Khoản “nợ xấu” mang tên 167

Người vay, muôn kiểu khó

Điện Biên Đông là huyện hoàn thành sớm nhất chương trình hỗ trợ hộ nghèo làm nhà 167, được UBND tỉnh biểu dương trong một hội nghị chuyên đề tổ chức chiều 2-10-2010. Nay, sau gần 10 năm, chính Điện Biên Đông đang gặp nhiều khó khăn trong thu lãi và đôn đốc nợ vay Chương trình 167. Toàn huyện có 2.644 hộ nghèo của 14 xã và thị trấn thuộc diện hỗ trợ làm nhà ở theo Quyết định 167. Trong tổng số vốn huy động thời điểm năm 2010 là 69,8 tỷ đồng, vốn của Ngân hàng Chính sách xã hội huyện cho vay hơn 20,3 tỷ đồng (trong đó mỗi hộ được vay tám triệu đồng).

Thời gian vay vốn theo Chương trình 167 là 10 năm; bên cạnh đó, hộ nghèo được hưởng ưu đãi “ân hạn” vay trong 5 năm đầu. Điều đó có nghĩa là thay vì thu lãi hằng tháng, toàn bộ số tiền lãi trong 5 năm đầu sẽ được dồn lại để thu sau. Tuy nhiên, vì nghĩ rằng 5 năm đầu không tính lãi cho nên khi nhận được thông báo trả lãi vay, nhiều người hồ nghi, thắc mắc; có người hiểu nhưng không chuẩn bị gây trở ngại cho công tác thu nợ của ngân hàng.

Bản Tìa Ghếnh C, xã Keo Lôm được coi là có nhiều lợi thế so với rất nhiều bản vùng cao của huyện Điện Biên Đông, song hầu hết hộ nghèo được vay làm nhà 167 đều không có khả năng trả lãi và gốc. Trưởng bản Tìa Ghếnh C Vừ Súa Tùng, cho biết: Bản có 22 hộ nghèo, trong đó chín hộ được hỗ trợ vay vốn Ngân hàng Chính sách xã hội làm nhà theo Quyết định 167. Đến nay, cả bản mới chỉ có hộ chị Vừ Thị Má trả được khoản vay; còn tám hộ gần như không có khả năng hoàn trả lãi và tiền gốc vay là 10,4 triệu đồng. Hiện, lương thực hằng ngày của họ cũng trông đợi sự hỗ trợ của Nhà nước và các tổ chức xã hội; cá biệt có hộ chỉ sau Lễ công bố hoàn thành Chương trình làm nhà 167 có vài ngày, đã dỡ dần vật liệu (tấm lợp, ván thưng...) mang đi bán!

Tại bản Cha Cuông, xã Ẳng Tở, huyện Mường Ảng, trong căn nhà lụp xụp bên sườn đồi, vợ chồng Lò Thị Chứ cứ triền miên say. Nhà nghèo, gia đình chị Lò Thị Chứ được hỗ trợ vay tiền làm nhà 167 để không còn phải lo nhà xiêu mái dột. Nhưng thay vì lao động siêng năng để có tiền trả nợ, họ lại đắm mình vào rượu, lúc nào đầu óc cũng lơ mơ, cứ chỉ tay lên trần nhà và nói giọng say khướt.

Trên đường đưa chúng tôi sang nhà anh Lù Văn Thành - hộ nghèo vay vốn làm nhà 167 - ông Lò Văn Ín, Bí thư Chi bộ, tổ trưởng tổ vay vốn bản Cha Cuông (xã Ẳng Tở, huyện Mường Ảng), cho biết: Cả bản Cha Cuông có 17 hộ vay tiền làm nhà 167 thì mỗi hộ một hoàn cảnh khác nhau. Hiện, chỉ vài hộ có ý thức trả lãi, gốc vay; còn hầu hết các hộ thoái thác trách nhiệm và cứ đổ tại “hoàn cảnh khó khăn”, làm mãi mà không ra tiền và khất lần với câu hẹn quen thuộc “khi nào có thì trả”!

