Miền trung gánh chịu nhiều thảm họa thiên tai

Tính thất thường của thời tiết ngày càng tăng

Từ xưa đến nay, thời tiết bao giờ cũng mang tính thất thường. Nhưng những năm gần đây do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu toàn cầu, thời tiết ở nước ta có những biến động bất thường khá rõ.

Quy luật thời tiết ở nhiều vùng bị phá vỡ. Những hiện tượng như mưa phùn, mưa ngâu, mưa rươi ở Bắc Bộ không còn biểu hiện rõ nét, mưa, lũ, bão cũng không còn theo quy luật như những thập kỷ trước đây.

Có thể nhận định: Năm 2007 tình hình thời tiết, khí hậu, thủy văn ở nước ta có những diễn biến bất thường. Mùa khô năm 2006-2007 là năm thứ tư liên tiếp xảy ra tình trạng thiếu hụt nguồn nước, hạn hán xảy ra ở nhiều khu vực từ Bắc Bộ vào đến Nam Bộ, nặng nhất là vùng Nam Trung Bộ.

Ngay từ đầu tháng 1 đã xuất hiện áp thấp nhiệt đới ở vùng biển phía nam. Giông tố và lốc xoáy xảy ra nhiều, liên tiếp và trên diện rộng ở hầu hết các tỉnh thuộc vùng núi phía bắc, miền trung, Tây Nguyên và khu vực Nam Bộ; trong đó nhiều tỉnh xảy ra 2-3 trận lốc.

Trong khoảng thời gian hơn một tháng (từ đầu tháng 10 đến 12-11), các tỉnh miền trung liên tiếp xảy ra những đợt mưa, lũ lớn, nhiều sông xảy ra 4-5 đợt lũ, mức nước trên nhiều triền sông lũ cao xấp xỉ hoặc vượt cả mưa lũ lịch sử đã từng xảy ra như sông Bưởi, sông Chu, sông Lèn, sông Lạch Trường (Thanh Hóa), sông Hiếu (Nghệ An), sông Ngàn Sâu (Hà Tĩnh), sông Gianh (Quảng Bình), sông Vu Gia và Thu Bồn (Quảng Nam). Các sông ở Bình Ðịnh, Phú Yên đều ở mức lớn hơn hoặc tương đương với mức lũ đo được của năm 1999.

Từ đầu năm đến nay, có bảy cơn bão và bốn áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Ðông (tương đương mức trung bình nhiều năm); trong đó có năm cơn bão (số 1, số 2, số 4, số 5 và số 7) và ba áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng trực tiếp đến nước ta. Riêng cơn bão số 2 và số 5 kèm theo mưa, lũ lớn sau bão đã gây nhiều thiệt hại về người, nhà cửa và tài sản của các tỉnh thuộc miền trung và Tây Nguyên.

Trong khi các tỉnh thuộc Nam Bộ lượng mưa nhiều bất thường, vượt mức trung bình nhiều năm 10-20%, có nơi vượt tới 37% như Bạc Liêu, thì nhiều nơi thuộc Bắc Bộ lượng mưa lại thiếu hụt, mùa mưa kết thúc sớm làm cho nhiều hồ chứa ở trung du, miền núi đến nay chỉ trữ được trên dưới 50% lượng nước theo thiết kế, báo trước vụ đông xuân này sẽ rất khó khăn về nước.

Năm nay là năm thứ ba liên tiếp mức lũ trên các triền sông ở Bắc Bộ rất thấp (dưới báo động cấp 2). Lũ trên hệ thống sông Cửu Long về muộn khoảng hơn một tháng so với quy luật, đỉnh lũ cũng chỉ ở mức xấp xỉ trung bình nhiều năm và rút sớm, cũng là điều bất lợi về nguồn nước tưới đối với sản xuất cuối vụ đông xuân và xuống giống vụ hè thu năm tới, thậm chí còn có khả năng thiếu nước sinh hoạt đối với dân cư ở vùng ven biển, vùng cửa sông do mặn lấn sâu.

Thiệt hại nặng nề và nguyên nhân

Theo số liệu thống kê của Văn phòng Ban Chỉ đạo PCLB T.Ư, tính đến ngày 15-12, các loại thiên tai như lốc, mưa đá, sét, bão, lũ trên địa bàn cả nước đã làm 462 người chết, 33 người mất tích, 856 người bị thương. 8.755 ngôi nhà, 4.593 phòng học, 1.151 cơ sở y tế bị đổ, trôi, hư hỏng, gần 700 nghìn nhà bị ngập và hư hại nhẹ. 165.409 ha lúa bị ngập, trong đó mất trắng 33.064 ha; 210.980 ha hoa màu, mất trắng 37.768 ha. 308 tàu, thuyền bị chìm và hư hỏng; ngập 18.683 ha nuôi trồng thủy sản.

