Lễ hội mùa Xuân Côn Sơn - Kiếp Bạc năm nay gắn liền với tưởng niệm 683 năm ngày mất của Đệ tam tổ Trúc Lâm Huyền Quang Tôn giả. Huyền Quang tên thật là Lý Đạo Tái, sinh năm 1254, tại hương Vạn Tư (nay thuộc xã Thái Bảo, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh), thuộc dòng dõi quan lại nhà Lý. Ông cùng Phật hoàng Trần Nhân Tông và Pháp Loa đi khắp nơi trong nước thuyết pháp, giảng kinh và trở thành vị Tổ thứ ba của thiền phái Trúc Lâm. Những năm cuối đời, ông về trụ trì tại chùa Côn Sơn, xây dựng tòa Cửu phẩm Liên hoa, biên soạn kinh sách truyền lại cho đời sau. Ngày 23 tháng Giêng năm 1334, ông viên tịch tại chùa Côn Sơn, thọ 80 tuổi.
Trải qua thăng trầm của lịch sử, tòa Cửu phẩm Liên hoa xưa đã bị tàn phá trong thời kỳ Pháp thuộc. Đến năm 2014, Viện Khảo cổ học đã khai quật và phát hiện nền móng tòa Cửu phẩm Liên hoa từ thời Trần - Lê có diện tích 113,4 m2. Năm 2014, UBND tỉnh Hải Dương phê duyệt dự án đầu tư, tu bổ tòa Cửu phẩm Liên hoa. Đến ngày 6-3-2015, UBND tỉnh Hải Dương tổ chức Lễ khởi công xây dựng lại tòa Cửu phẩm Liên hoa, chùa Côn Sơn với tổng mức đầu tư dự toán hơn 75,8 tỷ đồng. Trong đó, nguồn vốn từ ngân sách Trung ương là 60 tỷ, còn lại là ngân sách của tỉnh và từ nguồn xã hội hóa.
Kiến trúc công trình này gồm cây Phẩm chín tầng và nhà Phẩm. Nhà Phẩm có kết cấu ba tầng, 12 mái, được làm từ 250 m3 gỗ lim, 15 m3 gỗ vàng tâm, hàng trăm m3 đá xanh Thanh Hóa, hàng nghìn viên gạch Bát Tràng. Nhà Phẩm như bông hoa sen với ba lớp cánh, tạo nên điểm nhấn trong cảnh quan thanh tịnh, linh thiêng giữa chốn tùng lâm xanh ngát của chùa Côn Sơn.
Tháp Cửu phẩm Liên hoa hình bát giác, cao hơn 10 m với chín tầng, mỗi tầng chạm ba lớp cánh sen. Tầng một có tám đầu rồng đúc bằng đồng ở tám cạnh, trong khi tầng chín có tám đầu rồng uốn cong quay ra bốn hướng. Trên cùng cây Phẩm là Đức Phật A Di Đà tọa thiền trên đài sen. Toàn bộ cây Phẩm, hệ thống tượng Phật và các bức chạm được sơn son, thếp vàng.
Tòa Cửu phẩm Liên hoa, chùa Côn Sơn là công trình kiến trúc nghệ thuật Phật giáo đặc sắc đầu tiên được tôn tạo thành công. Công trình đã góp phần bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa của khu di tích quốc gia đặc biệt Côn Sơn - Kiếp Bạc. Với việc khánh thành tòa Cửu phẩm Liên hoa chùa Côn Sơn, Lễ hội mùa xuân Côn Sơn - Kiếp Bạc năm nay tiếp tục có thêm nét văn hóa đặc sắc, thể hiện sự sáng tạo của người dân Hải Dương; đồng thời bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc được cha ông trao truyền.
