Giảm tổn thất nông sản sau thu hoạch

Riêng lúa gạo ở đồng bằng sông Cửu Long, mỗi năm sản xuất ra 20 đến 22 triệu tấn lúa, nhưng tỷ lệ thất thoát ở mức 10 đến 12%, tương đương khoảng 3.000 đến 3.500 tỷ đồng bị mất đi. Đối với rau quả và trái cây cũng trong tình trạng tương tự, tùy theo phương thức chế biến và vận chuyển, mức độ tổn thất có thể lên tới 45%. Sản phẩm thủy, hải sản cũng không phải là ngoại lệ khi tỷ lệ tổn thất sau thu hoạch ở ngưỡng 35%.

Nguyên nhân là do ở nước ta việc ứng dụng cơ giới hóa trong thu hoạch chưa được chú trọng đầu tư dẫn đến thiếu hệ thống bảo quản, thiếu máy móc công nghệ phục vụ chế biến sâu. Thực tế những công nghệ bảo quản nông sản như: chiếu xạ, bảo quản thực phẩm đông lạnh CAS, bao gói khí điều biến (MAP), bảo quản bằng chế tạo màng phủ, bảo quản bằng hệ thống mát - lạnh... đã được một số doanh nghiệp chế biến nông sản áp dụng nhưng chủ yếu được thực hiện lẻ tẻ, chưa đồng bộ và rộng khắp. Điều này cũng xuất phát từ phương thức canh tác và tiêu thụ nông sản từ lâu nay của người dân, là bán tươi sản phẩm ngay tại ruộng cho thương lái hoặc bảo quản sơ sài tại nhà. Trong khi đó, các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu nông sản của nước ta chủ yếu là xuất khẩu thô, tỷ lệ chế biến tinh rất thấp cho nên hầu hết chưa chú trọng đầu tư trang bị các máy móc công nghệ cao để bảo quản sản phẩm sau thu hoạch. Đây chính là rào cản lớn trong việc cải thiện thu nhập cho nông dân, tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp, kéo theo giá trị gia tăng của nền nông nghiệp Việt Nam luôn ở mức thấp hơn tiềm năng và kỳ vọng.

Mục tiêu của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn là đến năm 2020 giảm tổn thất đối với lúa gạo xuống còn 5 đến 6%; thủy sản, rau quả xuống còn dưới 10%. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia trong lĩnh vực nông nghiệp, muốn đạt được chỉ tiêu này, đòi hỏi toàn ngành nông nghiệp phải có quyết tâm lớn và có sự thay đổi đồng bộ từ sản xuất, chế biến tới tiêu thụ sản phẩm. Từ nông dân đến các doanh nghiệp chế biến nông sản đều phải hướng tới sản phẩm chế biến tinh thay vì vẫn nghiêng về hình thức chế biến sản phẩm thô. Cùng với đó, Nhà nước cần đặc biệt quan tâm tới chính sách tín dụng đối với việc đầu tư công nghệ trong lĩnh vực này, bởi lẽ tiềm lực tài chính của các hộ nông dân còn rất khiêm tốn, ngay cả các hợp tác xã hay doanh nghiệp chế biến nông sản cũng gặp không ít khó khăn về vốn.

Chỉ khi có sự lớn mạnh về năng lực tài chính cộng với sự thay đổi trong chính tư duy của các chủ thể làm nông nghiệp thì việc tập trung đầu tư công nghệ chế biến sau thu hoạch mới sớm được thực hiện hiệu quả để giảm thất thoát và nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng cho nông sản.