Trên hệ thống giao thông, hơn 7,2 triệu m3 đất, đá bị cuốn trôi, sạt lở, gần 3.000 cầu, cống bị cuốn trôi, sập và hư hỏng. Hơn năm triệu m3 đất, đá ở các công trình thủy lợi bị cuốn trôi, sạt lở và bồi lấp, gần 2.000 công trình thủy lợi nhỏ bị hư hỏng. Một số tuyến điện cao thế, hạ thế, hệ thống thông tin liên lạc ở miền trung bị hư hỏng.

Tổng thiệt hại về vật chất ước tính lên tới 11.520 tỷ đồng. Ðây là năm thiệt hại về người và vật chất do thiên tai gây ra nặng nề nhất kể từ năm 1999 cho đến nay.

Trong tổng số người chết do thiên tai, thì tố lốc, sét làm chết 102 người, một người mất tích và 241 người bị thương. Lũ quét và sạt lở đất làm chết 32 người, sáu người mất tích và bị thương sáu người. Số người chết, mất tích và bị thương còn lại chủ yếu do lũ gây ra ở các tỉnh thuộc khu vực miền trung.

Thiệt hại về vật chất cũng tập trung chủ yếu ở khu vực này và một phần ở Tây Nguyên và vùng núi phía tây Bắc Bộ thuộc địa bàn hai tỉnh Hòa Bình, Sơn La.

Riêng cơn bão số 5, sau khi đổ bộ vào Ðèo Ngang, ranh giới giữa hai tỉnh Hà Tĩnh - Quảng Bình với cấp gió 11-12, giật trên cấp 12 đã gây mưa to đến rất to trên địa bàn các tỉnh Nghệ An, Thanh Hóa, Hòa Bình, Sơn La, Ninh Bình làm 88 người chết, tám người mất tích và 180 người bị thương. Gần hai nghìn nhà bị đổ, trôi, hơn 100 nghìn nhà bị ngập. Các công trình giao thông, thủy lợi bị sạt lở hơn 3 triệu m3 đất đá. Ước tính thiệt hại về vật chất do bão số 5 gây ra là 3.215 tỷ đồng.

Ðợt mưa lũ lớn do ảnh hưởng của bão số 6 suy yếu trên biển, do ảnh hưởng của áp thấp nhiệt đới và gió mùa đông bắc tràn về từ ngày 28-10 đến 5-11 ở các tỉnh miền trung cũng làm 94 người chết, năm người mất tích. Thiệt hại về vật chất khoảng 1.173 tỷ đồng.

Thiệt hại về nhà cửa, công trình giao thông, thủy lợi, hệ thống điện, thông tin liên lạc do gió to, lũ lớn vượt quá sức chống đỡ của các công trình là điều bất khả kháng. Nhưng số người chết quá nhiều do lũ lớn thì cần làm rõ nguyên nhân, xác định cho được những yếu kém, bất cập để nhanh chóng khắc phục nhằm giảm thiểu thiệt hại về tính mạng do lũ lụt gây ra.

Trong năm 2007, số ngư dân bị chết trên biển do bão rất ít do công tác thông tin về bão kịp thời, do chỉ đạo chặt chẽ việc kêu gọi tàu thuyền về nơi trú ẩn hoặc tránh bão an toàn, do ý thức người dân đã chấp hành nghiêm túc sự chỉ đạo của các cấp, các ngành, các địa phương. Trong khi đó, số người chết do lũ chủ yếu ở vùng ngập sâu là do không có nơi trú tránh an toàn, lũ cao nhiều đợt liên tiếp.

Mặt khác, số người chết do bất cẩn cũng là con số không nhỏ, chủ yếu là đi qua vùng có nước chảy xiết, đi đò ngang khi lũ lớn, vớt củi, thậm chí là đi chơi trong lũ.

Mặc dù trước mỗi trận bão, đợt mưa lũ lớn, các công điện của Thủ tướng Chính phủ, của Ban Chỉ đạo PCLB T.Ư đều chỉ đạo rất cụ thể việc bảo đảm an toàn tính mạng người dân, nghiêm cấm vớt củi, phải có người canh gác, thường trực ở các bến đò, các ngầm và khu vực lũ chảy xiết để quản lý việc đi lại, nhưng ở hầu hết các địa phương nhiều huyện, xã thực hiện chưa nghiêm túc cho nên những cái chết thương tâm này vẫn xảy ra khá phổ biến.

