Mở cơ chế đặc thù để khai thác hiệu quả nhà đất dôi dư

Chiều 26/6, tại Hà Nội, Bộ Tài chính tổ chức Hội nghị triển khai Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP ngày 24/6/2026 của Chính phủ về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính.

Còn hơn 11.000 cơ sở nhà, đất cần tiếp tục xử lý

Phát biểu khai mạc hội nghị, Thứ trưởng Tài chính Tạ Anh Tuấn, quán triệt các quan điểm, chủ trương, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Bộ Tài chính đã rà soát toàn bộ hệ thống pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công; trình cấp có thẩm quyền xem xét, ban hành và ban hành theo thẩm quyền 2 luật sửa đổi, bổ sung Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, 22 nghị định, 2 quyết định của Thủ tướng Chính phủ và 14 thông tư.

Đồng thời, Bộ Tài chính đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ ban hành 6 công điện và ban hành 25 văn bản hướng dẫn chung để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi.

Với sự vào cuộc tích cực của các bộ, cơ quan Trung ương, cấp ủy và chính quyền địa phương, cơ sở vật chất cho các cơ quan, đơn vị, các cấp chính quyền đã được đáp ứng kịp thời, không làm gián đoạn công tác quản lý nhà nước, cung cấp dịch vụ công cho xã hội.

Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn nhấn mạnh, đây là sự nỗ lực lớn trong bối cảnh khối lượng công việc phát sinh lớn, chưa có tiền lệ.

Bên cạnh kết quả đạt được, Thứ trưởng Tài chính Tạ Anh Tuấn cũng cho rằng nhiệm vụ trong thời gian tới còn rất lớn và nhiều thách thức. Yêu cầu đặt ra là phải đưa các cơ sở nhà, đất dôi dư vào khai thác, xử lý triệt để, tức là các cơ sở nhà, đất này phải thực sự được khai thác, sử dụng, đóng góp vào phát triển kinh tế-xã hội của địa phương và cả nước, không chỉ dừng lại ở kết quả trên hồ sơ, giấy tờ.

Theo tổng hợp từ báo cáo của các bộ, ngành, địa phương, cả nước còn hơn 11.000 cơ sở nhà, đất đã hoàn thành việc thu hồi, chuyển giao về địa phương nhưng cần tiếp tục xử lý bước 2.

Trên cơ sở nắm bắt tình hình thực tiễn, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ ban hành Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và sắp xếp đơn vị hành chính.

Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn cho biết, tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết là tạo các giải pháp chính sách để triển khai thuận lợi hơn, nhanh hơn và hiệu quả hơn việc xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư; sớm đưa tài sản vào sử dụng, tránh thất thoát, lãng phí.

Nghị quyết cũng đặt trọng tâm vào phân cấp, phân quyền mạnh hơn gắn với trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương, đơn vị và người đứng đầu; đơn giản hóa thủ tục hành chính nhưng vẫn bảo đảm công khai, minh bạch, chặt chẽ trong xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư; phòng ngừa thất thoát, lãng phí, tiêu cực trong quản lý, khai thác và sử dụng tài sản công.

Theo đó, địa phương không chỉ là cơ quan tổ chức thực hiện mà còn được trao cơ chế, thẩm quyền đặc thù để chủ động quyết định và đẩy nhanh tiến độ xử lý đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư thuộc phạm vi quản lý, với tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn cũng lưu ý, Nghị quyết chỉ là giải pháp hỗ trợ, tạo hành lang pháp lý thuận lợi. Yếu tố quyết định tới tiến độ, kết quả sắp xếp, xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư vẫn là khâu tổ chức thực hiện.

“Kinh nghiệm cho thấy, ở đâu cấp ủy và chính quyền chủ động, huy động được sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị thì ở đó cho kết quả tốt và ngược lại. Chúng ta phải đặt vấn đề vì sao cùng một mặt bằng chính sách, có nơi làm rất tốt, nhưng cũng có nơi còn rất nhiều cơ sở nhà, đất dôi dư chưa xử lý được”, Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn nêu rõ.

Bốn nhóm cơ chế đặc thù để đưa tài sản vào khai thác

Phát biểu tại hội nghị, ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý công sản, Bộ Tài chính cho biết, thời gian qua, thực hiện các chủ trương của Đảng, Quốc hội và Chính phủ về sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và xây dựng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, các bộ, ngành, địa phương đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bố trí, sắp xếp và xử lý tài sản công, đặc biệt là nhà, đất dôi dư phát sinh sau quá trình sắp xếp.

Tuy nhiên, việc khai thác, xử lý các cơ sở nhà, đất này đang gặp nhiều khó khăn do số lượng lớn, phân tán trên phạm vi cả nước. Nhiều cơ sở có quy mô nhỏ lẻ, nằm ở vùng sâu, vùng xa, khu vực có nhu cầu thị trường thấp; nhiều trường hợp hồ sơ pháp lý chưa đầy đủ, bị thất lạc hoặc đang có tranh chấp, lấn chiếm.

Theo Cục trưởng Nguyễn Tân Thịnh, nếu thực hiện theo quy trình thông thường quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành sẽ khó đáp ứng yêu cầu xử lý nhanh, triệt để theo yêu cầu của cấp có thẩm quyền.

Nghị quyết số 31 được ban hành với mục tiêu trọng tâm là đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư; sớm đưa các tài sản này vào sử dụng, khai thác hiệu quả; hạn chế tối đa tình trạng bỏ trống, xuống cấp, thất thoát và lãng phí tài sản công.

Để đạt mục tiêu này, Nghị quyết số 31 quy định bốn nhóm cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư.

Thứ nhất, tăng cường phân cấp, phân quyền. Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh được quyết định việc quản lý, khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư, kể cả tài sản do Trung ương chuyển giao hoặc địa phương thu hồi; đồng thời được điều chỉnh các quyết định giao, điều chuyển, chuyển giao nhà, đất và quyết định định mức chi cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà. Thủ trưởng tổ chức quản lý, kinh doanh nhà và Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã cũng được phân quyền phê duyệt đơn giá cho thuê nhà.

Thứ hai, cắt giảm thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian xử lý. Nghị quyết bãi bỏ hoặc đơn giản hóa nhiều thủ tục như không phải thực hiện lại thủ tục giao tài sản đối với nhà, đất đã chuyển giao về địa phương; bãi bỏ thủ tục xây dựng bảng giá cho thuê nhà và rút gọn thủ tục chuyển giao nhà, đất dôi dư từ Trung ương về địa phương.

Thứ ba, tạo cơ chế thuận lợi để khai thác hiệu quả nhà, đất dôi dư thông qua việc cho phép khai thác một số trường hợp chưa hoàn thiện hồ sơ pháp lý hoặc chưa điều chỉnh quy hoạch; nâng thời hạn cho thuê tối đa từ 5 năm lên 10 năm và bổ sung phương thức chào giá cạnh tranh.

Thứ tư, bổ sung cơ chế xử lý linh hoạt đối với một số trường hợp đặc biệt như cho phép phá dỡ công trình không còn phù hợp để thực hiện phương án sử dụng mới; điều chỉnh cơ chế xử lý tài sản gắn liền với đất và cho phép chuyển đổi công năng sử dụng nhà, đất trước, cập nhật quy hoạch sau.

Theo Bộ Tài chính, các cơ chế đặc thù của Nghị quyết được áp dụng trong thời hạn 5 năm. Sau một năm triển khai, Bộ sẽ chủ trì sơ kết, đánh giá kết quả thực hiện để báo cáo Chính phủ, làm cơ sở hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan.