Khó khăn trong phát hiện, xử lý sâm Ngọc Linh giả

Vừa qua, nhiều cơ quan báo chí, truyền thông đã thông tin về thực trạng có sâm Ngọc Linh giả trên thị trường. Thực tế này ảnh hưởng đến giá trị sâm Ngọc Linh và lợi ích của cộng đồng, doanh nghiệp, gây hoang mang cho người tiêu dùng. Đoàn công tác của Bộ KH và CN đã tiến hành khảo sát, xác minh thông tin nói trên tại thành phố Đà Nẵng, tỉnh Quảng Nam và tỉnh Kon Tum, khẳng định đó là thông tin chính xác.

Thông tin từ Bộ KH và CN cho biết, sâm Ngọc Linh là sản phẩm quốc gia, được Cục Sở hữu trí tuệ cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý, nên được nhiều người quan tâm và mong muốn được sử dụng. Trong khi đó, số lượng sâm Ngọc Linh được cung cấp trên thị trường còn hạn chế đã dẫn đến hoạt động kinh doanh sâm Ngọc Linh giả ngày càng gia tăng.

Qua khảo sát thị trường và ghi nhận từ phản ánh của UBND các tỉnh, cơ quan, doanh nghiệp tại Đà Nẵng, Quảng Nam và Kon Tum cho thấy: Hiện nay, trên thị trường các địa phương này có sâm Ngọc Linh giả (hạt, giống cây, củ, lá và hoa); các sản phẩm giả sâm Ngọc Linh được cho là có nguồn gốc từ tam thất hoang hoặc tam thất Vũ Diệp được chuyển từ phía bắc nước ta vào. Phương thức bán hàng cũng đa dạng, có những địa điểm bán hàng giả, nhưng cũng có địa điểm bán nửa thật, nửa giả, hoặc nhập ngay phải sản phẩm giả từ gốc, vì vậy việc đánh giá để mua được sâm thật vô cùng khó khăn.

Theo bà Nguyễn Như Quỳnh, Phó Chánh Thanh tra Bộ KH và CN, hiện nay các cơ quan chức năng (Tổ Công tác liên ngành 389, Quản lý thị trường) đã phát hiện và xử lý vi phạm hành chính (phạt tiền, tịch thu, tiêu hủy) đối với một số công ty, cơ sở kinh doanh các sản phẩm được cho là có nguồn gốc từ sâm Ngọc Linh.

Tuy nhiên, trong tất cả các vụ việc này, bên vi phạm bị xử lý do các hành vi vi phạm khác như: Không có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, giấy phép bán lẻ rượu, giấy chứng nhận tập huấn kiến thức về an toàn thực phẩm, kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ… không phải xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Do vậy, các cơ quan chức năng còn lúng túng, gặp khó khăn trong phát hiện và xử lý sâm Ngọc Linh giả và các sản phẩm có nguồn gốc từ sâm Ngọc Linh giả. Nhất là việc xác định, phân biệt sâm Ngọc Linh thật - giả hoàn toàn dựa vào cảm nhận chủ quan, kinh nghiệm thực tiễn của người dân và một số cán bộ, chuyên gia có kinh nghiệm. Việc kiểm định chất lượng đặc biệt khó khăn đối với những vi phạm tinh vi (như một củ sâm Ngọc Linh được bán có nhiều phần được gắn vào nhau, trong đó có một phần sâm thật, một phần sâm giả).

Các địa phương cho rằng, đây là lý do chính làm cho các cơ quan thực thi quyền sở hữu trí tuệ chưa thể xử lý triệt để những vi phạm liên quan đến sâm Ngọc Linh giả. Trong khi đến nay, các tỉnh mới đang trong quá trình xây dựng và chưa ban hành được quy chế quản lý, sử dụng chỉ dẫn địa lý sâm Ngọc Linh; chưa xây dựng xong bộ tem, nhãn nhận diện sản phẩm; chưa cấp phép quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý sâm Ngọc Linh…

Cũng theo bà Nguyễn Như Quỳnh, nhằm ngăn chặn và xử lý hiệu quả hoạt động kinh doanh sâm Ngọc Linh giả và các sản phẩm liên quan, có nguồn gốc từ sâm Ngọc Linh giả; bảo vệ giá trị, danh tiếng, uy tín của sản phẩm quốc gia; bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp và người tiêu dùng, Bộ KH và CN đã đề nghị Cục Sở hữu trí tuệ chủ trì, phối hợp các đơn vị liên quan trong Bộ hỗ trợ các tỉnh Quảng Nam và Kon Tum nhanh chóng hoàn thiện bộ công cụ để quản lý, kiểm soát, bảo vệ chỉ dẫn địa lý sâm Ngọc Linh; xem xét về việc mở rộng vùng chỉ dẫn địa lý sâm Ngọc Linh đối với khu vực lân cận nếu đáp ứng điều kiện để được công nhận là chỉ dẫn địa lý; Tổng cục Tiêu chuẩn đo lường chất lượng phối hợp với Vụ KH và CN các ngành kinh tế - kỹ thuật để rà soát, đề xuất triển khai việc sửa đổi, bổ sung, xây dựng mới các tiêu chuẩn quốc gia liên quan đến sâm Ngọc Linh; Cục Phát triển Thị trường và Doanh nghiệp KH và CN sớm triển khai hoạt động của trung tâm đặt tại tỉnh Kon Tum, gồm: máy móc, thiết bị giúp xác định chính xác sâm Ngọc Linh. Qua đó sẽ từng bước triển khai các giải pháp nhằm giải quyết những vướng mắc hiện nay trong quản lý, kiểm soát và xử lý sâm Ngọc Linh giả.