Trường học thân thiện ở Bác Ái

Giáo viên và phụ huynh cùng vào cuộc

Những ngày đầu tháng 11, từ TP Phan Rang - Tháp Chàm, chúng tôi vượt cung đường dài hơn 50km để tìm hiểu kết quả mô hình trường học bán trú được thực hiện những năm qua tại huyện Bác Ái, đã và đang nâng cao chất lượng giáo dục tại vùng dân tộc thiểu số Ra Glai xa nhất tỉnh Ninh Thuận. Trao đổi với phóng viên, Trưởng phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Trần Thùy Vân cho biết: "Đi dạy ở vùng cao, giáo viên coi chuyện đội mưa, gió, băng rừng, vượt núi hàng chục cây số, lên tận rẫy để vận động học sinh đến trường là trách nhiệm, tuy nhiên thất vọng cũng nhiều khi đồng bào luôn né tránh hoặc miễn cưỡng cho con đi học, thậm chí sau vài tuần đi học, con bỏ học cũng không cho con quay lại trường mà dẫn con lên rẫy. Do đó, nhiều năm liền, huyện rất khó khăn trong việc huy động học sinh dân tộc thiểu số ra lớp".

Năm 2007, huyện Bác Ái đề ra giải pháp chọn một số trường thí điểm mô hình dạy hai buổi/ngày, có tổ chức bữa ăn trưa cho học sinh từ nguồn kinh phí chính sách hỗ trợ học sinh nghèo và huy động các nhà hảo tâm tài trợ, nhằm tạo môi trường thân thiện để "giữ" chân học sinh. Hưởng ứng chủ trương, nhiều trường đã chủ động thực hiện mô hình tùy theo điều kiện của mỗi trường, đến nay, trong tổng số 38 trường học, có chín trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở, tiểu học và năm trường phổ thông khác có học sinh bán trú. Mỗi trường, có cách lồng ghép học tập và vui chơi phù hợp để nâng cao chất lượng và thể chất cho học sinh. Đội ngũ giáo viên luôn sáng tạo, đổi mới cách dạy, tổ chức hoạt động ngoại khóa. Nhờ đó, học sinh ngày càng gắn bó với trường lớp, chất lượng giáo dục được nâng lên, số học sinh khá giỏi ngày càng nhiều, câu chuyện học sinh bỏ học giữa chừng không còn. Tỷ lệ học sinh thi đậu vào trường THPT cũng tăng lên hằng năm.

Trường Phổ thông Dân tộc bán trú tiểu học Phước Đại A hiện có 12 lớp với 235 học sinh. Hiệu trưởng Nguyễn Thị Kim Uyên bộc bạch, năm 2013, trường thực hiện mô hình bán trú, thấy các em rất thụ động trong học tập, nhút nhát trong sinh hoạt, giao tiếp, cho nên nhà trường đã tổ chức những hoạt động như: "Lễ hội đến lớp cùng con" vào dịp khai giảng năm học mới; Lễ hội vui xuân; Đến trường cùng trang phục Ra Glai... cho nhiều phụ huynh được trải nghiệm mô hình "Một ngày đến lớp cùng con" vào tuần lễ đầu của năm học mới bằng hình thức phụ huynh cùng ngồi trong lớp học với con, cùng tham gia theo hướng dẫn của giáo viên về cách chuẩn bị sách vở, dụng cụ học tập, vệ sinh cá nhân cho con trước khi đến lớp; cách xây dựng góc học tập ở nhà... Dần dần học sinh học tập tốt hơn, phụ huynh an tâm hơn, sĩ số được duy trì tốt. Chị Ca dá Thị Tang ở thôn Tà Lú 2, xã Phước Đại, nói: "Trước đây, nhà ở xa trường, quanh năm chỉ lo trồng tỉa trên rẫy, con cái ít gặp người lạ, cho nên nhút nhát lắm, không dám đi học, mình để con ở nhà luôn. Khi trường có lớp học bán trú, mình bỏ rẫy theo con đến lớp mấy ngày, thấy vui lắm. Giờ, con mình học được cái chữ, được ăn cơm ngon, ngủ phòng sạch sẽ, biết tự làm những sinh hoạt hằng ngày. Cuối tuần, con được nghe các cựu chiến binh kể chuyện về truyền thống đồng bào mình theo Bác Hồ đánh giặc rồi về nhà kể lại mình nghe, đọc báo, đọc truyện cho mình nghe, hay lắm, cho nên mình không cho nó bỏ học nữa".

Vui mừng với những tiến bộ của con em mình, vào ngày cuối tuần, nhiều phụ huynh tự nguyện tham gia giờ học ngoại khóa và rất phấn khởi khi thấy con mình biết nhiều kỹ năng hơn. Cùng với đó, là tham gia lao động công ích giúp các cụ già neo đơn có hoàn cảnh khó khăn; trồng rau, đóng góp lương thực, thực phẩm, chất đốt... để cải thiện bữa ăn bán trú cho con; tự nguyện đóng góp tiền hoặc ngày công làm một số công trình mái che nhà ăn bán trú, thư viện ngoài trời; tự sưu tầm cây, trồng, chăm sóc một cây xanh trong sân trường để tạo cảnh quan, nếu cây chết thì sẽ trồng lại hai cây. Từ đó, phong trào thi đua dần lan tỏa từ lớp đến trường và đến cả mọi gia đình, không khí ngày càng sôi nổi, thiết thực và hiệu quả.