Mặt khác, người dân chưa nhận thức được hiểm họa thiên tai, chưa có ý thức tự bảo vệ tính mạng của mình là mặt còn rất yếu kém trong công tác hướng dẫn, tuyên truyền, giáo dục về thiên tai cho cộng đồng ở các địa phương.

Qua các đợt lũ lớn ở miền trung vừa qua đã bộc lộ rõ việc quy hoạch dân cư, di dời dân ra khỏi vùng có nguy cơ lũ quét, sạt lở cao ở nhiều địa phương triển khai chậm; giải pháp né tránh lũ nhằm bảo đảm an toàn tính mạng ở vùng thường ngập lụt chưa rõ ràng, cụ thể và kém hiệu quả; các hồ chứa lớn ở khu vực miền trung hầu như không phát huy được nhiệm vụ cắt lũ do chưa có quy trình vận hành hợp lý; việc nâng cấp hệ thống đê điều, nhất là cứng hóa mặt đê đáp ứng yêu cầu cứu nạn, cứu hộ ở các tuyến đê trọng điểm còn chậm và thiếu đồng bộ đã hạn chế nhiều đến việc phòng, chống và khắc phục hậu quả thiên tai.

Công tác chỉ đạo, khắc phục và những vấn đề cần quan tâm

Mấy năm gần đây, Ðảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm đến việc phòng, chống và giảm nhẹ thiệt hại thiên tai. Ngay từ đầu tháng 4-2007, Thủ tướng Chính phủ đã ra Chỉ thị về việc tăng cường công tác PCLB, tìm kiếm cứu nạn và giảm nhẹ thiệt hại năm 2007. Trong từng trận bão, cơn lũ lớn, Thủ tướng Chính phủ, Văn phòng Ban chỉ đạo PCLB T.Ư đều có công điện Chỉ đạo cụ thể việc phòng, tránh và khắc phục hậu quả. Ủy ban quốc gia tìm kiếm cứu nạn phối hợp chặt chẽ với Ban Chỉ đạo PCLB T.Ư, lực lượng quân đội, công an và các lực lượng vũ trang, dân quân tự vệ, xung kích ở các địa phương là lực lượng nòng cốt trong việc di dời dân ra khỏi vùng nguy hiểm, cứu nạn, cứu hộ, cho nên đã giảm được nhiều thiệt hại về tính mạng và tài sản của nhân dân.

Từ đầu năm 2007 đến nay, Chính phủ đã hỗ trợ 1.359,3 tỷ đồng; 35.750 tấn gạo; các tỉnh cũng cứu trợ gần 200 tấn mì ăn liền, 80 tấn gạo để hỗ trợ nhân dân vùng ngập lụt. Hưởng ứng lời kêu gọi của Ủy ban T.Ư MTTQ Việt Nam, các cơ quan, đoàn thể, doanh nghiệp, đồng bào cả nước và kiều bào ở nước ngoài và các tổ chức quốc tế đã ủng hộ đồng bào vùng bị lũ lụt hơn 60 tỷ đồng. Ðây là sự hỗ trợ, giúp đỡ kịp thời, thiết thực giúp nhân dân bị thiệt hại vượt qua khó khăn, hoạn nạn, sớm ổn định đời sống và khôi phục sản xuất.

Ðể giảm nhẹ thiệt hại do thiên tai gây ra một cách thiết thực và bền vững, các ngành chức năng cần đẩy nhanh việc thực hiện các chương trình cấp quốc gia đã được Chính phủ phê duyệt như: Chương trình nâng cấp đê biển, đê sông; Chương trình bảo đảm an toàn cho ngư dân - khu neo đậu tàu thuyền; Chương trình bảo đảm an toàn dân cư trong vùng ngập lũ; Quy hoạch, khoanh vùng phòng, tránh lũ quét, sạt lở đất; Tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền, giáo dục về phòng, tránh và giảm nhẹ thiên tai cho cộng đồng dân cư theo phương châm "bốn tại chỗ"; Nâng cao năng lực chỉ đạo, cứu hộ cho lực lượng phòng, chống thiên tai các cấp; Mua sắm thêm các phương tiện xuồng, ca-nô loại trung bình và nhỏ để nâng cao hiệu quả cứu hộ tại chỗ cho các cơ sở...