Lên núi Thái Sơn

Văn tâm điêu long là gì?

“Văn tâm điêu long” của tác giả Lưu Hiệp là tác phẩm luận đề về lý luận văn học và triết học của Trung Quốc thời cổ đại, ra đời khoảng thế kỷ thứ V, thứ VI trong giai đoạn triều đại Tề - Lương.

Nguyên gốc của “Văn tâm điêu long" chỉ vẻn vẹn… 20 trang, nhưng số lượng bình chú của tác phẩm này tính đến nay lên tới hàng chục nghìn trang. Như vậy để có thể hiểu được phần nào "Văn tâm điêu long" bất kỳ ai dù muốn hay không cũng phải đi qua các bản bình chú.

Hơn nữa “Văn tâm điêu long” được thể hiện ngôn ngữ ngắn gọn, súc tích nhưng lại rất hoa mỹ. Tri thức của tác phẩm thể hiện của thời đại mà dung hòa giữa ba tư tưởng lớn là Nho, Phật, Đạo và ảnh hưởng của Huyền học, cho nên để diễn dịch được không khác gì lên núi Thái Sơn.

Nhận đề tài từ thầy giáo Phạm Ánh Sao, một chuyên gia nghiên cứu Hán Nôm, sinh viên Nguyễn Phúc Anh chỉ có hai ngày suy nghĩ, cân nhắc và quyết định tự mình đi vào tìm hiểu ngọn núi Thái Sơn này.

Tìm đường lên núi

Nguyễn Phúc Anh sinh ra và lớn lên ở vùng đất Đông Anh, ngoại thành Hà Nội, thi vào ngành Hán Nôm theo ý thích cá nhân mà hành trang mang theo chẳng có gì ngoài ý chí và nghị lực.

Ngày đầu tiên bước lên giảng đường một nửa chữ Hán cũng chưa biết. Phúc Anh nhớ lại, những ngày đầu học chữ Hán em được thầy Đinh Thanh Hiếu cầm tay uốn cho từng nét, giải thích từng nghĩa.

Phúc Anh cũng được các giáo sư, các chuyên gia nghiên cứu trong bộ môn Hán Nôm truyền cho cách học thứ ngôn ngữ thuộc vào nhóm ngôn ngữ phức tạp nhất nhân loại này.

Đó là phương pháp học qua từ nguyên học. Người học phải nắm chắc khoảng 500 từ nguyên, từ đó có thể mở rộng ghi nhớ hàng vạn từ khác thay vì học nhớ từng chữ.

Đồng thời em sử dụng hệ thống sách tra cứu như từ điển, các tài liệu bằng chữ Hán để tăng cường năng lực giải nghĩa một cách sâu sắc hơn. Em đã sưu tập được trên 10 bộ từ điển thuộc vào loại lớn nhất của đất nước có trên 1,3 tỷ người này để phục vụ cho học tập và nghiên cứu lâu dài.

Chính vì vậy trước lúc nhận đề tài em đã có vốn liếng tiếng Hán kha khá. Để thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học Nguyễn Phúc Anh đã chuẩn bị cho mình khối tư liệu khá đồ sộ. Hiện nay “gia sản” phục vụ cho Văn tâm điêu long là 50 bản bình chú với dung lượng trên dưới 1000 trang một bản bình chú.

Đa phần các bản bình chú em sưu tầm được ở hai thời đoạn: cổ chú (thuộc đời Thanh) và tân chú (từ 1919 lại nay). Phần lớn khối tư liệu này em khai thác qua mạng internet, tìm hiểu qua hệ thống thư viện, qua các thầy cô giáo… hoặc gửi mua ở nước ngoài.

Khám phá

Khi được hỏi: Với số lượng hàng chục nghìn trang bình chú của tác phẩm: “Văn tâm điêu long”, làm sao em có thể đọc được hết để có khả năng đưa ra luận giải của mình? Phúc Anh thành thực trả lời: Đúng vậy, em không thể đọc được hết trong một thời gian ngắn. Em đọc lịch sử vấn đề của các công trình đã nghiên cứu để lựa chọn.

Các nhà nghiên cứu “Văn tâm điêu long” kéo dài hàng nghìn năm được phân chia thành sáu thời kỳ, em chọn đại diện của từng thời kỳ để nghiên cứu trước.

Đề tài nghiên cứu của em chỉ giới định ở một phạm vi nhỏ, đó là bước đầu luận giải nhan đề của tác phẩm văn học, triết học cổ này. Nhận thức được ý nghĩa của tên gọi tác phẩm, cũng là quá sức rồi, bởi vì đối với Văn tâm điêu long, tên gọi là tư tưởng, là nội dung của tác phẩm, đồng thời cũng thể hiện sự tài hoa của tác giả. Đề tài nghiên cứu em thực hiện chỉ là một góc nhỏ của một công trình  lớn với nhiệm vụ nghiên cứu một mạch hệ thống lý luận văn học cổ Trung Quốc từ khởi nguyên đến trước thời kỳ Âu hóa. Từ đó tìm lại nguồn gốc lý luận văn học của ta và sự ảnh hưởng của nó trong quá trình phát triển mà các thầy cô giáo khoa Văn học đang thực hiện.

Hơn năm mươi trang viết chính văn và gần 100 trang phụ chú khác, với khả năng thuyết trình, Nguyễn Phúc Anh đã lần lượt vượt qua các hội đồng thẩm định và được các hội đồng đánh giá cao. Đặc biệt tại hội đồng xét tặng giải cấp Bộ em đã tạo nên sự chú ý của 17 thành viên là giáo sư, phó giáo sư khoa học tự nhiên và khoa học xã hội. Kết quả, đề tài đoạt giải nhất và được Bộ Giáo dục và Đào tạo tặng bằng khen.

Những người chỉ hướng

Nhắc đến thầy hướng dẫn, Nguyễn Phúc Anh cảm động nói: Em không có cách gì để cảm ơn thầy một cách đầy đủ. Thầy không chỉ tận tình hướng dẫn, động viên em trong những lúc khó khăn mà thày còn san sẻ đồng lương khiêm tốn để em mua tài liệu, trong lúc sức khỏe của thầy đang cần thuốc.

Em cũng được các thầy trong bộ môn Hán Nôm, đặc biệt là các giảng viên trẻ: Đinh Thanh Hiếu, Nguyễn Thanh Diên…đã giúp đỡ em học tập. Các giáo sư, phó giáo sư: Lê Chí Quế, Trần Ngọc Vương, Trần Nho Thìn, Nguyễn Kim Sơn, Nguyễn Ngọc San…đọc, góp ý cho đề tài nghiên cứu. Em cảm thấy môi trường học tập và nghiên cứu ở khoa Văn học thật tuyệt vời, tạo điều kiện cho em được thử sức mình trong nghiên cứu khoa học.

Cuối cùng Phúc Anh muốn dành tình cảm cho gia đình, đặc biệt là mẹ. Trong lúc em đang thực hiện đề tài nghiên cứu thì mẹ em bị tai nạn lao động phải nằm viện dài ngày, làm cho gia đình sa sút về kinh tế, đối với riêng em là một chấn thương về tinh thần rất lớn, tưởng chừng phải bỏ cuộc.

Nằm trên giường bệnh, dù đau đớn nhưng mẹ vẫn động viên em đừng phụ lòng các thầy cô giáo, tiếp tục học tập, nghiên cứu và em đã vượt qua. Phúc Anh vừa đam mê nghiên cứukhoa học vừa học tập tốt. Kết quả học tập hàng năm em luôn đạt loại giỏi.