Mở đường phục vụ chiến dịch Ðiện Biên Phủ

Ngày 27-7-1953, Hội đồng cung cấp mặt trận Trung ương được thành lập do Phó Thủ tướng Phạm Văn Ðồng làm Chủ tịch. Bấy giờ tôi đang phụ trách Thanh tra Chính phủ được cử sang làm Phó Chủ tịch Hội đồng cung cấp Mặt trận kiêm Thứ trưởng Bộ GTVT (Ðồng chí Ðào Trọng Kim vẫn làm Bộ trưởng, đồng chí Lê Dung làm Thứ trưởng Bộ GTVT). Hội đồng cung cấp Mặt trận có nhiệm vụ nghiên cứu, vạch kế hoạch, chỉ đạo việc huy động nhân lực, vật lực, bảo đảm GTVT phục vụ tiền tuyến.

Lúc này, chúng tôi được cấp trên giao nhiệm vụ mở gấp con đường để bí mật vận chuyến pháo từ Lạng Sơn và lương thực, thực phẩm vào Ðiện Biên. Trong hoàn cảnh kháng chiến, chúng ta rất thiếu cán bộ kỹ thuật. Hai đồng chí Bùi Văn Các và Lê Khắc đã học trường Cao đẳng công chính Ðông Dương có sự giúp đỡ của các chuyên gia Trung Quốc, đã thiết kế tuyến đường bộ từ Khánh Khê (Lạng Sơn) sang Thái Nguyên - Tuyên Quang (bến Bình Ca) - Yên Bái (bến Âu Lâu) - qua đèo Lũng Lô - đến bến Tạ Khoa - ra Cò Nòi nhập với đường 6 lên Sơn La - Tuần Giáo - Ðiện Biên.

Ông chỉ trên bản đồ con đường mới mở bằng các phương tiện thô sơ của gần 20 vạn dân công và thanh niên xung phong. Tôi chợt nhớ hai câu thơ "Dốc Pha Ðin chị gánh anh thồ/Ðèo Lũng Lô anh hò chị hát" của nhà thơ Tố Hữu. Ông gật gù: "Ðúng thế đấy. Bộ chỉ huy Pháp tiếp tế cho quân ở Ðiện Biên bằng đường không, không thể hiểu nổi vì sao ta kéo pháo vào được lòng chảo Ðiện Biên; vì sao ta vận chuyển được súng đạn, lương thực, thực phẩm lên mặt trận, đảm bảo cho bộ đội đánh thắng trong trận chiến đấu lịch sử".

Giờ học vi tính của học sinh
Trường dân tộc nội trú tỉnh Điện Biên.

Dân công, thanh niên xung phong, cán bộ, công nhân ngành GTVT đã kiên cường giữ vững tuyến đường bảo đảm thông xe, thông phà. Ðội 34 và đội 40 của TNXP rải quân trên các cung đường dài 300 km, mà trọng điểm là đèo Pha Ðin, ngã ba Cò Nòi, cầu Tà Vài, trục đường Tuần Giáo - Ðiện Biên, bằng mọi giá bảo đảm mạch máu giao thông thông suốt. Các đồng chí Trịnh Văn Huyền, Cao Xuân Thọ, Trần Cam, Nguyễn Tiến Thụ, Ðinh Trung Khải... là những kiện tướng phá bom. Ðường vận chuyển từ hậu phương ra hỏa tuyến được ta chia thành 3 tuyến:

Tiền tuyến: Do Tổng cục cung cấp phụ trách.

Trung tuyến: Do Hội đồng cung cấp mặt trận phụ trách.

Hậu tuyến: Do các khu III, IV, Tây Bắc phụ trách.

Tính chung trong cả chiến dịch, trên tuyến đường do Hội đồng cung cấp Mặt trận phụ trách đã vận tải được 1.542.734 tấn/km với các phương tiện vận tải thô sơ là chính (xe ngựa, xe trâu bò, ngựa thồ, thuyền, xe đạp). Xe ô-tô lúc này chỉ có hơn 100 xe (kể cả 41 xe quân sự) một con số rất khiêm tốn so với 29.991 xe đạp thồ.

Ðã có nhiều cá nhân và tập thể đạt thành tích xuất sắc trong những ngày "mưa dầm, cơm vắt" được tặng thưởng Huân chương. Ðồng chí Ninh, một đêm lái xe 145 km. Ðồng chí Sỹ, một đêm đi ba chuyến, vượt đèo Lũng Lô 138 km bằng chiếc xe than. Ðồng chí Ty, thồ 320 kg trên chiếc xe đạp. Ðại đội 32 và đại đội 6 thường bảo đảm cung độ, tiết kiệm xăng dầu, tự sửa chữa xe chạy cho chiến dịch. Còn nhiều gương anh dũng nữa mà tôi không nhớ hết. Gạo, thịt, muối... từ Nậm Cúm về, từ Hòa Bình lên, từ Tuyên Quang sang, ngày đêm chảy về Ðiện Biên. Những tuyến đường mới mở có ý nghĩa quan trọng, để đưa pháo và thực phẩm từ Lạng Sơn vào Ðiện Biên Phủ.

Tôi nhìn lại con đường dài 300 km, được mở chỉ trong vài tháng. Không thể hình dung hết, tính đếm hết bao nhiêu máu và mồ hôi của các chiến sĩ và dân công đã đổ xuống để mở đường, cho những chuyến vận tải chở hàng hóa và những chú "voi chiến". Sức mạnh để làm nên chiến thắng Ðiện Biên Phủ bắt nguồn từ những người dân, người chiến sĩ, Kinh có, Tày, Nùng, Thái, Mường đều có, đã hy sinh lặng lẽ "không sờn lòng, không tiếc nuối tuổi xanh" vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Bến Bình Ca, bến Âu Lâu, đèo Lũng Lô, đèo Pha Ðin... những địa danh đã ghi sâu vào ký ức của ông và các đồng chí, đồng đội của ông, những người lính già đã đi qua hai cuộc trường chinh. Ông tâm đắc bảo tôi: "Chị còn nhớ trong lịch sử khi nhà Trần đánh quân Nguyên, Trần Hưng Ðạo tổ chức cho quân chặn đánh đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ triệt hậu cần địch làm thế giặc suy yếu hẳn. Ðến trận Biện Biên Phủ, quận đội Pháp tập trung lực lượng ở giữa lòng chảo Ðiện Biên đã sai lầm, không tính đến sức mạnh kháng chiến của toàn dân, mở đường thắng lợi, giữ vững mạch máu giao thông thông suốt, bảo đảm vận chuyển vũ khí, lương thực, thực phẩm theo yêu cầu của Mặt trận, góp phần quan trọng vào chiến công vĩ đại của dân tộc".