Giữ bản sắc trong phát triển du lịch cộng đồng
Hợp tác xã (HTX) du lịch cộng đồng người Dao bản Mậu (thôn Mậu, xã Tây Yên Tử) là điểm đến mang tới cho du khách nhiều trải nghiệm thú vị trong không gian văn hóa đậm đà bản sắc của đồng bào dân tộc Dao. Trong căn bếp bập bùng ánh lửa, chị Triệu Thị Hoa, Giám đốc HTX cùng các chị em trong thôn đang tất bật canh mẻ bánh chưng nhân lạc, giã bánh dày, làm mớ cá suối cho kịp đón đoàn khách buổi chiều.
Tranh thủ dẫn chúng tôi đi thăm vườn thuốc nam với nhiều thảo dược quý hiếm, chị Hoa cho biết: “Các bài thuốc tắm lá, thuốc ngâm chân và xông hơi hỗ trợ lưu thông khí huyết và phục hồi sức khỏe được bà con lưu giữ như một kho tàng tri thức bản địa. Mỗi khi có dịp, chúng tôi đều cố gắng làm những món ăn đặc sắc, các loại bánh truyền thống của bà con dân tộc để mời khách thưởng thức. HTX còn có khu sản xuất, chế biến thuốc, dịch vụ tắm lá thuốc nam, phát triển nghề thêu truyền thống. Chúng tôi mong muốn ngày càng có nhiều du khách đến đây để được hòa mình với nhịp sống quen thuộc của bà con dân tộc Dao một cách gần gũi, cởi mở”.
Nằm bên sườn tây dãy Yên Tử linh thiêng, thôn Mậu, xã Tây Yên Tử là nơi có đông đồng bào người Dao tập trung sinh sống. Được thiên nhiên ưu đãi cùng bản sắc truyền thống văn hóa, thôn có nhiều tiềm năng để phát triển du lịch cộng đồng, trải nghiệm. Ông Nguyễn Văn Toàn, Bí thư Chi bộ thông tin: Thôn Mậu có 356 hộ với hơn 1.300 nhân khẩu, trong đó có đến 80% phụ nữ đều có tay nghề thêu truyền thống. Nhờ tay nghề khéo léo, nhiều chị em trong thôn không chỉ thêu những bộ trang phục truyền thống cho gia đình mà đã có những đơn đặt hàng riêng. Người Dao có trang phục truyền thống, tiếng nói, dân ca, nghề thêu, phong tục, tri thức dân gian,... đó chính là “tài sản vô giá” để phát triển du lịch bền vững.
Tạo động lực tăng trưởng từ cơ sở
Xã Tây Yên Tử được thành lập ngày 1/7/2025 trên cơ sở sáp nhập thị trấn Tây Yên Tử và xã Thanh Luận. Xã có diện tích tự nhiên hơn 132 km², dân số hơn 10.600 người, gồm 11 thôn. Do đặc thù miền núi, địa hình rộng, chia cắt, tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao, xuất phát điểm kinh tế thấp cho nên Tây Yên Tử vẫn thuộc diện xã đặc biệt khó khăn của tỉnh Bắc Ninh. Nhưng với quyết tâm biến khó khăn thành lợi thế, nhất là tận dụng tài nguyên rừng rộng lớn hơn 10 nghìn ha, giá trị văn hóa bản địa, giá trị tâm linh đặc sắc gắn với không gian Yên Tử cùng truyền thống đoàn kết, cần cù của người dân, xã Tây Yên Tử đang chuyển mình mạnh mẽ, bộ mặt nông thôn mới ngày một khang trang, xanh, sạch, đẹp.
Giá trị sản xuất bình quân trên 1 ha đất nông nghiệp đạt 136 triệu đồng, xã đã xây dựng được 4 sản phẩm OCOP 3 sao. Đáng chú ý, khu du lịch tâm linh sinh thái Tây Yên Tử và du lịch cộng đồng thu hút hơn 200 nghìn lượt khách mỗi năm. Tây Yên Tử đặt mục tiêu thu nhập bình quân đầu người đạt hơn 64 triệu đồng vào năm 2030; 80% sản phẩm OCOP được tiêu thụ qua sàn thương mại điện tử và kênh du lịch.
Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Lê Đức Thắng cho biết: “Mục tiêu của xã đến năm 2027 cơ bản xóa hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều, thoát khỏi địa bàn đặc biệt khó khăn; phấn đấu đến trước năm 2030 trở thành phường. Trong tiến trình đó, xây dựng và phát triển văn hóa là nhiệm vụ của toàn dân, cả hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của cấp ủy đảng. Sự thay đổi trong nhận thức của cộng đồng về vai trò của văn hóa đối với xây dựng nông thôn mới ngày càng được nâng cao.
Xã phấn đấu ngay trong năm 2026 nâng mức bố trí ngân sách dành cho văn hóa lên tối thiểu 2% tổng chi ngân sách xã hằng năm và tăng dần theo yêu cầu thực tế. Nhất là gắn kết bảo tồn văn hóa với quản lý, bảo vệ rừng, làm giàu hệ sinh thái du lịch và bản sắc địa phương, đồng thời chú trọng phát triển du lịch văn hóa cộng đồng, khai thác các giá trị bản sắc của đồng bào người Dao gắn với sinh kế dưới tán rừng. Con đường xã Tây Yên Tử lựa chọn là phát triển xanh, bền vững dựa trên kinh tế hợp tác, kinh tế rừng và du lịch văn hóa-tâm linh. Biến “rừng vàng, di sản quý” thành sinh kế ổn định, lâu dài cho người dân, nhất là đồng bào các dân tộc”.
