Trên nền tảng số hóa, tự động hóa và quản trị môi trường hiệu quả, Cảng Quy Nhơn không chỉ quyết liệt thực hiện mục tiêu cắt giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ hệ sinh thái biển mà còn đặt nền tảng vững chắc cho hội nhập quốc tế và nâng cao năng lực cạnh tranh khu vực.
Chuyển đổi để phát triển bền vững
Cảng Quy Nhơn là một trong những đơn vị tiên phong hiện thực hóa mô hình “Cảng xanh-Cảng số”. Xác định đây không chỉ là một yêu cầu bắt buộc trong tương lai gần mà là xu thế tất yếu, những định hướng chiến lược được doanh nghiệp xác lập rõ ràng.
Phó Tổng Giám đốc cảng Đặng Văn Hòa cho biết: “Chúng tôi đặt ra ba định hướng lớn: Chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng xanh; nâng hiệu suất thiết bị để giảm phát thải và ứng dụng công nghệ hướng đến mô hình Cảng xanh-Cảng số”.
Hiện nay, cảng đầu tư lớn vào hệ thống quản lý cảng thông minh (Smart Port), kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI), internet vạn vật (IoT) và các công nghệ điều hành tiên tiến. Trên cảng, hơn 400 camera giám sát hỗ trợ điều hành an ninh bằng trí tuệ nhân tạo, giảm thiểu sai sót và rủi ro từ yếu tố con người.
Đáng chú ý, các tiêu chí trong lộ trình chuyển đổi mô hình được lượng hóa rõ ràng, trong đó nhóm tiêu chí “Hành động và thực hiện” chiếm đến 50% trọng số. Doanh nghiệp không ngừng đầu tư các giải pháp tiết kiệm năng lượng như lắp đặt biến tần, khởi động mềm, sử dụng đèn LED năng lượng mặt trời, nguồn điện bờ cho cẩu trục và tàu cập cảng.
Trong năm 2025, hai cẩu trục quay sử dụng hoàn toàn điện bờ chính thức vận hành, là một bước tiến quan trọng giúp giảm đáng kể phát thải khí nhà kính phát sinh từ máy móc hoạt động bằng diesel. Cảng cũng đang hiện thực hóa mô hình “văn phòng không giấy”, ứng dụng các phần mềm điều hành hiện đại như TOS, Eport, VASSCM (kết nối hải quan điện tử), thanh toán trực tuyến, báo cáo số hóa... giúp nâng cao hiệu suất làm việc, tiết kiệm chi phí, giảm áp lực lên môi trường tự nhiên.
Song song với chiến lược công nghệ hóa, cảng triển khai mạnh mẽ hàng loạt biện pháp môi trường nhằm đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của một cảng xanh. Hệ thống thu gom và xử lý chất thải, đặc biệt là chất thải từ tàu biển khi cập cảng, được tổ chức nghiêm ngặt và đồng bộ.
Cảng đã ký hợp đồng chuyên trách với Công ty cổ phần môi trường Bình Định về thu gom chất thải sinh hoạt từ tàu. Tính đến tháng 11/2025, tổng lượng rác đã thu gom ước đạt 578 m³. Đối với chất thải nguy hại, Công ty TNHH thương mại và môi trường Hậu Sanh thực hiện nhiệm vụ thu gom, xử lý đúng chuẩn. Khâu kiểm soát luôn có sự giám sát của cán bộ cảng nhằm tránh mọi rủi ro gây ô nhiễm môi trường.
Trên bờ, cảng bố trí kho lưu chứa chất thải nguy hại diện tích 29 m², đáp ứng đầy đủ yêu cầu về an toàn môi trường: Sàn chống thấm, mái che chuyên dụng, thùng chứa phân loại, nhãn mác rõ ràng... Tổng lượng chất thải nguy hại được thu gom năm qua đạt hơn 14 tấn, bao gồm dầu thải, bóng đèn huỳnh quang, ắc-quy cũ... Tất cả được chuyển giao cho đơn vị chức năng xử lý đúng quy định.
Trong bối cảnh sản lượng hàng hóa tăng nhanh, nhất là hàng rời (dăm gỗ, viên nén), bài toán kiểm soát bụi, khí thải và tiếng ồn trở nên cấp thiết. Cảng đã tiến hành đồng bộ các giải pháp: Chuyển đổi phương tiện từ chạy xăng, dầu sang điện; lắp thiết bị tiêu âm trên các máy móc đang vận hành; kiểm định định kỳ tiêu chuẩn khí thải; sử dụng hệ thống phun nước dạng “hạt mưa” để hạn chế bụi tại bãi hàng; trồng thêm cây xanh tạo vùng đệm sinh thái.
