh quy trình vận hành, có giao diện lập trình ứng dụng (API) tự động đối soát và giúp người lao động làm quen với công nghệ.

Thực tế cho thấy, việc kết nối thanh toán quốc tế vô cùng quan trọng. Nếu trải nghiệm thanh toán không thuận tiện, du khách dù có tiền cũng có thể gặp khó khăn khi chi tiêu. Theo Vụ trưởng Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) Phạm Anh Tuấn, hiện VietQRGlobal là một cấu phần của hệ thống thanh toán số Việt Nam, một thương hiệu nhận diện giúp du khách quốc tế biết nơi chấp nhận giao dịch xuyên biên giới. Mặc dù vậy, cả nước hiện có hơn 2,5 triệu đơn vị chấp nhận thanh toán nội địa, nhưng số đơn vị chấp nhận VietQRGlobal mới khoảng 154.000. Khoảng cách này đặt ra nhiệm vụ truyền thông, hướng dẫn và khuyến khích người bán tham gia, qua đó nâng hiệu quả các dự án kết nối song phương.

Ở góc độ hạ tầng, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS) Nguyễn Đăng Hùng cho biết, với vai trò vận hành hạ tầng thanh toán bán lẻ quốc gia, NAPAS phối hợp các ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán và đối tác quốc tế phát triển hệ sinh thái VietQRPay, VietQRGlobal, góp phần thúc đẩy du lịch, giao thương và hội nhập kinh tế. Đến nay, VietQRPay có 45 ngân hàng và tổ chức trung gian thanh toán tham gia triển khai. Trong khi đó, VietQRGlobal đã kết nối với sáu quốc gia gồm Thái Lan, Lào, Campuchia, Trung Quốc, Singapore và Hàn Quốc; đồng thời tiếp tục mở rộng sang các thị trường khác.

Việc mở rộng kết nối giúp người dân có thêm cơ hội sử dụng phương thức thanh toán quen thuộc khi ra nước ngoài, đồng thời tạo thuận lợi cho du khách quốc tế chi tiêu tại Việt Nam. Phó Giám đốc Kinh doanh Công ty Cổ phần Công nghệ KiotViet Ngô Trung Dũng nhìn nhận, thanh toán là bước cuối để hoàn tất đơn hàng. Khách đã chọn sản phẩm, đồng ý mua nhưng thiếu phương thức thanh toán thuận tiện thì giao dịch vẫn có thể không thành công. Vì vậy, mã QR phải gắn với quản lý bán hàng, giá trị giao dịch gắn với từng đơn hàng, khách không phải nhập số tiền, hệ thống tự cập nhật trạng thái, thuận tiện đối soát cuối ngày. Đây là cách giúp hộ kinh doanh tận dụng sức mua của khách quốc tế và đồng bộ bán hàng với thanh toán.

Phát triển mạng lưới kết nối

Mở rộng thanh toán QR xuyên biên giới không đơn thuần là kết nối các phương thức giao dịch mà còn đòi hỏi sự liên thông giữa hạ tầng tài chính, công nghệ và các lĩnh vực dịch vụ.

Theo Phó Cục trưởng Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) Bùi Nguyễn Anh Tuấn, cần xem thanh toán xuyên biên giới là “hạ tầng mềm” quan trọng của thương mại. Một giao dịch chỉ liền mạch khi hàng hóa, thông tin, logistics và thanh toán được kết nối. Nếu khâu thanh toán bất tiện, giao dịch có thể dừng ở bước cuối cùng. Bởi vậy, mã QR không nên kết thúc ở việc thanh toán thành công. Phía sau giao dịch còn có đơn hàng, hóa đơn, quản lý tồn kho, chương trình khách hàng thân thiết, khuyến mại và dữ liệu phục vụ quản trị. Khi các mắt xích này được kết nối, doanh nghiệp không chỉ số hóa giao dịch mà còn số hóa hoạt động bán lẻ.

Hiện nay, nhiều ngân hàng thương mại đã tham gia phát triển mạng lưới kết nối. BIDV cho biết đang phát triển mạng lưới theo ba lớp: Phối hợp NAPAS mở kết nối tới thị trường có nhiều khách đến Việt Nam; mở điểm chấp nhận theo hành trình từ sân bay, di chuyển đến lưu trú, mua sắm; thúc đẩy giao dịch thực tế. Các địa bàn ưu tiên gồm Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Khánh Hòa, Phú Quốc (An Giang). VietinBank cũng khai thác các chuỗi bán lẻ, trung tâm du lịch và đối tác khách hàng để phát triển dịch vụ. Còn Agribank dự kiến triển khai VietQRGlobal trong tháng 10/2026. Hướng tiếp cận là đưa tiện ích tới khách hàng nông nghiệp, nông thôn, đồng thời giúp hộ kinh doanh, làng nghề và điểm du lịch địa phương tiếp cận khách quốc tế.

Tuy nhiên, thanh toán xuyên biên giới đòi hỏi không chỉ mở rộng mạng lưới chấp nhận mà còn phải bảo đảm kết nối hệ thống, tuân thủ pháp lý và an toàn dữ liệu, bởi giao dịch qua nhiều quốc gia khiến rủi ro an ninh phức tạp hơn. Theo đó, khi thanh toán xuyên biên giới phát triển, dòng tiền và dữ liệu giao dịch phải đi qua nhiều ngân hàng, tổ chức trung gian và hệ thống thanh toán thuộc các quốc gia khác nhau. Đây là một hệ thống kết nối phức tạp, chỉ cần một mắt xích gặp vấn đề cũng có thể gây ra rủi ro nghiêm trọng. Đó còn chưa kể đến sự khác biệt về tiêu chuẩn giữa các quốc gia.

Phó Trưởng ban An ninh dữ liệu và bảo vệ dữ liệu cá nhân (Hiệp hội An ninh mạng quốc gia Việt Nam) Ngô Tuấn Anh cảnh báo tình trạng mã QR tại điểm bán có thể bị thay thế để chiếm đoạt tiền, thiết bị người dùng hoặc hệ thống trong chuỗi cũng có thể phát sinh rủi ro. Vì vậy, người dùng cần kiểm tra tên đơn vị thụ hưởng, tránh cài ứng dụng không rõ nguồn gốc. Các đơn vị xử lý dữ liệu cũng cần chú ý luồng chuyển dữ liệu cá nhân ra nước ngoài, tuân thủ quy trình và biện pháp bảo vệ.