Không chỉ là không gian văn hóa đặc sắc, các làng, bản vùng cao đang chuyển mình mạnh mẽ, trở thành điểm đến hấp dẫn trong hành trình khám phá cao nguyên của du khách.
Sức hút từ làng du lịch mới
Cách trung tâm xã Măng Đen, tỉnh Quảng Ngãi gần 10 km, điểm du lịch Khu 37 hộ những năm gần đây nổi lên như một “tọa độ xanh” thu hút du khách. Từ vùng đất từng đìu hiu, đời sống người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ, Khu 37 hộ đã khoác lên mình diện mạo mới với mô hình du lịch sinh thái gắn với vườn cây ăn trái, homestay và trải nghiệm nông nghiệp.
Men theo những cung đường dốc quanh co, những ngôi nhà nhiều sắc màu thấp thoáng giữa vườn cà-phê, đồi hoa, vườn cam trĩu quả tạo nên khung cảnh vừa bình yên vừa tươi mới. Tên gọi “Khu 37 hộ” xuất phát từ 37 gia đình đồng bào dân tộc thiểu số đến khai hoang, lập làng cách đây hàng chục năm. Từ nền tảng đó, người dân từng bước chuyển đổi sinh kế, phát triển du lịch cộng đồng.
Vườn cam rộng hơn 2,5 ha sau gần 10 năm đầu tư, chăm sóc của ông Đỗ Miên là một trong những điểm dừng chân thu hút khách dịp lễ, Tết đầu năm mới 2026. Du khách được tham quan, tự tay thu hoạch và thưởng thức trái cây tại vườn. Ông Miên chia sẻ: “Dịp Tết, vườn trái cây của tôi đón hơn 600 khách đến tham quan, trải nghiệm mỗi ngày. Đây là nguồn thu nhập ổn định của gia đình nhiều năm qua”.
Không chỉ cam, nhiều mô hình trồng dâu, hoa, dược liệu kết hợp dịch vụ trải nghiệm cũng được hình thành. Lợi thế khí hậu mát mẻ quanh năm, quỹ đất rộng và cảnh quan rừng sinh thái giúp khu vực này phát triển chuỗi sản phẩm du lịch nông nghiệp-sinh thái gắn với Khu du lịch sinh thái quốc gia Măng Đen. Mỗi năm, điểm du lịch cộng đồng Khu 37 hộ thu hút hàng trăm nghìn lượt khách lưu trú, trải nghiệm. Làng du lịch mới đa dạng bản sắc văn hóa giúp người dân có thu nhập, đời sống nâng cao hơn. “Với giá vé 30 nghìn đồng, chúng tôi đến vườn tự hái cam và thưởng thức. Xa phố thị đến những nơi có không gian rộng, vườn trồng xanh mát là trải nghiệm thú vị ngày Tết”, chị Phạm Thị Mỹ Hạnh đến từ Đà Nẵng chia sẻ.
Từ vùng đất hoang sơ, đến nay nhiều người trẻ mang theo đam mê nông nghiệp, du lịch sinh thái đã lập nghiệp, tạo nên vùng đất mới. Những trang trại gắn với mô hình vườn cây trái, dược liệu tạo nên nét độc đáo, thú vị. Sự kết nối hạ tầng ngày càng hoàn thiện mở ra cơ hội thu hút du khách đến với những làng du lịch mới giữa cao nguyên rộng lớn.
Phát huy giá trị làng văn hóa cộng đồng
Xen lẫn giữa văn hóa truyền thống và nhịp sống hiện đại, nhiều ngôi làng của đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao Quảng Ngãi thay đổi diện mạo, tạo nên sức sống mới. Bên cạnh các mô hình du lịch nông nghiệp, nhiều làng văn hóa truyền thống, du lịch cộng đồng với mái nhà rông, nhà sàn bình dị cùng nét đẹp văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên đang được phát huy giá trị trong không gian phát triển mới, trở thành điểm nhấn trên bản đồ du lịch cao nguyên.
Cách trung tâm Măng Đen khoảng 5 km, làng du lịch cộng đồng Kon Pring vẫn lưu giữ đậm nét văn hóa của người Mơ Nâm (nhóm dân tộc Xơ Đăng). Giữa không gian mây phủ quanh năm, nhà rông sừng sững giữa làng là trung tâm sinh hoạt cộng đồng. Những ngôi nhà sàn, điệu múa cồng chiêng, lễ hội truyền thống tạo nên sức hấp dẫn riêng có. Sau nhiều năm đầu tư, làng du lịch Kon Pring ngày càng khang trang và là điểm hẹn của du khách khi đến với vùng cao tỉnh Quảng Ngãi.
Làng có gần 80 hộ, chủ yếu là người Mơ Nâm sinh sống. Rừng sinh thái rộng lớn, sông Đăk Long và nhiều dòng suối nhỏ chảy quanh làng cùng văn hóa đặc sắc là tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng. Nhà rông được tôn tạo hằng năm để tổ chức các lễ hội máng nước, gieo mạ, đóng cửa kho lúa, ăn lúa mới... đưa khách du lịch đến trải nghiệm văn hóa làng bản vùng cao. “Ngôi nhà rông này nguyên bản được làm bằng chất liệu tự nhiên như lá, tre, mây, tôi rất thích. Du lịch nhiều nơi, mỗi vùng một bản sắc riêng, đến đây tôi ấn tượng với vùng quê trên núi yên bình và người làng giữ được nếp truyền thống”, anh Trần Thanh Tuấn, du khách đến từ tỉnh Quảng Trị chia sẻ.
Phát triển du lịch phù hợp với tiềm năng, lợi thế, các xã vùng cao tỉnh Quảng Ngãi đã nỗ lực đa dạng hóa các sản phẩm để đáp ứng nhu cầu của du khách. Nhiều hộ dân làng Kon Pring dệt thổ cẩm, đan lát, gùi... những sản phẩm truyền thống của đồng bào Xơ Đăng phục vụ khách thập phương. Chị Y Liên, làng Kon Pring chia sẻ: “Làng chúng tôi đón nhiều khách thì bà con thêm thu nhập từ bán hàng, thổ cẩm. Phát triển du lịch giúp đời sống bà con khá hơn và làng có thêm điều kiện bảo tồn văn hóa truyền thống”.
Theo Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi Bạch Thị Mân, nhiều địa phương quan tâm, bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa vật thể, phi vật thể của đồng bào các dân tộc thiểu số gắn với phát triển kinh tế, du lịch. Nhiều mô hình du lịch cộng đồng đã thành công. Thời gian tới, tỉnh Quảng Ngãi sẽ đa dạng sản phẩm gắn với phát huy các giá trị văn hóa của cộng đồng miền núi, biên giới để tạo sức hút cho du lịch tỉnh nhà.