Bên cạnh đó, các quy chuẩn quốc tế cũng được vận dụng. Thí dụ, yêu cầu tàu cập cảng sử dụng nhiên liệu LSFO 0,5% nhằm giảm thiểu lượng lưu huỳnh phát sinh, gây ảnh hưởng không nhỏ lên chất lượng không khí ven biển và đời sống sinh vật đại dương.
Vững vàng vượt khó đạt chuẩn cảng xanh
Tại Cuộc thi “VIMC - Sáng tạo để dẫn đầu, kiến tạo để vươn xa” do Tổng công ty Hàng hải Việt Nam tổ chức, sáng kiến “Hệ thống vệ sinh tự động dăm gỗ và viên gỗ nén trên các xe đầu kéo” của anh Huỳnh Văn Định, Trưởng phòng Kỹ thuật Cảng Quy Nhơn đã đoạt giải Nhì.
Theo anh Huỳnh Văn Định, trong quá trình vận chuyển, dăm gỗ và viên gỗ nén thường bám dính bên ngoài thùng xe, rơi vãi trên đường, gây ô nhiễm môi trường đô thị và môi trường trong cảng. Trước đây, giải pháp tạm thời là bố trí công nhân dùng máy thổi vệ sinh thủ công. Mỗi ca cần 2 công nhân, tương đương 8 công nhân/ngày. Điều này làm phát sinh chi phí nhân công lớn và không bền vững. Từ thực tế đó, sáng kiến hệ thống vệ sinh tự động được đề xuất nhằm thay thế hoàn toàn công việc thủ công, bảo đảm hiệu quả lâu dài và chi phí thấp.
“Sáng kiến giải quyết triệt để tình trạng rơi vãi hàng hóa trong quá trình vận chuyển thông qua việc tự động hóa toàn bộ khâu vệ sinh, bảo đảm các phương tiện rời cảng trong tình trạng sạch sẽ. Qua đó, góp phần giữ gìn cảnh quan, hình ảnh phát triển du lịch xanh-sạch-đẹp của phố biển Quy Nhơn”, anh Định chia sẻ.
Từ năm 2023 đến 2025, Công ty cổ phần Cảng Quy Nhơn đã đầu tư hơn 886 tỷ đồng cho các dự án chuyển đổi công nghệ và “xanh hóa” hoạt động vận hành. Lãnh đạo cảng đặt quyết tâm cao trong việc hoàn thiện các tiêu chí cảng xanh, tiến tới được công nhận là cảng xanh trong giai đoạn từ năm 2025-2027. Tuy nhiên, hành trình này không hề đơn giản.
Nguồn kinh phí đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn kéo dài, trong khi doanh nghiệp vẫn phải bảo đảm duy trì sản lượng, hiệu quả sản xuất, kinh doanh và đời sống cho cán bộ, công nhân viên. Ngoài ra, diện tích cảng khiêm tốn (31 ha) cũng gây cản trở trong việc mở rộng không gian xanh, xây dựng kho bãi khép kín và triển khai các dịch vụ không phát thải như xe điện, robot vận chuyển. Bài toán nhân lực chất lượng cao cũng được nhấn mạnh.
“Nguồn nhân lực có chuyên môn sâu về công nghệ, tiêu chuẩn xanh còn hạn chế, trong khi mô hình càng hiện đại thì càng cần đội ngũ kỹ thuật có tư duy đổi mới sáng tạo và cập nhật nhanh xu hướng quốc tế”, ông Đặng Văn Hòa chia sẻ.
Ngoài ra, quá trình tự động hóa và số hóa các quy trình hoạt động cũng đồng nghĩa với việc giảm dần lao động phổ thông, một vấn đề xã hội cần được cân nhắc kỹ lưỡng để bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội, giữa chuyển đổi công nghệ và bảo đảm an sinh.
Với nội lực mạnh mẽ, định hướng đúng đắn, đội ngũ quyết tâm cao và sự đồng hành của cơ quan nhà nước, Cảng Quy Nhơn đang tiến những bước vững chắc trên hành trình trở thành cảng xanh tiêu biểu. Đặc biệt, việc quy hoạch mở rộng các bến cảng mới đi đôi với các tiêu chí môi trường sẽ giúp hiện thực hóa phát triển bền vững một cách căn cơ, sâu rộng.
