Đây được xem là hướng đi cần thiết để công tác bảo tồn di sản ngày càng khoa học, hiệu quả và bền vững.
Tạo trải nghiệm mới từ số hóa
Là một trong những địa phương sớm triển khai số hóa di tích sau sáp nhập, phường Bàn Thạch đã ứng dụng công nghệ VR360 để số hóa, giới thiệu các điểm di sản như Văn thánh Khổng miếu, Địa đạo Kỳ Anh, Nhà liệt sĩ Phạm Sỹ Thuyết, sông Đầm..., gắn với định hướng phát triển du lịch.
Theo Ủy ban nhân dân phường Bàn Thạch, việc ứng dụng VR360 là bước chuyển trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch thông minh và đáp ứng nhu cầu trải nghiệm mới. Trên nền tảng này, người dùng có thể tham quan không gian 360 độ, tìm hiểu kiến trúc, hiện vật và những câu chuyện lịch sử một cách trực quan, sinh động.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Bàn Thạch Dương Văn Tuấn chia sẻ: “Việc số hóa di tích sẽ góp phần lan tỏa các giá trị lịch sử, văn hóa của địa phương đến cộng đồng và du khách trong nước, quốc tế. Bên cạnh việc nâng cao hiệu quả quản lý, lưu trữ dữ liệu di sản, sản phẩm công nghệ VR360 còn hướng đến xây dựng các sản phẩm du lịch thông minh, tăng sức hấp dẫn cho các điểm đến văn hóa trên địa bàn phường”.
Ở xã miền núi Sơn Cẩm Hà, nơi có truyền thống lịch sử, văn hóa lâu đời, nhiều di tích cũng đang được đưa lên môi trường số. Hiện xã có 8 di tích được công nhận, gồm 1 di tích quốc gia là Khu căn cứ Tỉnh ủy Quảng Nam và 7 di tích cấp tỉnh. Nhằm ứng dụng công nghệ trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản, địa phương đã ra mắt sản phẩm số hóa di tích bằng công nghệ VR360.
Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Sơn Cẩm Hà Phạm Việt Hậu, giờ đây, di sản không còn nằm yên sau những rào chắn thời gian mà đã đến gần hơn với cộng đồng thông qua việc số hóa di tích. Người dân và du khách khắp nơi có thể tham quan, trải nghiệm di tích bất cứ lúc nào bằng công nghệ VR360. Công nghệ đã tiếp thêm sức sống mới cho những giá trị truyền thống, giúp văn hóa địa phương lan tỏa mạnh mẽ hơn bao giờ hết. “Trong thời gian tới, xã sẽ tiếp tục hoàn thiện, nâng cấp và tích hợp sâu hơn các tiện ích thông minh, đưa du lịch số trở thành động lực phát triển kinh tế-xã hội của địa phương”, ông Hậu nói.
Phát huy việc số hóa di tích
Đà Nẵng hiện có 6 di tích quốc gia đặc biệt, 84 di tích quốc gia, 475 di tích cấp tỉnh, 30 di sản văn hóa phi vật thể và tư liệu cùng hơn 200 di tích nằm trong danh mục kiểm kê. Với kho tàng di sản phong phú, số hóa không còn đơn thuần là xu hướng mà đã trở thành một yêu cầu cần thiết trong công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản.
Số hóa giúp ghi nhận, lưu giữ hiện trạng di tích theo từng thời điểm một cách tương đối đầy đủ, có hệ thống. Với những di tích chịu tác động của thời gian, thiên tai, môi trường hoặc quá trình đô thị hóa, dữ liệu số có ý nghĩa quan trọng.
Bên cạnh đó, số hóa góp phần thay đổi phương thức quản lý di sản. Trước đây, hồ sơ nhiều di tích chủ yếu được lưu bằng giấy hoặc các tệp dữ liệu phân tán ở nhiều cơ quan, đơn vị. Khi được chuẩn hóa và đưa lên môi trường số, thông tin về lịch sử, khoanh vùng bảo vệ, hiện trạng, hình ảnh, hồ sơ khoa học, quá trình tu bổ, bảo tồn... có thể được quản lý tập trung, cập nhật thường xuyên và tra cứu thuận tiện hơn.
Các công nghệ như VR360, 3D, bản đồ số, mã QR cũng tạo thêm những phương thức tiếp cận di sản trực quan. Người dân, du khách có thể tìm hiểu di tích ngay trên điện thoại hoặc máy tính; học sinh có thêm tư liệu phục vụ giáo dục lịch sử, văn hóa địa phương; nhà nghiên cứu thuận lợi hơn trong tiếp cận thông tin. Qua đó, di sản được bảo tồn tốt hơn, đồng thời đến gần cộng đồng bằng những hình thức phù hợp với đời sống số.
Giám đốc Ban Quản lý Di tích và Danh thắng thành phố Đà Nẵng Hoàng Thị Bích Hạnh cho biết, thời gian qua, một số địa phương đã chủ động ứng dụng VR360, bản đồ số và các sản phẩm quảng bá di sản trên môi trường số. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy sự quan tâm ngày càng rõ hơn đến chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa. Tuy nhiên, VR360 mới chỉ là một thành phần trong quá trình số hóa di sản. Theo bà Hạnh, nếu mỗi địa phương xây dựng một hệ thống riêng, về lâu dài có thể dẫn đến dữ liệu phân tán, tiêu chuẩn kỹ thuật không đồng nhất, khó cập nhật và kết nối. Vì vậy, cần kế thừa những sản phẩm đã có, đồng thời chuẩn hóa, tích hợp vào một cơ sở dữ liệu di sản thống nhất của thành phố. Khi đó, số hóa mới có thể đồng thời phục vụ ba mục tiêu: quản lý hiệu quả hơn, bảo tồn khoa học hơn và phát huy giá trị di sản rộng rãi, bền vững hơn.
Hiện Ban Quản lý Di tích và Danh thắng thành phố được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch giao chủ trì tham mưu xây dựng Dự án “Xây dựng hệ thống di tích, di sản số thành phố Đà Nẵng”, hướng tới hình thành hệ thống quản lý di sản số đồng bộ trên toàn thành phố. Dự án dự kiến rà soát, chuẩn hóa và xây dựng dữ liệu số đối với toàn bộ hồ sơ di sản văn hóa; số hóa hình ảnh 2D đối với 415 di tích, xây dựng 37 tour tham quan ảo VR360 và số hóa 3D đối với 6 di tích quốc gia được lựa chọn.
“Chúng tôi xác định mục tiêu cuối cùng không phải là “số hóa để có một sản phẩm công nghệ”, mà là dùng công nghệ để quản lý di sản tốt hơn, lưu giữ dữ liệu lâu dài hơn và tạo thêm những phương thức mới để cộng đồng tiếp cận, hiểu và cùng tham gia bảo vệ di sản”, bà Hạnh nhấn mạnh.