Tìm hiểu thêm về thực trạng này ở một số huyện khác, như: Mường Nhé, Nậm Pồ, Tủa Chùa…, chúng tôi nhận thấy, chỉ số ít người dân hiểu tường tận, có ý thức trả lãi đều kỳ, rất nhiều người dân thờ ơ với nghĩa vụ trả lãi và gốc vay đúng hạn. Có hộ như gia đình anh Hờ A Tỉnh ở bản Tìa Ghếnh C, dù rất muốn nhưng chưa thể hoàn trả lãi và gốc vay vì chưa thể thoát nghèo…

Không “dồn” dân vào thế khó

Phó Giám đốc Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Điện Biên, Nguyễn Quang Thịnh cho biết, tổng số vốn ngân hàng cho vay theo Chương trình 167 là 102 tỷ 460 triệu đồng; toàn tỉnh có 12.810 hộ được vay vốn làm nhà 167. Cũng giống như nhiều chương trình khác, khi triển khai, ngân hàng tạo điều kiện cho hộ nghèo được vay vốn kịp thời, thuận tiện; cán bộ ngân hàng thường xuyên giám sát người dân trong quá trình sử dụng vốn vay. Nhưng dù rất cố gắng, ngân hàng vẫn gặp khó khăn trong thu hồi lãi suất và tiền gốc. Hiện, toàn tỉnh còn 9.194 hộ với dư nợ 71 tỷ 713 triệu đồng của Chương trình 167; tổng số lãi tồn chưa thu là 1,402 tỷ đồng (chủ yếu tại một số bản thuộc các huyện: Điện Biên Đông, Nậm Pồ, Mường Chà...).

Tại huyện Điện Biên Đông, đến hết tháng 6-2017, tổng dư nợ từ chương trình cho hộ nghèo vay vốn làm nhà ở theo Quyết định 167 còn 16,559 tỷ đồng trong tổng số 20,3 tỷ đồng (hơn 81,5%), toàn bộ số hộ này chưa trả cả gốc lẫn lãi. Trao đổi với chúng tôi, Giám đốc Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Điện Biên Đông Nguyễn Duy Khiêm cho biết: Trước thực trạng người dân chưa hoàn trả vốn, lãi vay làm nhà 167, ngân hàng đang đề xuất phương án xử lý nguy cơ nợ xấu phát sinh. Ở đây, cách giải quyết phải thật thấu tình đạt lý, để một mặt người nghèo vẫn có trách nhiệm trả nợ và một mặt ngân hàng vẫn tạo điều kiện cho người nghèo chứ không hoàn toàn theo kiểu buộc phải thu triệt để cùng lúc cả gốc và lãi. Ngân hàng sẽ không “dồn” người dân vào thế khó...

Nhưng với Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Mường Ảng thì khác. Theo khảo sát của đơn vị, số hộ gặp khó khăn do thiên tai, dịch bệnh để được xem xét giãn nợ, khoanh nợ không nhiều, mà chủ yếu các hộ nghèo do lười lao động, ỷ lại vào chính sách của Đảng và Chính phủ. Giải pháp căn bản mà đơn vị tập trung thực hiện trong thời gian tới là tăng cường tuyên truyền, vận động để hộ nghèo hiểu đúng về chính sách từ đó có ý thức với khoản vay và lãi suất phải trả. “Nếu xuê xoa, dễ dãi gia hạn hay xóa nợ, thì các chương trình cho vay sau này sẽ gây nhiều khó khăn cho ngân hàng” - Giám đốc Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội Mường Ảng Nguyễn Xuân Thắng cho biết.

Điện Biên là tỉnh nghèo, tỷ lệ hộ nghèo cao, do vậy, nhiều năm qua Điện Biên luôn nhận được sự quan tâm của Đảng và Chính phủ. Hầu hết các chương trình, dự án triển khai trên địa bàn đều hướng tới người nghèo, hỗ trợ và tạo điều kiện để người nghèo thêm cơ hội thoát nghèo. Song trước thực tế khó khăn trong việc thu hồi lãi và gốc vay của khoản “nợ xấu” mang tên 167, thiết nghĩ, cấp ủy, chính quyền các cấp tỉnh Điện Biên cần tích cực đôn đốc, nhắc nhở người nghèo có trách nhiệm hơn với nghĩa vụ trả nợ. Những hộ nỗ lực trả nợ, vươn lên thoát nghèo cần được biểu dương; ngược lại, những hộ cố tình chây ỳ hoặc không có ý thức lao động thoát nghèo, thì chính quyền cơ sở cần đưa vào diện không đủ điều kiện hỗ trợ giảm nghèo. Có như vậy mới tạo sự công bằng trong thực hiện công tác xóa đói, giảm nghèo và đem lại hiệu quả lâu dài, bền vững từ các chính sách an sinh xã hội mà Đảng và Chính phủ đã, đang nỗ lực triển khai...