Bắc Ninh vốn nổi danh là vùng đất Kinh Bắc nghìn năm văn hiến, quê hương quan họ, với hệ thống di tích, không gian văn hóa và lễ hội truyền thống phong phú. Trong đó, Đền Thần Nông tại xã Cẩm Lý là một địa điểm gắn với tín ngưỡng thờ Đức Thần Nông và những thực hành văn hóa đặc sắc của cư dân nông nghiệp.
Điểm nhấn của Lễ hội “Hướng về cội nguồn-Tri ân tiên tổ” là nghi lễ rước trà và dâng trà lên Đức Thần Nông - vị thần trong tâm thức dân gian có công tìm ra ngũ cốc nuôi dưỡng con người, cây thuốc chữa bệnh và được tôn vinh là Thủy Tổ khai nông, khai dược, khai trà.
Nghi lễ có sự tham gia của nghệ nhân văn hóa trà Đào Đức Hiếu, kết hợp tinh hoa trà Việt với nghi thức truyền thống, tạo nên một không gian trang nghiêm, lắng đọng. Chén trà trong nghi lễ không chỉ mang ý nghĩa vật phẩm dâng cúng mà còn trở thành biểu tượng của sự tri ân đối với vị tiền nhân được cho là đã mở ra những tri thức đầu tiên về nông nghiệp, dược liệu và trà.
Trong văn hóa Việt Nam, tín ngưỡng thờ Thần Nông là một tín ngưỡng lâu đời, gắn với đời sống của cư dân trồng lúa nước và được thể hiện qua nhiều nghi lễ khác nhau ở các dân tộc, vùng miền.
Riêng với cây trà, theo truyền thuyết, trong quá trình nếm cây cỏ để tìm thuốc, Đức Thần Nông từng trúng phải thảo mộc độc khiến cơ thể mệt lả. Ngài tình cờ phát hiện một loài lá rừng khi nấu trong nước sôi tỏa hương thơm, giúp tỉnh táo và giải độc - đó chính là cây trà. Từ một vị thuốc, trà dần đi vào đời sống cư dân lúa nước, hiện diện từ chõng nước đầu làng đến chốn cung đình, từ lễ thờ cúng tổ tiên đến cưới hỏi, giao tiếp, qua đó hình thành những giá trị đặc sắc của văn hóa trà Việt.
“Với tâm nguyện phụng sự, là người giữ chân nhang ngọn khói, chúng tôi mong lễ hội không chỉ là thực hành tín ngưỡng mà còn là gạch nối giữa thế hệ trẻ với nguồn cội, góp phần gìn giữ trọn vẹn không gian thiêng và nét đẹp văn hóa tâm linh của quê hương”, Trưởng Ban tổ chức lễ hội Nguyễn Hoàng Diệu Ngân chia sẻ.
Theo bà Diệu Ngân, tinh thần dấn thân, lòng bác ái từ hình tượng Đức Thần Nông “nếm bách thảo” để tìm ra cây thuốc chữa bệnh, cứu người cùng những giá trị y học bản địa mà Thủy Tổ truyền lại là kho tàng vô giá cần được bảo tồn và nối tiếp.
Trong định hướng thời gian tới, bên cạnh việc chuẩn hóa nghi thức và kết nối Đền Thần Nông với các tuyến du lịch di sản Kinh Bắc, việc phát triển vùng dược liệu sạch, bảo tồn giống trà cổ và tôn vinh nghệ nhân Đông y, nghệ nhân trà cũng được chú trọng. Đây được xem là hướng tiếp cận nhằm gắn giá trị di sản với phát triển bền vững, góp phần phát huy không gian văn hóa tâm linh Đền Thần Nông trong đời sống đương đại.
