Phó Giáo sư, TS Doãn Minh Chung, Viện trưởng Viện Công nghệ vũ trụ (CNVT), Viện Hàn lâm Khoa học và công nghệ Việt Nam (VAST) cho biết: Đầu tháng 12 này, tại Hà Nội, sẽ diễn ra Hội nghị các cơ quan vũ trụ khu vực châu Á - Thái Bình Dương lần thứ 20 (APRSAF-20) với chủ đề "Giá trị từ không gian - 20 năm kinh nghiệm của khu vực châu Á - Thái Bình Dương". Hội nghị do Viện VAST phối hợp Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản (MEXT) và cơ quan hàng không vũ trụ Nhật Bản (JACA) đồng tổ chức. Sở dĩ hội nghị được tổ chức tại Hà Nội, bởi Việt Nam đang triển khai chiến lược nghiên cứu và ứng dụng CNVT đến năm 2020, mà các sự kiện gần đây là Việt Nam với sự hỗ trợ của Nhật Bản đã khởi công xây dựng Trung tâm vũ trụ tại Hòa Lạc; và hợp tác với Pháp, vệ tinh nhỏ quan sát trái đất đầu tiên của Việt Nam (VNREDSat-1) đã được phóng thành công đúng ngày kỷ niệm 59 năm chiến thắng Điện Biên Phủ (7-5-2013).
Hơn 10 năm qua, quan hệ giữa Việt Nam và Nhật Bản trong lĩnh vực KH và CN ngày càng mở rộng. Từ năm 2003 -2006, Nhật Bản đã viện trợ kỹ thuật không hoàn lại cho VAST thông qua dự án "Tăng cường năng lực của Viện VAST trong công tác bảo vệ môi trường", giai đoạn một, với nguồn đầu tư hơn bảy triệu USD và vốn đối ứng Việt Nam. Tiếp tục giai đoạn hai của dự án (thực hiện trong các năm 2007 - 2012), Nhật Bản giúp chúng ta xây dựng và đưa vào hoạt động mạng kết nối trụ sở chính của Viện Công nghệ môi trường (VAST) và các chi nhánh tại Đà Nẵng và TP Hồ Chí Minh; nhằm tăng cường khả năng điều phối, ứng phó với các vấn đề môi trường, đồng thời nâng cao trình độ KH và CN cho cán bộ trong công tác quan trắc, đánh giá và ứng phó với ô nhiễm môi trường... Viện KH và CN tiên tiến Nhật Bản (JAIST) là cơ quan chuyên nghiên cứu về khoa học tri thức, công nghệ thông tin và khoa học vật liệu.
JAIST đã ký văn bản hợp tác đầu tiên với VAST từ tháng 9-2000 và được ký lại vào tháng 9-2011. Ngoài năm hội nghị và hội thảo quốc tế do VAST và JAIST đồng tổ chức, thời gian qua các đơn vị như Viện Khoa học vật liệu, Viện Công nghệ thông tin, Viện Hóa học thuộc VAST đã cử hàng chục cán bộ đi đào tạo trình độ tiến sĩ và thạc sĩ tại JAIST. Các nhà khoa học của VAST cùng JAIST đã thực hiện các nhiệm vụ hợp tác song phương về vật liệu mới, vật liệu cao cấp và công nghệ tiên tiến xử lý ngôn ngữ tự nhiên... Theo Vụ Hợp tác quốc tế (VAST) từ nay đến năm 2015, VAST tiếp tục đẩy mạnh hợp tác với JAIST trong công tác đào tạo trình độ sau đại học. Đồng thời mở rộng các chương trình nghiên cứu chung, trong đó ưu tiên các lĩnh vực khoa học vật liệu, vật lý tính toán, xử lý ngôn ngữ và tiếng nói, sinh học ở cấp nano...
Đánh dấu cột mốc mới trong quan hệ hợp tác KH và CN giữa Việt Nam và Nhật Bản phải kể đến sự hợp tác giữa VAST và JACA. Đây là cơ quan quản lý hàng không vũ trụ lớn nhất của Nhật Bản, chịu trách nhiệm thiết kế, chế tạo và phóng các loại tên lửa đẩy H - IIA, H - IIB, và đang phát triển loại tên lửa mới Epsilon.
Đồng thời JACA cũng đưa các tàu vận tải HTV1, HTV2, HTV3, HTV4 lên Trạm ISS nhằm thực hiện nhiều thí nghiệm khoa học; quan sát môi trường trái đất, thám hiểm mặt trăng và các hành tinh khác. Hơn sáu năm qua, VAST đã hợp tác với JACA về bốn lĩnh vực chính là ứng dụng công nghệ viễn thám, nghiên cứu và ứng dụng vệ tinh nhỏ, nâng cao năng lực cho VAST về nghiên cứu và ứng dụng không gian, cùng nghiên cứu chung hướng tới Modul của Nhật Bản trên Trạm vũ trụ Hòa Bình. Hiện thực hóa những điều này, tháng 9-2012, tại khu công nghệ cao Hòa Lạc, Trung tâm vũ trụ Việt Nam đã được khởi công xây dựng. Đây là dự án trọng điểm với nguồn vốn vay ODA ưu đãi của Chính phủ Nhật Bản 54,4 tỷ yên và vốn đối ứng Việt Nam. Theo VAST, dự án được xây dựng đồng bộ: Hạ tầng kỹ thuật và trang thiết bị; tiếp nhận và chuyển giao công nghệ; đào tạo nguồn nhân lực. Mục tiêu là đến năm 2020, Việt Nam sẽ có một trung tâm vũ trụ lớn nhất Đông - Nam Á, với các nhiệm vụ lớn là đầu tư xây dựng trung tâm lắp ráp, tích hợp và thử nghiệm vệ tinh nhỏ; trạm thu nhận tín hiệu vệ tinh; khu điều hành, bảo tàng vũ trụ; đào tạo hơn 300 cán bộ công nghệ cao...
Dự kiến đến năm 2018 và 2020, trên cơ sở hợp tác với Nhật Bản, Việt Nam có thể chế tạo và phóng hai vệ tinh nhỏ quan sát trái đất với khả năng quan sát và cảnh báo sớm thiên tai, các thảm họa môi trường; chụp ảnh toàn lãnh thổ Việt Nam trong mọi điều kiện thời tiết bằng công nghệ rada cảm biến.
Giáo sư Châu Văn Minh, Ủy viên T.Ư Đảng, Chủ tịch VAST, cho biết: Quan hệ hợp tác về KH và CN giữa Việt Nam và Nhật Bản nói chung, trong đó có quan hệ giữa VAST và các tổ chức KH và CN Nhật Bản, nhất là với JACA sẽ được nâng lên tầm cao mới khi một số nội dung cơ bản được thống nhất và ký kết vào dịp Hội nghị APRSAF - 20 được tổ chức tại Hà Nội đầu tháng 12 tới.