Để duy trì các hoạt động, mỗi giáo viên tự nguyện đóng góp 200 nghìn đồng/năm học để trang trải cho những buổi lao động công ích, xây dựng bếp ăn, láng nền xi-măng khu vực nhà tắm, nhà bán trú để học sinh có chỗ sinh hoạt. Mỗi đoàn viên tự trồng và chăm sóc một cây chuối để tạo cảnh quan "Vườn chuối sân trường". Mỗi cán bộ, giáo viên nhận đỡ đầu từ một đến hai học sinh có hoàn cảnh khó khăn để kèm học, mua sắm quần áo, dụng cụ học tập cho các em. Thầy giáo Bùi Duy Bảo, chủ nhiệm lớp 5 chia sẻ, thông qua tiết sinh hoạt lớp, ngoài việc hướng dẫn các em biết cách tự làm vệ sinh cá nhân hằng ngày từ rửa mặt, đánh răng, giữ sạch thân thể, giặt quần áo bằng xà-phòng đến sử dụng nhà vệ sinh đúng cách, giáo viên dành nhiều thời gian cho các em thực hành kỹ năng bằng cách chia nhóm, phân công nhóm trưởng quản lý về nền nếp, giờ giấc sinh hoạt tại lớp, giờ ăn bán trú... có cộng và trừ điểm thi đua, khen thưởng kịp thời cho mỗi tổ, nhóm có thành tích tốt, cho nên phong trào thi đua rèn luyện kỹ năng luôn hấp dẫn các em.

Nhà trường duy trì phong trào "Hũ gạo tiết kiệm" bằng hình thức những học sinh được nhận chế độ hỗ trợ gạo theo Nghị định số 116/NĐ-CP, cứ mỗi đợt nhận 15 kg gạo/học sinh/tháng, các em tự nguyện dành lại một phần đóng góp vào thùng gạo tiết kiệm của trường để chia sẻ cho những học sinh có hoàn cảnh khó khăn, gia đình neo đơn ở địa phương.

Xây dựng trường học thân thiện

Tại Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Nguyễn Văn Trỗi, nhờ chú trọng xây dựng bầu không khí cởi mở, thân thiện giữa giáo viên, phụ huynh và học sinh; tổ chức nhiều hoạt động tương tác; truyền dạy những kỹ năng phù hợp với khả năng, lứa tuổi; phân loại và tổ chức dạy phụ đạo kiến thức phù hợp... đã tạo được cho các em nếp nghĩ mình theo học ở trường như là đang ở nhà mình, cho nên luôn duy trì sĩ số 100%. Hiệu trưởng Huỳnh Thị Kim Thoa tâm sự: "Ban đầu, nhà trường rất trăn trở vì nhiều em đến trường học một vài ngày hay một tuần thì nghỉ để về nhà giúp cha mẹ làm rẫy. Dần dà tìm hiểu, thấy nhiều em còn thụ động tiếp cận môi trường với sinh hoạt khác với ở nhà, dẫn đến buồn chán và lặng lẽ bỏ học. Năm 2013, nhà trường triển khai mô hình "Mỗi thầy cô là một người bạn thân thiết", từng giáo viên đăng ký chương trình hành động gắn với việc nâng cao chất lượng dạy học, đề ra giải pháp giảm học sinh bỏ học và tập trung thực hiện. Nhà trường cũng đầu tư làm thư viện xanh để các em sinh hoạt bằng nhiều hình thức như cùng nhau đọc sách, báo, tập hát; là nơi các em sưu tầm những bài toán, bài văn hay hoặc những lời tâm sự cần được bạn bè chia sẻ... dán lên bảng, thân cây cho bạn bè đọc... Đến nay, không còn học sinh bỏ học. Hằng năm học sinh trúng tuyển vào lớp đầu cấp THPT tăng đáng kể...

Tranh thủ giờ giải lao, chúng tôi trò chuyện với các em học sinh Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Nguyễn Văn Trỗi đang quây quần chơi các trò chơi dân gian, các em Tà in Thị Chiều, Katơ Ngoại, Săn Ngọc Mỹ, Pi năng Thị Bụi cho biết, mặc bộ đồng phục là trang phục của dân tộc Ra Glai đến lớp, chúng em rất thoải mái khi học tập và rất tự hào về nét văn hóa riêng của cộng đồng mình. Nhà trường có nơi ăn, chỗ ngủ, nơi học tập, vui chơi khang trang, sạch đẹp, cho nên chúng em chọn trường là nhà. Những ngày nghỉ cuối tuần hay nghỉ lễ, về nhà một ngày là muốn quay trở lại trường, vì nhớ thầy, cô, bạn bè, nhớ ngôi nhà chung lắm.

Mô hình trường dân tộc bán trú đã và đang được đồng bào thiểu số ở Ninh Thuận đồng tình ủng hộ, hiệu quả công tác phối kết hợp giữa nhà trường và gia đình để nâng cao chất lượng giáo dục ở vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn ngày càng được nâng cao. Số lớp học ghép tại các điểm trường và tình trạng học sinh bỏ học không còn nữa. Các em sôi nổi, mạnh dạn và tự tin hơn rất nhiều trong học tập, vui chơi và giao lưu. Từ đó, thích đến trường, đến lớp hơn.

Đến nay, học sinh dân tộc Ra Glai ở huyện Bác Ái theo học tại các trường bán trú luôn đạt 100%, chất lượng giáo dục ngày càng được nâng lên. Hoạt động đoàn thanh niên, đội thiếu niên tiền phong ngày càng phát triển, phong trào mỗi đoàn viên, đội viên trồng và chăm sóc một cây xanh trong năm học được duy trì thường xuyên; nhiều trường đã thành lập các câu lạc bộ thể thao; câu lạc bộ học sinh yêu dân ca... Với những nỗ lực vươn lên, nhiều trường đã hoàn thành công tác xóa mù chữ, phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi, góp phần nâng cao dân trí, tạo tiền đề thay đổi diện mạo vùng dân tộc thiểu số đặc biệt khó khăn tại Ninh Thuận trong tương lai.